Służba wojskowa kobiet a tradycyjny etos żołnierski

Marcin Poletyło

doi:10.18290/rns2026.0005

Data publikacji : 2026-02-18

Tom 54 Nr 1 (2026)

Służba wojskowa kobiet a tradycyjny etos żołnierski

Marcin Poletyło

https://orcid.org/0009-0002-2248-7465

DOI: https://doi.org/10.18290/rns2026.0005

Abstrakt

Po roku 1989 siły zbrojne RP przeszły wszechstronną transformację, której kluczowymi elementami była profesjonalizacja oraz dopuszczenie kobiet do zawodów wojskowych. Oznaczało to radykalną zmianę modelu sił zbrojnych zarówno na poziomie organizacji, jak i w sferze aksjologii. Celem artykułu jest identyfikacja i zbadanie problematycznych obszarów, w których tradycyjny etos żołnierski stoi w konflikcie z nowymi normami kulturowymi implementowanymi w armii wraz z reformami ostatnich dekad. Analizie poddano istniejącą literaturę przedmiotu oraz dostępne w przestrzeni publicznej badania dotyczące problematyki służby wojskowej kobiet w Polsce. Wskazane zostały trzy kluczowe obszary, w których napięcia pomiędzy dawnymi i nowymi normami kulturowymi i społecznymi są szczególnie widoczne, mianowicie męskości, honoru oraz przemocy seksualnej w strukturach armii.

Słowa kluczowe:

etos wojskowy, służba wojskowa kobiet, męskość, honor, przemoc seksualna

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Poletyło, M. (2026). Służba wojskowa kobiet a tradycyjny etos żołnierski. Roczniki Nauk Społecznych, 54(1), 87–102. https://doi.org/10.18290/rns2026.0005

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Baran-Wojtachnio M. (2010), Model zarządzania różnorodnością w wojsku? O wykorzystaniu różnicy płci, [w]: M. Baran-Wojtachnio, J. Dziedzic, M. Kloczkowski, J. Maciejewski i W. Nowosielski (red.), Społeczne aspekty zawodu wojskowego, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, s. 228-241.

Bączek P. (2013), Dewiza wojska polskiego. Honor i służba – fundamenty RP, https://www.skw.gov.pl/dewiza-wojska-polskiego.html [dostęp: 23.12.2024].

Bieniek T. (2016), Libido i wojna, czyli namiętność na froncie, WPfacet, 23.02, https://facet.wp.pl/libido-i-wojna-czyli-namietnosc-na-froncie-6002196611331201a [dostęp: 25.09.2024].

Breiner J. (2022), A Third of Israeli Female Soldiers Were Sexually Harassed in 2021, Report Says, Haaretz, 28.11, https://www.haaretz.com/israel-news/2022-11-28/ty-article/.premium/a-third-of-israeli-female-soldiers-were-sexually-harassed-in-2021-report-says/00000184-bee1-d136-affd-fff5ac590000 [dostęp: 25.09.2024].

Cacho L. (2013), Niewolnice władzy. Przemilczana historia międzynarodowego handlu kobietami, tłum. K. Kuś, P. Wolak, Warszawa: Wydawnictw Literackie MUZA S.A.

Campbell B. i Manning J. (2014), Microaggression and Moral Cultures, Comparative Sociology 13, nr 6, s. 692-726. https://doi.org/10.1163/15691330-12341332 DOI: https://doi.org/10.1163/15691330-12341332

Czuba B. (2015), Kobiety w wojsku. Przystosowanie zawodowe, relacje społeczne, emocje. Studium socjologiczne, Warszawa: Wojskowa Akademia Techniczna.

Dębska A. (1997), Fala w wojsku. Ukryta struktura życia koszarowego, Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona.

Dębska A. (2004), Kobieta w mundurze, czyli nowa jakość w systemie bezpieczeństwa państwa, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

Dębska A. (2011), Zawodowa służba wojskowa kobiet w Polsce po 1989 roku, Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie.

