Jarmo Jääskeläinen and the Experience of “Late Resettlers” to Germany

Jadwiga Hučková

doi:10.18290/rns2026.0029

Data publikacji : 2026-08-12

Nr Online First

Jarmo Jääskeläinen i doświadczenia „późnych przesiedleńców” do Niemiec

Jadwiga Hučková

https://orcid.org/0000-0002-6390-1207

DOI: https://doi.org/10.18290/rns2026.0029

Abstrakt

Artykuł analizuje film Antonius the Emigrant/Antonius: The Resettler (1977) fińskiego dokumentalisty Jarmo Jääskeläinena, którego wieloletnia działalność w Polsce wyróżniała się połączeniem zaangażowania i analitycznego dystansu. Film podejmuje rzadko przedstawiany problem emigracji autochtonicznej ludności Warmii i Mazur do Republiki Federalnej Niemiec w latach 70., zwykle interpretowany jako kwestia mniejszości narodowej. Jääskeläinen ujmuje to zagadnienie szerzej, ukazując, że decyzje migracyjne wynikały z uwarunkowań własnościowych, strukturalnych napięć wokół indywidualnych gospodarstw rolnych, spuścizny kolektywizacji oraz polityki państwa wobec zamożnych rolników. Analiza filmu pozwala dostrzec mechanizmy marginalizacji, niepewności oraz zerwanych więzi lokalnych, które pozostawały poza oficjalnym dyskursem. Poprzez intymny portret jednej rodziny reżyser odsłania społeczne i historyczne konteksty, które rzadko znajdowały odzwierciedlenie w polskim filmie dokumentalnym. Film Jääskeläinena staje się tym samym ważnym świadectwem doświadczeń „późnych przesiedleńców” i krytycznym komentarzem wobec polityki pamięci okresu PRL.

Słowa kluczowe:

film dokumentalny, Warmia i Mazury, migracja, późni przesiedleńcy, polityka pamięci, Jarmo Jääskeläinen

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf (English)

Zasady cytowania

Hučková, J. (2026). Jarmo Jääskeläinen i doświadczenia „późnych przesiedleńców” do Niemiec. Roczniki Nauk Społecznych, (Online First). https://doi.org/10.18290/rns2026.0029

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Blaive M. (Ed.) (2019), Perceptions of Society in Communist Europe. Regime Archives and Popular Opinion, London: Bloomsbury Academic.

Chapman J. (2020), Researching Film and History: Sources, Methods, Approaches, [in:] L. Pauwels and D. Mannay (Eds.), The SAGE Handbook of Visual Research Methods, 2nd ed., London: SAGE Publications, pp. 452-462.

Czyż M. (2024), Emigracja z Warmii i Mazur do RFN w latach 70. XX w. w ówczesnej prasie polskiej, Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka 79, no. 1, pp. 95-129.

Ferro M. (2011), Kino i historia, trans. T. Falkowski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Głowa J. and Lebecka M. (1993), Nie tylko o festiwalu, Reżyser, no. 7, pp. 1-3.

Hendrykowski M. (2000), Film jako źródło historyczne, Poznań: Ars Nova.

Hučková J. (2022), Jarmo Jääskeläinen: nosić wolność w sobie/Jarmo Jääskeläinen: How to Carry Freedom Within Yourself, [in:] 62. Krakowski Festiwal Filmowy/62nd Krakow Film Festival [Catalogue], Kraków: Krakowska Fundacja Filmowa, pp. 23-26.

Hučková J. (2023), Od Wiertowa do Skoniecznego. „Chłopski los” według kronikarzy, pamiętnikarzy i dokumentalistów, Kraków: Wydawnictwo UJ.

Hučková J. (2017), Jarmo Jääskeläinen – „imigrant z polską duszą”, IMAGES. The International Journal of European Film, Performing Arts and Audiovisual Communication 20, no. 29, pp. 47-58. http://pressto.amu.edu.pl/index.php/i/article/view/8783

Kaapa P., Aaltonen J., and Sills-Jones D. (2023), Documentary in Finland: History, Practice, Policy, Studies in Documentary Film Cultures, vol. 3, Oxford: Peter Lang.

Kranz J. (2005), Polsko niemieckie cienie przeszłości, Sprawy Międzynarodowe, no. 1, pp. 5-47.

Marcinkiewicz S. (2022), Ewakuacje, ucieczki i wysiedlenia… Wojenne i powojenne doświadczenia Mazurów/Niemców w świetle materiałów biograficznych z powiatu ełckiego, Archiwum Emigracji 29, pp. 87-100.

Marczak M. (2012), Obraz Warmii i Mazur w polskim filmie fabularnym i serialu: rekonesans, Media–Kultura–Komunikacja Społeczna, no. 8, pp. 87–115.

Musser C. (2016), The Documentary Film Reader: History, Theory, Criticism, Oxford: Oxford University Press.

Muszyński M. (2005), Obywatelstwo tzw. późnych przesiedleńców niemieckich 1. Rozważania na tle prawa międzynarodowego, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 67, no. 2, pp. 33-49.

Pereboom M. (2016), History and Film: Moving Pictures and the Study of the Past, Abington: Routledge.

Ponczek E. (2018), Polityka wobec pamięci versus polityka historyczna: aspekty semantyczny, aksjologiczny i merytoryczny w narracji polskiej, Przegląd Politologiczny 6, no. 2, pp. 7-22.

Stola D. (2020), Kraj bez wyjścia? Migracje z Polski 1949-1989 (A Country with No Exit: Migrations from Poland, 1949-1989), Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej.

Witek P. (2005), Kultura – film – historia. Metodologiczne problemy doświadczenia audiowizualnego, Lublin: Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej.

Wójcik A. (2016), Polityka historyczna jako forma budowy wizerunku Polski na arenie międzynarodowej, Świat Idei i Polityki 15, pp. 438-451.

Żakowska M. (2011), Russland i Polendeutsche. Zaprogramowanie kulturowe niemieckich „późnych przesiedleńców” z Rosji i z Polski, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Żytyniec R. (2007), Pamięć o Prusach Wschodnich w literaturze niemieckiej i polskiej po 1945 r., Przegląd Zachodni 319, no. 1, pp. 111-133.