Znaczenie polskiej diaspory dla bezpieczeństwa kulturowego Rzeczypospolitej Polskiej

Robert Zapart

doi:10.18290/sp2546.25

Published : 2026-01-08

Vol. 46 (2025)

The Importance of the Polish Diaspora for the Cultural Security of the Republic of Poland

Robert Zapart

https://orcid.org/0000-0002-3590-1189

DOI: https://doi.org/10.18290/sp2546.25

Abstract

The subject of this scientific inquiry is an attempt to identify the utilitarian value of the Polish diaspora’s contributions in terms of protecting national identity, from the perspective of contemporary challenges and threats to our cultural security. This raises fundamental research questions about the methodology for selecting these contributions and the potential scope of their current impact. These considerations will be accompanied by the thesis that such contributions could be used in shaping national identity, which is, in part, a foundation for a properly functioning state security system. This relationship is underscored by key state documents, including the Constitution of the Republic of Poland and the National Security Strategy.

However, the observed practice in this regard does not foster an appropriate level of relationship between the state and the diaspora. Nevertheless, past experiences, as well as the number and distribution of individuals around the world who identify with Polishness, suggest the possibility of leveraging this currently underappreciated potential. This potential could play a role in public diplomacy, particularly in strengthening the positive image of the Republic of Poland and its cultural and economic appeal, as well as in supporting the process of shaping national identity, especially among the younger generation. The author believes that it is worth considering the application of a basic criterion, which could involve classifying selected cultural products of the diaspora as national cultural assets, as designated by relevant legislation. These assets are directly linked to maintaining balance in cultural security, thereby supporting the state security system.

Keywords:

emigration, security, culture, state, politics, polish diaspora

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Bednarczyk W., Kopczewski M., Bezpieczeństwo kulturowe w systemie bezpieczeństwa RP, „Przedsiębiorczość i Zarządzanie” 18(2017), z. 5, cz. III, s. 201-216.

Bednarski R., Zagrożenia dla bezpieczeństwa kulturowego RP, [w:] Współczesne bezpieczeństwo kulturowe, red. P. Żarkowski, S. Topolewski, Siedlce: Wydawnictwo UPH 2014, s. 135-154.

Bógdał-Brzezińska A., Mocarstwowość w teorii stosunków międzynarodowych, [w:] Państwo w teorii i praktyce stosunków międzynarodowych, red. M. Sułek, J. Symonides, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego 2009, s. 80-94.

Cieślarczyk M., Kultura bezpieczeństwa – kilka refleksji o charakterze teoretyczno-metodologicznym i edukacyjnym, [w:] Bezpieczeństwo i prawa człowieka, t. 1: Teoretyczne aspekty bezpieczeństwa praw człowieka, N. Ożóg-Radew, K. Rosa, Siedlce: Wydawnictwo Akademii Podlaskiej 2004, s. 123-149.

Czaja J., Bezpieczeństwo kulturowe. Zarys problematyki, Kraków: Krakowskie Towarzystwo Edukacyjne 2004.

Dawidczyk A., Nowe wyzwania, zagrożenia i szanse dla bezpieczeństwa Polski u progu XXI wieku, Warszawa: Akademia Obrony Narodowej 2001.

Drabik K., Bezpieczeństwo personalne i strukturalne, Warszawa: Akademia Obrony Narodowej 2013.

Gierszewski J., Drabik K., Pieczywok A., Bezpieczeństwo kulturowe w trakcie zmian społecznych, Warszawa: Difin 2020.

HUGG Berlin – „Global Governance for Cultural Security II: Migraion, Identity and Cultural Negotiation”, conference https://toda.org/events/archive/1999/hugg-berlin-global-governance-for-cultural-security-ii-migration-identity-and-cultural-negotiation-conference.html

Jaskuła S., Bezpieczeństwo kulturowe w świecie hybrydalnym, [w:] Granice tożsamości nauk o bezpieczeństwie. Perspektywa materialna i formalna, red. T. Kośmider, W. Kitler, Warszawa: Difin 2017, s. 202-218.

Kitler W., Bezpieczeństwo narodowe RP. Podstawowe kategorie. Uwarunkowania. System. Warszawa: Akademia Obrony Narodowej 2011.

Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. 1997, Nr 78, poz. 483 z późn. zm.

Kubiak M., Kulturowe uwarunkowania obronności państwa, Siedlce: Wydawnictwo UPH 2012.

Leszczuk E., Bezpieczeństwo kulturowe – szanse i zagrożenia, [w:] W trosce o bezpieczne jutro. Reminiscencje i zamierzenia, red. A. Kurkiewicz, J. Farysej, Poznań 2017, s. 32-39.

Lis W., Bezpieczeństwo kulturowe, [w:] Leksykon bezpieczeństwa – wybrane pojęcia, red. K. Dziubińska-Wójcik, R. Niedźwiedzki, W. Saletra, A. Zagórska, Kielce: Wydawnictwo UJK 2016, s. 51-52.