Dojwa K. i Maciejewski J. (red.) (2007), Kobiety w grupach dyspozycyjnych społeczeństwa. Socjologiczna analiza udziału i roli kobiet w wojsku, policji oraz w innych grupach dyspozycyjnych, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Dojwa K. (2013), Kobiety w grupach dyspozycyjnych (wyd 2 popr. i rozsz.), Wrocław: Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Lądowych im. Tadeusza Kościuszki.

Drabiński A. (2024),Wpływ przemian demograficznych na Siły Zbrojne RP [ANALIZA], Defence24, 26.04, https://defence24.pl/sily-zbrojne/wplyw-przemian-demograficznych-na-sily-zbrojne-rp-analiza [dostęp: 25.09.2024].

Fossey M. i Herriott L. (2024), Sexual harassment and sexual violence in the military. Anglia Ruskin Research Online (ARRO), https://hdl.handle.net/10779/aru.27016135.v1 [dostęp: 25.09.2024].

Gozdur S. (2021), „Skala jest ogromna, tylko bardzo dużo osób boi się o tym mówić”. O molestowaniu i mobbingu w służbach mundurowych, Warszawa Nasze Miasto, 15.02, https://warszawa.naszemiasto.pl/skala-jest-ogromna-tylko-bardzo-duzo-osob-boi-sie-o-tym/ar/c15-8138033 [dostęp:15.04.2025].

Gray H., Lester N. i Norton E. (2023), Servicewomen’s Experiences of the Aftermath of Sexual Assault in the British Military, The RUSI Journal, nr 5, s. 68-80. https://doi.org/10.1080/03071847.2023.2276305 DOI: https://doi.org/10.1080/03071847.2023.2276305

Holohan A., Pyz J. i Trochowska K. (2018), Gaming for peace: Gender Awareness Training and the Polish Military, Security and Defence Quarterly, nr 4, s. 41-57. https://doi.org/10.5604/01.3001.0012.5179 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0012.5179

Janicki K. (2011), Burdele na kółkach. Płatna miłość w ogniu wojny, Ciekawostki historyczne, 10.11, https://ciekawostkihistoryczne.pl/2011/11/10/pierwsza-rewolucja-seksualna/ [dostęp: 25.09.2024]. DOI: https://doi.org/10.15804/ap201101

Janowitz M. i Shils E. (1948), Cohesion and Disintegration in the Wehrmacht in World War II, Public Opinion Quarterly, nr 2, s. 280-315. DOI: https://doi.org/10.1086/265951

Januszewska P. (2021), Za mundurem seksizm murem. Jak Polki walczą z dyskryminacją w służbach?, Krytyka Polityczna, 6.04, https://krytykapolityczna.pl/kraj/rozmowa-katarzyna-kozlowska-fundacja-say-stop-polki-walcza-z-dyskryminacja-w-sluzbach/ [dostęp: 20.09.2024].

Jarmoszko S. (2014), Kultura honoru w procesie socjalizacji zawodowej wojskowych, Colloquium, nr 2, s. 115-138.

Jarosz D. (2023), Doświadczenie społeczne służby wojskowej w Ludowym Wojsku Polskim: terra incognita?, Kwartalnik Historyczny, nr 4, s. 793-827. https://doi.org/10.12775/KH.2023.130.4.04 DOI: https://doi.org/10.12775/KH.2023.130.4.04

Judzińska A. (2020), Wojskowa kariera zawodowa w doświadczeniach kobiet. Studium socjopedagogiczne, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Judzińska A. (2023), Femininity and Military Careers of Polish Women. A Study of the Experiences of Women in the Officer’s Rank, Colloquium, nr 1, s. 33-50.

King A.C. (2013), The Female Soldier, Parameters, nr 2, s. 13-25. https://doi.org/10.55540/0031-1723.2892 DOI: https://doi.org/10.55540/0031-1723.2892

Kołodziejczyk A. (2010), Żołnierz – wojownik czy peacekeeper?, [w:] M. Baran-Wojtachnio, J. Dziedzic, M. Kloczkowski, J. Maciejewski i W. Nowosielski (red.), Społeczne aspekty zawodu wojskowego, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, s. 51-62.

