Pastoral Care of Polish Emigration in Austria, Great Britain and France in the 19th Century. An Attempt at Comparison

Jerzy Kuzicki

doi:10.18290/sp2546.2

Published : 2026-01-08

Vol. 46 (2025)

Pastoral Care of Polish Emigration in Austria, Great Britain and France in the 19th Century. An Attempt at Comparison

Jerzy Kuzicki

https://orcid.org/0000-0002-3088-8894

DOI: https://doi.org/10.18290/sp2546.2

Abstract

This article aims to present and compare the conditions of the Polish emigrant pastoral ministry in three Western European countries in the 19th century (Austria, France and Great Britain). Such a choice was dictated by source research related to this geographical and national area, which I have conducted over the last fifteen years. The selected countries were characterised by different approaches to Polish emigration. They also presented different models of attitude towards Catholicism. The Polish concentrations on the Danube differ significantly from the emigrants living on the Seine and Thames. In the Habsburg capital, pastoral endeavours were mainly driven by the spiritual needs of the aristocracy and the young people studying. This distinguishes the wanderers in Britain and France, where pastoral care had national and identity characteristics. Polish missions and pastoral centres were a point of reference for the émigrés in Paris and London, which integrated the Polish community and made efforts of not only a religious but also a cultural nature.

Keywords:

pastoral ministry in exile, Great Emigration, Poles in Great Britain – France – Austria

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Bakanowski A., Moje wspomnienia 1840-1863-1913, Lwów: Nakł. XX. Zmartwychwstańców 1913.

Gajewski S., Organizowanie opieki nad wychodźcami przez duchowieństwo Królestwa Polskiego, “Studia Polonijne” 1(1976), pp. 149-159.

Iwicki J., Charyzmat zmartwychwstańców. Historia Zgromadzenia Zmartwychwstania Pańskiego, vol. 2: 1887-1932, Kraków–Kielce: Jedność 2007.

Iwicki J., Charyzmat zmartwychwstańców. Historia Zgromadzenia Zmartwychwstania Pańskiego, vol. 1: 1836-1886, transl. J. Zagórski, Katowice: Inne 1990.

Iwicki J., Zmartwychwstańcy za Oceanem, [in:] Zmartwychwstańcy w dziejach Kościoła i narodu, ed. Z. Zieliński, Katowice: Inne 1990, pp. 109-120.

Iwicki J., The First One Hundred Years. A Study of the Apostolate of the Congregation of the Resurrection in the United States 1866-1966, Rome 1966.

Kajsiewicz H., Listy 1842-1844, vol. 2, ed. T. Kaszuba, Rome 2004.

Kołodziej B., Opieka duszpasterska nad wychodźcami polskimi do roku 1939, Poznań: UAM 2003.

Kowalska J., Polska Misja Katolicka w Anglii i Walii. Historia, rola i znaczenie polskiej opieki duszpasterskiej na Wyspach Brytyjskich w latach 1894-2023, “Studia Polonijne” 45 (2024), pp. 45-59.

Kuzicki J., Duchowni i duszpasterstwo polskiej emigracji w krajach Europy Zachodniej w pierwszej połowie XIX wieku. Przegląd problematyki badawczej, “UR Journal of Humanities and Social Sciences” 11(2019), No. 2, pp. 5-31.

Kuzicki J., Duchowieństwo Wielkiej Emigracji na Wyspach Brytyjskich (1831-1863), “Studia Polonijne” 32(2011), pp. 5-33.

Kuzicki J., Kapelani i inni duchowni uczestniczący w polskich powstaniach narodowych, obecni w strukturach Kościoła lokalnego we Francji w XIX wieku, “Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego”. Prace Historyczne 144(2017), No.1, pp. 137-156.

Kuzicki J., Księża – uczestnicy powstania styczniowego i emigracji w świetle materiałów Archiwum Archidiecezji Paryskiej, [in:] Powstanie styczniowe w pamięci zbiorowej, eds. A. Kawalec, J. Kuzicki, Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego 2017, pp. 509-525.

Kuzicki J., Nieść wiarę i nadzieję na obcej ziemi. Polskie duchowieństwo katolickie w życiu religijnym i polityczno-społecznym Wielkiej Emigracji we Francji (1831-1863), Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego 2014.

