Maski stylu (komunikacja społeczna, interpretacja, socjologia literatury)

Krzysztof Łęcki

doi:10.18290/rns2023.0012

Data publikacji : 2023-03-30

Tom 51 Nr 1 (2023)

Maski stylu (komunikacja społeczna, interpretacja, socjologia literatury)

Krzysztof Łęcki

https://orcid.org/0000-0003-4676-0120

DOI: https://doi.org/10.18290/rns2023.0012

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest socjologicznym aspektom interpretacji szczególnego rodzaju tekstów. Ich autorami/autorkami są „ludzie pióra” – pisarze, publicyści itp. Same zaś teksty (głównie literatura dokumentu osobistego, acz nie tylko) nie aspirują do formy powieściowej czy innej wersji fikcji literackiej; jednak autorzy/autorki wykorzystują w nich z pełną świadomością środki stylistyki literackiej i – szerzej – retorycznej. Charakteryzowane w artykule materiały traktowane są jako komunikaty i „występy”. Przyjęto bowiem, że każdy zapoczątkowany przez nadawcę akt komunikowania (a więc także tekst) jest próbą występu w Goffmanowskim rozumieniu tego pojęcia. Artykuł wychodzi od interpretacji proponowanej w eseju Clifforda Geertza, poprzez przypomnienie szans, jakie stwarza poszukiwaniom z zakresu socjologii jakościowej metoda konstruktywna Jana Szczepańskiego, a także niektóre – podane z interpretacyjnymi przykładami – aspekty koncepcji Leo Straussa czy Umberto Eco. Na przykładzie zarysów kilku przykładów historycznych, ale także bardziej współczesnych ilustracji artykuł ma na celu uczulenie socjologicznych interpretatorów na specyfikę analizowanego, a bardziej – niż zwykle się to dzieje – złożonego kontekstualnie i retorycznie występu (w tym tekstu czy innej formy komunikatu). Choć w założeniu opracowanie to ma przede wszystkim wspomóc badawcze zainteresowania tekstami przynależnymi do literatury dokumentu osobistego „ludzi pióra”, to ma on także ambicje – gdy idzie o socjologiczną interpretację Goffmanowskich występów – bardziej ogólne.

Słowa kluczowe:

komunikacja społeczna, interpretacja, literatura, socjologia literatury

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Łęcki, K. (2023). Maski stylu (komunikacja społeczna, interpretacja, socjologia literatury). Roczniki Nauk Społecznych, 51(1), 137–154. https://doi.org/10.18290/rns2023.0012

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Adler L. (2008), Śladami Hannah Arendt, przeł. J. Aleksandrowicz, Warszawa: Twój Styl.

Arendt H. (1988), Eichmann w Jerozolimie. Rzecz o banalności zła, przeł. A. Szostkiewicz, Kraków: Znak.

Arendt H. (2006), Odpowiedzialność i władza sądzenia, przeł. W. Madej i M. Godyń, Warszawa: Prószyński i S-ka.

Bainville J. (2010), Dzieje Francji, przeł. T. Stryjeński, Komorów: Wydawnictwo ANTYK.

Barthes R. (2016), Ziarno głosu. Wywiady 1962-1980, przeł. M. Falski, Kraków: Eperons-Ostrogi.

Baszkiewicz J. (2003), Anatomia bonapartyzmu, Gdańsk: Arche.

Baszkiewicz J. i Meller S. (1983), Rewolucja francuska 1789-1794. Społeczeństwo obywatelskie, Warszawa: PIW.

Baszkiewicz J. (1988), Wstęp, [w:] Ludwik Filip, Pamiętniki z czasów Wielkiej Rewolucji, przeł. W. Dłuski, Warszawa PIW.

Bernstein B. (1990), Odtwarzanie kultury, przeł. Z. Bokszański i A. Piotrkowski, Warszawa: PIW.

Burke P. (2000), Historia i teoria społeczna, przeł. M. Łamacz, Warszawa–Kraków: PWN.

Eco U. (2011), Imię róży, przeł. A. Szymanowski, Warszawa: Noir sur Blanc.

Eco U. (1996), Interpretacja i nadinterpretacja, przeł. T. Bieroń, Kraków: Znak.

Eco U. (1990), Innowacja i powtórzenie: pomiędzy modernistyczną i postmodernistyczna estetyką, przeł. T. Rutkowska, Przekazy i Opinie, nr 1-2, s. 12-36.

Eco U. (2012), Autoportret Pliniusza, [w:] U. Eco, Po drugiej stronie lustra i inne eseje, przeł. J. Wajs, Warszawa: WAB.

Furet F. (1994), Prawdziwy koniec rewolucji francuskiej, tłum. B. Janicka, Kraków: Znak.

Geertz C. (2005), Opis gęsty. W poszukiwaniu interpretatywnej teorii kultury, [w:] C. Geertz, Interpretacja kultur. Wybrane eseje, przeł. M.M. Piechaczek, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Geertz C. (2000), Dzieło i życie. Antropolog jako autor, przeł. E. Dżurak i S. Sikora, Warszawa: Wydawnictwo KR.

Głowacki J. (2019), Jak być kochanym, Warszawa: Wielka Litera.

Głowacki J. (2004), Z głowy, Warszawa: Świat Książki.

Głowiński M. (1997), Powieść a dziennik intymny, [w:] M. Głowiński, Narracje literackie i nieliterackie, Kraków: Universitas.

Goffman E. (2000), Człowiek w teatrze życia codziennego, przeł. H. Datner-Śpiewak i P. Śpiewak, Warszawa: Wydawnictwo KR.

