Międzynarodowe prawo humanitarne i zakazana amunicja

Karolina Helnarska; Grzegorz Motrycz

doi:10.18290/rns2026.0015

Data publikacji : 2026-03-31

Tom 55 Nr 1 (2026)

Międzynarodowe prawo humanitarne i zakazana amunicja

Karolina Helnarska

https://orcid.org/0000-0002-7214-3014

Grzegorz Motrycz

https://orcid.org/0000-0003-0203-7993

DOI: https://doi.org/10.18290/rns2026.0015

Abstrakt

Celem artykułu jest: 1) przedstawienie historii rozwoju pocisków do broni strzeleckiej krytykowanych za powodowanie nadmiernych obrażeń lub niepotrzebnego cierpienia, 2) przedstawienie ewolucji kluczowych norm międzynarodowego prawa humanitarnego ograniczających stosowanie pocisków, które rozszerzają się lub deformują w ludzkim ciele, 3) porównanie, w kontrolowanym eksperymencie z żelatyną balistyczną, wzorców uszkodzeń spowodowanych przez pocisk pełnopłaszczowy (Full Metal Jacket – FMJ) oraz pocisk typu open-tip match/HPBT (Lapua Scenar) kalibru .308 Win. (7,62×51 mm). Analiza została umieszczona w szerszym kontekście przepisów międzynarodowego prawa humanitarnego dotyczących stosowania broni palnej jako środka walki (w tym zasad proporcjonalności), co pozwala na powiązanie oceny konstrukcji amunicji ze sposobem jej użycia. Cele i hipotezy przyjęte przez autorów mogą pomóc w kompleksowym zrozumieniu kwestii amunicji i jej wpływu zarówno z perspektywy prawa, jak i wojskowości.

Słowa kluczowe:

międzynarodowe prawo humanitarne, rozległe obrażenia, zbędne cierpienia, amunicja, balistyka rany

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Helnarska, K., & Motrycz, G. (2026). Międzynarodowe prawo humanitarne i zakazana amunicja. Roczniki Nauk Społecznych, 55(1), 103–122. https://doi.org/10.18290/rns2026.0015

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Andreotti R., Casaroli A., Colamartino I., Quercia M., Boniardi M.V. i Berto F. (2023), Ballistic Impacts with Bullet Splash–Load History Estimation for .308 Bullets vs. Hard Steel Targets, Materials, nr 11, artykuł 3990. https://doi.org/10.3390/ma16113990

Boucher D. (2012), The Just War Tradition and Its Modern Legacy: Jus Ad Bellum and Jus In Bello, European Journal of Political Theory, nr 2, s. 92-111. https://doi.org/10.1177/1474885111425115

Carr D.J., Stevenson T. i Mahoney P.F. (2018), The Use of Gelatine in Wound Ballistics Research, International Journal of Legal Medicine 132, s. 1659-1664. https://doi.org/10.1007/s00414-018-1831-7

Coates J.B. i Beyer J.C. (1962), Wound Ballitics, Washington, D.C.: Office of The Surgeon General, Department of The Army.

Coupland R. i Loye D. (2003), The 1899 Hague Declaration Concerning Expanding Bullets, International Review of the Red Cross, nr 849, s. 135-142.

Coupland R.M., Kneubuehl B.P., Rowley D.I. i Bowyer G.W. (2000), Wound Ballistics, Surgery and The Law Of War, Trauma, nr 1, s. 1-10. https://doi.org/10.1177/146040860000200101

Crawford E. i Pert A. (2015), International Humanitarian Law, Cambridge: Cambridge University Press.

Crozier W. (1916), Report to the American Delegation to the First Hague Conférence, Regarding the Work of the First Committee of the Conference and Its Subcommittee, [w:] J.B. Scott (red.), Instructions To The American Delegates To The Hague Peace Conferences And Their Official Reports, Oxford: Oxford University Press, s. 29-35.

Davis H. (1897), Gunshot Injuries in the Late Greco-Turkish Wars with Remarks Upon Modern Projectiles, British Medical Journal 2, s. 1789-1793. https://doi.org/10.1136/bmj.2.1929.1789

English dum-dum bullets found at Margival, France, WW1 (b.r.), Prints-online.com, https://www.prints-online.com/english-dum-dum-bullets-margival-france-ww1-7185665.html [dostęp: 18.11.2024].

Fackler M.L. i Malinowski J.A. (1985), The Wound Profile: A Visual Method for Quantifying Gunshot Wound Components, Journal of Trauma and Acute Care Surgery, nr 6, s. 522-529. https://doi.org/10.1097/00005373-198506000-00009

Flemming M. (2003), Międzynarodowe prawo humanitarne konfliktów zbrojnych: zbiór dokumentów, Warszawa: Akademia Obrony Narodowej.

Gelberg L. (1954), Prawo międzynarodowe i historia dyplomatyczna, wybór dokumentów, t. 1, Warszawa: PWN.

Gill T.G. i Fleck D. (2015), The Handbook of International Law of Military Operations, wyd. 2, Oxford: Oxford. University Press.

Gong G.W. (1984), The Standard of „Civilization” in International Society, Oxford: Clarendon Press.

Grotius H. i Tuck R. (2005), Rights of War and Peace, Indianapolis, IN: Liberty Fund.

