AI-Driven Organisational Transformation: A Transition-Based Typology and Competency Identification Framework

Marek Jabłoński

doi:10.18290/rns2026.0024

Data publikacji : 2026-06-15

Tom 54 Nr 2 (2026)

Transformacja organizacyjna oparta na sztucznej inteligencji: typologia bazująca na trajektoriach przejścia i ramy identyfikacji kompetencji

Marek Jabłoński

https://orcid.org/0000-0002-5464-7147

DOI: https://doi.org/10.18290/rns2026.0024

Abstrakt

Szybkie rozprzestrzenianie się sztucznej inteligencji (AI) we współczesnych organizacjach głęboko ingeruje w struktury pracy, procesy decyzyjne i role pracowników. Niniejszy artykuł przedstawia teoretyczno-metodologiczne ramy identyfikacji i klasyfikacji modeli organizacyjnych w kontekście AI obecnej w procesach pracy. Studium omawia długofalowy postęp techniczny, a konkretnie przejście od przemian, które bazują na umiejętnościach pracowników, do ich działań kreatywnych, które są wspomagane przez sztuczną inteligencję. Zaproponowano cztery modele, tj. tradycyjny, wspierany przez AI, współpracujący z AI oraz organizacji kognitywnej, które różnią się stopniem autonomii AI, zakresem automatyzacji i wymaganymi profilami kompetencji pracowników. Autor przedstawia macierz identyfikacji obejmującą sześć domen kompetencji, ocenianych względem normatywnych profili modeli za pomocą średniego błędu bezwzględnego (mean absolute error) jako miary dopasowania. Na koniec artykuł identyfikuje trzy kierunki dalszych badań w zakresie efektywności hybrydowych zespołów ludzko-AI, zmiany roli uwarunkowań instytucjonalnych przy implementacji AI oraz opracowania złożonych wskaźników dojrzałości organizacyjnej w zakresie AI.

Słowa kluczowe:

sztuczna inteligencja, modele organizacyjne, kompetencje pracowników, rozprzestrzenianie AI, funkcje ludzkie, ramy diagnostyczne

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf (English)

Zasady cytowania

Jabłoński, M. (2026). Transformacja organizacyjna oparta na sztucznej inteligencji: typologia bazująca na trajektoriach przejścia i ramy identyfikacji kompetencji. Roczniki Nauk Społecznych, 54(2), 7–21. https://doi.org/10.18290/rns2026.0024

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Autor D. H. (2015), Why Are There Still So Many Jobs? The History and Future of Workplace Automation, Journal of Economic Perspectives 29, no. 3, pp. 3-30. https://doi.org/10.1257/jep.29.3.3 DOI: https://doi.org/10.1257/jep.29.3.3

Autor D. H. and Acemoglu D. (2011), Skills, Tasks and Technologies: Implications for Employment and Earnings, [in:] O. Ashenfelter and D. Card (Eds.), Handbook of Labor Economics, vol. 4B, Amsterdam: Elsevier, pp. 1043-1171. DOI: https://doi.org/10.1016/S0169-7218(11)02410-5

Autor D. H., Levy F., and Murnane R. J. (2003), The Skill Content of Recent Technological Change: An Empirical Exploration, Quarterly Journal of Economics 118, no. 4, pp. 1279-1333. DOI: https://doi.org/10.1162/003355303322552801

Balasubramanian N., Ye Y., Xu M. (2022), Substituting Human Decision-Making With Machine Learning: Implications for Organizational Learning, Academy of Management Review 47, no. 3, pp. 448-465. https://doi.org/10.5465/amr.2019.0470 DOI: https://doi.org/10.5465/amr.2019.0470

Barnard C. I. (1938), The Functions of the Executive, Cambridge, MA: Harvard University Press.

Beck L. and Jahn M. (2021), Normative Models and Their Success, Philosophy of the Social Sciences 51, no. 2, pp. 123-150. https://doi.org/10.1177/0048393120970908 DOI: https://doi.org/10.1177/0048393120970908

Berente N., Gu B., Recker J., and Santhanam R. (2021), Managing Artificial Intelligence, MIS Quarterly 45, no. 3, pp. 1433-1450. https://doi.org/10.25300/MISQ/2021/16274 DOI: https://doi.org/10.25300/MISQ/2021/16274

Bravermann H. (1998), Labor and Monopoly Capital: The Degradation of Work in the Twentieth Century (25th anniversary ed.), New York: Monthly Review Press.