Libiszowska Z., Życie polskie w Londynie w XVIII wieku, Warszawa: PAX 1972.

Lis T.J., Polskie osadnictwo i duchowieństwo w Bośni i Hercegowinie od 1894 do 1920, Toruń: Wydawnictwo Maria 2014.

Marchlewicz K., Warunek egzystencji narodowej? O religijnym doświadczeniu Wielkiej Emigracji w Anglii, Poznań: Księgarnia św. Wojciecha 2005.

Marchlewicz K., Wielka Emigracja na Wyspach Brytyjskich (1831-1863), Poznań: Instytut Historii UAM 2008.

Micewski B., Polska działalność zmartwychwstańców, [in:] Działalność męskich zgromadzeń zakonnych wśród Polonii, ed. J. Bakalarz, Lublin: RW KUL 1982.

Nabywaniec S., Kształcenie i formacja alumnów-unitów archidiecezji kijowskiej i diecezji przemyskiej w XVIII wieku, “Nasza Przeszłość” 2000, vol. 93, pp. 83-106.

Nadolny A., Polskie duszpasterstwo w Austrii 1801-1945, Lublin: Wydawnictwo Oddziału Lubelskiego Stowarzyszenia “Wspólnota Polska” 1994.

Nadolny A., Polskie duszpasterstwo w Wiedniu (1801-1900), “Collectanea Theologica” 1983, No. 53, fasc. 2, pp. 157-163.

Niedźwiecki L., Listy wybrane z lat 1832-1839, ed. S. Makowski, Warszawa: Czytelnik 2009.

Piątkowska D., Polskie kościoły w Nowym Jorku, Nowy Jork–Opole: Wydawnictwo Świętego Krzyża 2002.

Piech S., Formacja księży polskich w wiedeńskich instytutach teologicznych i na stołecznym uniwersytecie oraz ich posługa duszpasterska wśród tamtejszej Polonii w okresie niewoli narodowej, [in:] W kręgu badań nad Polonią i duszpasterstwem polonijnym. Istota i metodologia, eds. S. Zych, B. Walicki, Lublin–Sokołów Małopolski: Ośrodek Badań nad Polonią i Duszpasterstwem Polonijnym KUL, Miejska Biblioteka Publiczna w Sokołowie 2015, pp. 357-374.

Plewko J., Duszpasterstwo Polonii w procesie jej integracji ze społeczeństwem kanadyjskim 1875-1988, Lublin: Wydawnictwo KUL 1995.

Reychman J., Dzieje duszpasterstwa polskiego nad Bosforem, “Nasza Przeszłość” 1970, vol. 3, pp. 167-189.

Romejko A., Duszpasterstwo polonijne w Wielkiej Brytanii, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek 2002.

Taras P., Udział Polonii w rozwoju Kościoła katolickiego w Stanach Zjednoczonych, Lublin 1976.

Traczyński M., Działalność Misji Polskiej w Paryżu w latach 1842-1904, Kraków 1948, mps.

Willaume M., Szlaki polskich emigrantów w środkowo-wschodniej Europie (XVIII-XX w.), [in:] Wschodnie i zachodnie szlaki migracji Polaków. Ślady działalności kulturalnej, eds. P. Kraszewski, M. Lachowicz, T. Nakoneczny, Poznań: Instytut Wschodni UAM 2017, pp. 13-24.

Ziółek J., La vie religieuse de l’émigration polonaise en France après la fin de l’insurrection de 1830-1831, [in:] Dyplomacja, Polityka, Prawo. Księga pamiątkowa ofiarowana Profesorowi Henrykowi Kocójowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, ed. I. Panic, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego 2001, pp. 169-174.

Ziółek J., Ze studiów nad życiem religijnym Wielkiej Emigracji, “Studia Polonijne” 16(1994), pp. 99-119.

Zwiercan A., Działalność franciszkanów wśród Polonii, 1772-1976, “Studia Polonijne” 3(1979), pp. 81-201.

Żurawski vel Grajewski R., Polskie emigracje 1831-1918, [in:] Historie Polski w XIX wieku, ed. A. Nowak, vol. 4, Warszawa: DiG 2015, pp. 115-276.