Havel V. (2016), Obywatel kultury, przeł. P. Bratkowski i L. Engelking, Warszawa: Agora.

Hitchens Ch. (2017), Edmund Burke – prorok reakcjonizmu, [w:] Ch. Hitchens, Podlega dyskusji. Eseje, przeł. R. Madejski, Katowice: Wydawnictwo Sonia Draga.

Kołakowski L. (1994), Bóg nam nic nie jest dłużny. Krótka uwaga o religii Pascala i o duchu jansenizmu, Kraków: Znak.

Kałużyński Z. (1988), Paszkwil na siebie samego, Warszawa: PIW.

Księga Inkwizycji. Podręcznik napisany przez Bernarda Gui (2002), tłum. M. Pawlik (z łaciny) i J. Zychowicz (z niemieckiego), Kraków: Wydawnictwo WAM.

Leder A. (2014), Prześniona rewolucja. Ćwiczenie z logiki historycznej, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Lewicka B. (2017), Zabawa pod szubienicą, Opcje. Kwartalnik Kulturalny, nr 3-4.

Lejeune P. (2001), Ironiczna opowieść o dzieciństwie: Valles, [w:] P. Lejeune, Wariacje na temat pewnego paktu. O autobiografii, tłum. zbiorowe, red. R. Lubas-Bartoszyńska, Kraków: Universitas.

Libiszowska Z. (1974), Wstęp, [w:] Laura księżna d’Abrantes, Pamiętniki, t. 1, przeł. E. Wassongowa, Warszawa: PIW.

Lipstadt D. (2012), Proces Eichmanna, przeł. M. Antosiewicz, Warszawa: Wielka Litera.

Łagowski B. (2017), Państwo znikąd, Warszawa: Fundacja Oratio Recta.

Łęcki K. (2012), Inny zapis. Dziennik sekretny pisarza jako przedmiot badań socjologicznych. Na przykładzie „Dzienników” Stefana Kisielewskiego, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Łęcki K. (2019), Według Tukidydesa. Rozważania socjologa literatury nad „Wojną peloponeską”, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Łojek J. (1980), Szanse powstania listopadowego. Rozważania historyczne, Warszawa: PAX.

Merton R.K. (1982), Teoria socjologiczna i struktura społeczna, przeł. E. Morawska i J. Wertenstein-Żuławski, Warszawa: PWN.

Merton T. i Miłosz Cz. (1991), Listy, przeł. M. Tarnowska, Kraków: Znak.

Michalski C. (1999), Ćwiczenia z bezstronności, Kraków: Arcana.

Miłosz Cz. (1999), Zniewolony umysł, Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Mitchell L.G. (2008), Wstęp, [w:] Edmund Burke, Rozważania o rewolucji we Francji, przeł. D. Lachowska, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Muratow P. (1988), Obrazy Włoch, t. 1, przeł. P. Hertz, Warszawa: PIW.

Nowak P. (2013), Ożywianie klasyków w martwym świecie. Filozofia polityczna Leo Straussa, [w:] P. Nowak, Podpis księcia. Rozważania o mocy i słabości, Warszawa: Fundacja Augusta hrabiego Cieszewskiego.

Pascal B. (2017), Prowincjałki, przeł. T. Boy-Żeleński, Kraków: Wydawnictwo Vis-à-vis.

Pipes R. (2007), Rewolucja rosyjska. Trzy pytania, przeł. W. Jeżewski, Warszawa: Magnum.

Rhodes P.H. (2009), Historia Grecji. Okres klasyczny 478-328 p.n.e., tłum. L. Trzcionkowski, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Rusch S.M. (2013), Wojny Spartan. Strategia, taktyka i kampanie, przeł. N. Radomski, Poznań: Rebis.

Scheler M. (1977), Moralność a resentyment, tłum. J. Garewicz, Warszawa: Czytelnik.

Shore M. (2008), Kawior i popiół. Życie i śmierć pokolenia oczarowanych i rozczarowanych marksizmem, przeł. M. Szuster, Warszawa: Świat Książki.

Słonimski A. (2009), Mętne łby, Łomianki: LTW.

Stomma L. (2011), Wybory, Polityka, nr 41 (2828), 5.10-11.10.

Stomma L. (2013), Stommowisko. O mojej rodzinie i o mnie, Warszawa: Iskry.

Strauss A.L. (2013), Zwierciadła i maski. W poszukiwaniu tożsamości, przeł. A. Hałas, Kraków: Nomos.

Strauss L. (2012), O zapomnianym sposobie pisania, [w:] L. Strauss, Jerozolima i Ateny oraz inne eseje z filozofii politycznej, przeł. R. Mordarski, Kęty: Wydawnictwo Marek Derewecki.

Suchanow K. (2017), Gombrowicz. Ja, geniusz, t. I, Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.

Szczepański J. (1983), Techniki interpretacji i wykorzystania dokumentów osobistych, [w:] A. Sułek, Logika analizy socjologicznej. Wybór tekstów, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Szpakowska M. (2012), „Wiadomości Literackie” prawie dla wszystkich, Warszawa: WAB.

Tocqueville de A. (1994), Dawny ustrój i rewolucja, przeł. H. Szumańska-Grossowa, Kraków: Znak.

Tukidydes (2003), Wojna peloponeska, przeł. K. Kumaniecki, Warszawa: Czytelnik.

Wrong D.H. (1984), Przesocjalizowana koncepcja człowieka w socjologii współczesnej, [w:] Kryzys i schizma. Antyscjentystyczne tendencje w socjologii współczesnej, t.1, tłum. zbiorowe, wyboru dokonał i wstępem opatrzył E. Mokrzycki, Warszawa: PIW.