Brynjolfsson E. and McAfee A. (2014), The Second Machine Age: Work, Progress, and Prosperity in a Time of Brilliant Technologies, New York: W. W. Norton & Company.

Brynjolfsson E. and McAfee A. (2017), Machine, Platform, Crowd: Harnessing Our Digital Future, New York: W. W. Norton & Company.

Daft R. L., (2016), Organization Theory and Design, 12th ed., Mason, OH: Cengage Learning.

Dahlke J. and Ebersberger B. (2025), Patterns in Management Research on Artificial Intelligence: A Longitudinal Analysis Using Structural Topic Modeling, Journal of Evolutionary Economics 35, no. 4, pp. 689-720. https://doi.org/10.1007/s00191-025-00909-6 DOI: https://doi.org/10.1007/s00191-025-00909-6

Davenport T. H. and Kirby J. (2016), Only Humans Need Apply: Winners and Losers in the Age of Smart Machines, New York: Harper Business.

Fiss P. C. (2011), Building Better Causal Theories: A Fuzzy Set Approach to Typologies in Organization Research, Academy of Management Journal 54, no. 2, pp. 393-420. DOI: https://doi.org/10.5465/amj.2011.60263120

Galbraith J. (1973), Designing Complex Organizations, Reading, MA: Addison-Wesley.

Goldin C. and Katz L. F. (1996), The Origins of Technology-Skill Complementarity (NBER Working Paper No. 5667), Cambridge, MA: National Bureau of Economic Research. DOI: https://doi.org/10.3386/w5657

Hansen H. F., Lillesund E., Mikalef P., and Altwaijry N. (2024), Understanding Artificial Intelligence Diffusion through an AI Capability Maturity Model, Information Systems Frontiers 26, no. 6, pp. 2147–2163. https://doi.org/10.1007/s10796-024-10528-4 DOI: https://doi.org/10.1007/s10796-024-10528-4

Jabłoński M. (2025), Automatyzacja procesów pracy. Uwarunkowania, ewolucja, perspektywy, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Jia N., Luo X., Fang Z., and Liao C. (2024), When and How Artificial Intelligence Augments Employee Creativity, Academy of Management Journal 67, no. 1, pp. 5-32. https://journals.aom.org/doi/abs/10.5465/amj.2022.0426 DOI: https://doi.org/10.5465/amj.2022.0426

Kotarbiński T. (1965), Traktat o dobrej robocie, Wrocław: Ossolineum.

Krzyżanowski L. J. (1999), O podstawach kierowania inaczej: paradygmaty, modele, metafory, filozofia, metodologia, dylematy, trendy, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Licklider J. C. R. (1960), Man-Computer Symbiosis, IRE Transactions on Human Factors in Electronics HFE-1, no. 1, pp. 4-11. DOI: https://doi.org/10.1109/THFE2.1960.4503259

Longoni C., Bonezzi A., and Morewedge C. K. (2019), Resistance to Medical Artificial Intelligence Journal of Consumer Research 46, no. 4, pp. 629-650. DOI: https://doi.org/10.1093/jcr/ucz013

Łabędzki R., Mikołajczyk K., Bilyk A., and Trojanowska M. (2025), Understanding Human-AI Collaboration: A Systematic Review of Challenges and Research Methods in Management, [in:] Proceedings of HCII 2025, Part 8, Cham: Springer Nature.

Mell P. and Grance T. (2011), The NIST Definition of Cloud Computing (NIST Special Publication 800-145), Gaithersburg, MD: National Institute of Standards and Technology. DOI: https://doi.org/10.6028/NIST.SP.800-145

Microsoft (2025), 2025 Work Trend Index Annual Report: The Year the Frontier Firm Is Born, https://www.microsoft.com/en-us/worklab/work-trend-index/2025-the-year-the-frontier-firm-is-born [accessed 9.07.2025]

Mintzberg H. (1983), Structure in Fives: Designing Effective Organizations, Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.