Hamilton J.B. (1898), The Evolution of the Dum-Dum Bullet, British Medical Journal, nr 1, s. 1250-1251. https://doi.org/10.1136/bmj.1.1950.1250

Henckaerts J.M. i Doswald-Beck L. (2005), Customary International Humanitarian Law, t. 1: Rules, Cambridge: Cambridge University Press.

Hub J., Komenda J. i Novák M. (2012), Expansion Limit Estimation of Pistol Hollow Point Bullet Penetrating the Block of Substitute Material, Engineering Mechanics, nr 95, s. 453-460.

Karabin Lee Enfield No. 4 Mk. 1* 1943 r. (b. r.), GrubyKaliber, https://grubykaliber.pl/karabin-lee-enfield-no-4-mk-1 [dostęp 18.11.2024].

Kinsella H.M. (2005), Discourses of Difference: Civilians, Combatants, and Compliance with the Laws of War, Review of International Studies 31, s. 163-185. https://doi.org/10.1017/S0260210505006844

Kinsella H.M. (2011), The Image Before the Weapon: A Critical History of the Distinction Between Combatant and Civilian, Ithaca, NY: Cornell University Press.

Kneubuehl B.P. (1999), Measuring the Wounding Potential of Rifle and Handgun Ammunition, Proceedings of International Workshop on Wound Ballistics, Thun, Switzerland, 23-24.03.1999.

Konwencja dotycząca praw i zwyczajów wojny lądowej, Dz.U. 1927, nr 21, poz. 161.

Konwencja o zakazie lub ograniczeniu użycia pewnych broni konwencjonalnych, które mogą być uważane za powodujące nadmierne cierpienia lub mające niekontrolowane skutki, wraz z załącznikami, sporządzona w Genewie dnia 10 października 1980 r., Dz.U. 1984, nr 23, poz. 104.

Lorca A.B. (2010), Universal International law: Nineteenth-Century Histories of Imposition and Appropriation, Harvard International Law Journal, nr 2, s. 475-552.

Moynier G. (1880), The Laws of War on Land. Oxford, 9 September 1880, IHL Databases, https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/oxford-manual-1880 [2.03.2026].

Nammo (2024), Ammunition Handbook, wyd. 7, Nammo.com, https://www.nammo.com/wp-content/uploads/2024/09/Nammo-Handbook-2024_08_Web.cleaned.pdf [dostęp 2.03.2026].

Netto F.S., Pannell D. i Tien H.C. (2008), Hollow-point Ammunition and Handguns: The Potential for Large Temporary Cavities, Injury Extra, nr 2, s. 50-52. https://doi.org/10.1016/j.injury.2007.06.005

Officer of the Royal Artillert (1884), Weapons of War V: Breech-Loading Small Arms, [w:] The Technical Educator: An Encyclopedia of Technical Education, t. 1, London: Petter Cassell, s. 271-272.

Ogston A. (1898), The Wounds Produced by Modern Small Bore Bullets: The Dum-Dum Bullet and the Soft-Nosed Mauser, British Medical Journal, nr 2, s. 813-815. https://doi.org/10.1136/bmj.2.1968.813

Ogston A. (1899), Continental Criticism of English Rifle Bullets, British Medical Journal, nr 1, s. 752-757. https://doi.org/10.1136/bmj.1.1995.752

Parks W.H. (2012), Military Sniper Combat Use of Open Tip Match Ammunition, https://ndia.dtic.mil/wp-content/uploads/2012/armaments/Parks.pdf [dostęp: 2.03.2026].

Pierwszy Protokół dodatkowy do Konwencji Genewskich z dnia 12 sierpnia 1949 r. dotyczący ochrony ofiar międzynarodowych konfliktów zbrojnych, sporządzony w Genewie dnia 8 czerwca 1977 r., Dz.U. 1992, nr 45, poz. 175.

Pocisk .303 British (2014), Myvimu.com, https://myvimu.com/exhibit/54668343-pocisk-303-british-lee-enfield [dostęp: 18.11.2024].

Pociski Ares Minie .54 (b.r.), Strobl.cz, www.strobl.cz/pl/olowiane-pociski-ares-minie-.54-dia-.542-425-grs-pb_p4049 [dostęp: 18.11.2024].

Project of an International Declaration concerning the Laws and Customs of War. Brussels, 27 August 1874, https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/brussels-decl-1874 [dostęp 26.02.2026].

Scott J.B. (1920), The Proceedings of the Hague Peace Conferences. The Conference of 1899, New York: Oxford University Press.

See C. von, Stuehmer A., Gellrich N.-C., Blum K.S., Bormann K.-H. i Rücker M. (2009), Wound Ballistics of Injuries Caused by Handguns with Different Types of Projectiles, Military Medicine, nr 7, s. 757-761. https://doi.org/10.7205/MILMED-D-01-4908

Sellier K.G. i Kneubuehl B.P. (1994), Wound Ballistics and the Scientific Background, Amsterdam: Elsevier.

Vattel E. de i Chitty J. (2011), The Law of Nations, or, Principles of the Law of Nature Applied to the Conduct and Affairs of Nations and Sovereigns, Cambridge: Cambridge University Press.

Zwoliński A. (2005), Wojna sprawiedliwa?, Ethos, nr 3-4, s. 44-69.