List otwarty Polonii do polskich władz, [w:] https://polityka.co.pl/polonia-nie-chce-wojny-list-otwarty-do-wladz-w-warszawie-13221084.html.

Malicki K., Wilk S., Żuk I., Edukacja dla pamięci. Przekaz wiedzy historycznej w kontekście postaw Polaków wobec ich przeszłości, Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej 2023.

Mazur P., Pabis-Cisowska K., Bezpieczeństwo kulturowe, [w:] Encyklopedia bezpieczeństwa, red. O. Wasiuta, S. Wasiuta, t. 1: A-C, Kraków: Libron 2021, s. 356-360.

Michałowska G., Bezpieczeństwo kulturowe w warunkach globalizacji procesów społecznych, [w:] Bezpieczeństwo narodowe i międzynarodowe u schyłku XX wieku, red. D.B. Bobrow, E. Haliżak, R. Zięba, Warszawa: Scholar 1997, s. 131-145.

Muzeum Polskie w Rapperswilu uratowane, https://www.gov.pl/web/szwajcaria/muzeum-polskie-w-rapperswilu-uratowane.

Pieczywok A., Działania społeczne w sferze bezpieczeństwa kulturowego, Lublin: Wydawnictwo Inne 2018.

Przeniesienie szczątków Maurycego Mochnackiego do Polski: Ekshumacja, pogrzeb i upamiętnienie, https://wid.org.pl/co-robimy/przeniesienie-szczatkow-maurycego-mochnackiego-do-polski-ekshumacja-pogrzeb-i-upamietnienie/

Rak J., Postawy wobec bezpieczeństwa kulturowego w polskim dyskursie sejmowym 2004-2011, Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa 2011.

Raport NIK, Realizacja zadań publicznych w zakresie wspierania Polonii i Polaków za granicą, https://www.nik.gov.pl/plik/id,29470,vp,32324.pdf.

Raport o systemie ochrony dziedzictwa kulturowego w Polsce po roku 1989, red. J. Purchla, Kraków: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2008.

Skurjat K., Świniarski J., Marcinkowski M., Bezpieczeństwo kulturowe. Poszukiwanie nowego paradygmatu, Wrocław: Akademia Wojsk Lądowych 2018.

Sprawozdanie z działalności Pełnomocnika Rządu do spraw Polonii i Polaków za Granicą za okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r., Warszawa 2023.

Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczpospolitej Polskiej, Warszawa 2020.

Sułek M., Prognozowanie i symulacja międzynarodowa, Warszawa: Scholar 2010.

Świerszcz K., Potencjał kulturowy i społeczny, [w:] Potencjał obronny Rzeczpospolitej Polskiej, red. K. Stańczyk, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2019, s. 528-550.

The Cultural Heritage Management and Protection in V4 Countries. Report, Kraków: International Cultural Centre 2021.

Terlik M., Polacy na Litwie mieszkają w „ślepej kiszce”. Ich słowa mogą zaskakiwać, https://www.onet.pl/informacje/onetwiadomosci/polacy-na-litwie-mieszkaja-w-slepej-kiszce-sa-otoczeni-przez bialorus/7zjxdvq,79cfc278.

Urbanek A., Współczesny człowiek w przestrzeni bezpieczeństwa. W poszukiwaniu teoretyczności bezpieczeństwa personalnego, Słupsk: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej 2015.

Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury, Dz.U. 1962, Nr 10, poz. 48 z późn. zm.

Ustawa z dnia 21 listopada 1996 r o muzeach, Dz.U. 1997, Nr 5, poz. 24 z późn. zm.

Ustawa z dnia 23 czerwca 2006 r. o zmianie ustawy o grobach i cmentarzach wojennych, Dz.U. 2006, Nr 144, poz. 1041 z późn. zm.

Ustawa z dnia 25 maja 2017 r. o restytucji narodowych dóbr kultury, Dz.U. 2017, poz. 1086 z późn. zm.

Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim, Dz.U. 1999, Nr 90, poz. 999 z późn. zm.

Ustawa z z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka, Dz.U. 2007, Nr 180, poz. 1280 z późn. zm.

Ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, Dz.U. 2003, Nr 162, poz. 1568 z późn. zm.

Włodkowska A., Bezpieczeństwo kulturowe, [w:] Bezpieczeństwo państwa – wybrane problemy, red. K.A. Wojtaszczyk, A. Materska-Sosnowska, Warszawa: Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR 2009, s. 143-171.

Zapart R., Emigracyjna polityka ograniczania skutków komunistycznej propagandy. Wybrane zagadnienia, „Studia Polonijne” 40(2019), s. 273-299.

Zapart R., Młode pokolenia wobec bezpieczeństwa państwa – geneza oraz uwarunkowania uczestnictwa z perspektywy polskich doświadczeń, [w:] Partycypacja polityczna, red. M. Marczewska-Rytko, D. Maj, Lublin: Wydawnictwo UMCS 2020, s. 361-372.

Znojek M., Kultura jako źródło soft power państwa, „Studia i Prace Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania” / Uniwersytet Szczeciński 2018, nr 53(2).