Mokyr J. (1990), The Lever of Riches: Technological Creativity and Economic Progress, New York: Oxford University Press.

Norman D. A. (1993), Things That Make Us Smart: Defending Human Attributes in the Age of Machines, Reading, MA: Addison-Wesley.

OECD (2017), OECD Employment Outlook 2017, Paris: OECD Publishing.

Özkiziltan D. and Hassel A. (2020, August 8), Humans versus Machines: An Overview of Research on the Effects of Automation of Work, SSRN, http://doi.org/10.2139/ssrn.3789992 [accessed 10.01.2025] DOI: https://doi.org/10.2139/ssrn.3789992

Raftopoulos M. and Hamari J. (2023), Human–AI Collaboration in Organisations: A Literature Review on Enabling Value Creation, [in:] Proceedings of the 31st European Conference on Information Systems (ECIS 2023), Kristiansand. https://www.researchgate.net/publication/370398249 [accessed 6.02.2026]

Ragin C.C. (2008), Redesigning Social Inquiry: Fuzzy Sets and Beyond, Chicago: University of Chicago Press. DOI: https://doi.org/10.7208/chicago/9780226702797.001.0001

Raisch S. and Fomina K. (2024), Combining Human and Artificial Intelligence: Hybrid Problem-Solving in Organizations, Academy of Management Review 50, no. 2, pp. 4410-4464. https://doi.org/10.5465/amr.2021.0421 DOI: https://doi.org/10.5465/amr.2021.0421

Sadiq R. B., Safie N., Abd Rahman A. H., and Goudarzi S. (2021), Artificial Intelligence Maturity Model: A Systematic Literature Review, PeerJ Computer Science 7, e661. https://doi.org/10.7717/peerj-cs.661 DOI: https://doi.org/10.7717/peerj-cs.661

Scott W. R. (1992), Organizations: Rational, Natural, and Open Systems (3rd ed.), Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.

Shrestha Y. R., Ben-Menahem S. M., and von Krogh G. (2019), Organizational Decision-Making Structures in the Age of Artificial Intelligence, California Management Review 61, no. 4, pp. 66-83. https://doi.org/10.1177/0008125619862257 DOI: https://doi.org/10.1177/0008125619862257

Skalik J. (2024), Antropocentryzm w zarządzaniu wewnętrznym ruchem organizacyjnym, [in:] J. Lichtarski et al. (Eds.), W kręgu zmiany organizacyjnej, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, pp. 121-136. DOI: https://doi.org/10.15611/2024.14.7.09

Steiber A. and Munoz M. (2025), Managing the ‘White Space’ of AI to Achieve Operational Excellence, The European Business Review, April 17, 2025, https://www.europeanbusinessreview.com/managing-the-white-space-of-ai-to-achieve-operational-excellence

Suchman L. A. (1987), Plans and Situated Actions: The Problem of Human-Machine Communication, Cambridge: Cambridge University Press.

Susskind D. (2023), Work and Meaning in the Age of AI, Brookings Institution Centre on Regulation and Markets Working Paper (January 2023), Washington, DC: Brookings Institution.

Susskind R. and Susskind D. (2015), The Future of the Professions: How Technology Will Transform the Work of Human Experts, Oxford: Oxford University Press. DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780198713395.001.0001

Szpunar M. (2023), Pomiędzy antropomorfizacją maszyn a technomorfizacją człowieka, Journal of Modern Science 52, no. 3, pp. 24-38. DOI: https://doi.org/10.13166/jms/173275

Wilson H. J. and Daugherty P. R. (2018), Collaborative Intelligence: Humans and AI Are Joining Forces, Harvard Business Review 96, no. 4, pp. 114-123.

Wu J. and Or C. K. L. (2025), Towards Open Complex Human–AI Agents Collaboration System for Problem-Solving and Knowledge Management: A Hierarchical Exploration–Exploitation Net (HE2-Net) for Theory–Practice Dynamics (Position Paper), https://arxiv.org/pdf/2505.00018 [accessed 6.02.2026]

Zieleniewski J. (1981), Organizacja i zarządzanie (7th ed.), Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.