KT. (2025), Tak wygląda najpiękniejsza armia świata. W polskim wojsku służy coraz więcej kobiet, Nowa Trybuna Opolska, 28.04, https://nto.pl/tak-wyglada-najpiekniejsza-armia-na-swiecie-w-polskim-wojsku-sluzy-coraz-wiecej-kobiet-28042025/ar/c1-17119029#google_vignette [dostęp: 20.09.2025].

Lis S. (2013), Jak żołnierze zaspokajali swoje potrzeby seksualne, Głos Pomorza, 10.02, https://gp24.pl/jak-zolnierze-zaspokajali-swoje-potrzeby-seksualne/ar/4798179 [dostęp: 15.01.2025].

Maciejewski J. (2010), Zmiana społeczna a kobiety w wojsku polskim. Wybrane aspekty socjologiczne, Rozprawy Społeczne, nr 2, s. 138-147.

Mendelson S.E. (2005), Barracks and Brothels. Peacekeepers and Human Trafficking in the Balkans, Washington: Center for Strategic and International Studies.

Mikołajczyk B. (2021), „Stopnie wojskowe to nie rzeczowniki, dlatego też nie mają rodzaju”. Socjolingwistyczne aspekty dyskusji o feminizacji stopni wojskowych w Niemczech, Socjolingwistyka 35, s. 391-406. https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.35.22 DOI: https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.35.22

Obwieszczenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 marca 2008 r. w sprawie ogłoszenia „Kodeksu Honorowego Żołnierza Zawodowego Wojska Polskiego”, Dz.Urz.MON, 2008.5.55.

Ossowska M. (1957), O pewnych przemianach etyki walki, Warszawa: Książka i Wiedza.

Ossowska M. (1973), Ethos rycerski i jego odmiany, Warszawa: PWN.

Ossowska M. (2000), Normy moralne, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Ostrowska J. i Zaremba M. (2009), Do burdelu, marsz!, Polityka, 4.11, https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/historia/292032,1,do-burdelu-marsz.read [dostęp: 25.09.2024].

Raba-Schulze A. (2024), Polityka równościowa w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. DOI: https://doi.org/10.18276/978-83-7972-740-7

Rotter T. (2012), Służba zawodowa kobiet w Wojsku Polskim (problemy psychologiczne), Bezpieczeństwo Teoria i Praktyka, nr 4, s. 85-92.

Simpson C. (2005), Tribune investigation: Pipeline to peril, Chicago Tribune, 9-10.10.

Spustek H. (red.) (2012), Obywatel w mundurze. Aksjologiczny wymiar funkcjonowania nowoczesnych sił zbrojnych, Wrocław: Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Lądowych im. Tadeusza Kościuszki.

Stomma L. (2014), Antropologia wojny, Warszawa: Wydawnictwo Iskry.

Stouffer S.A., Lumsdaine A.A., Lumsdaine M.H., Williams, Jr.R., Smith M.B., Janis I.L., Star S.A. i Cotrell L.S. Jr. (1949), The American Soldier II: Combat and its Aftermath, Princeton, NJ: Princeton University Press.

Świniarski J. (2012), O niektórych poszukiwaniach aksjologii profesjonalnych sił zbrojnych, [w:] H. Spustek (red.), Obywatel w mundurze. Aksjologiczny wymiar funkcjonowania nowoczesnych sił zbrojnych, Wrocław: Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Lądowych im. Tadeusza Kościuszki, s. 141-168.

Wach M. (2018), Etyka zawodowa żołnierzy Wojska Polskiego, Rocznik Europeistyczny, nr 4, s. 85-96. https://doi.org/10.19195/2450-274X.4.7 DOI: https://doi.org/10.19195/2450-274X.4.7

Wolaniecka M. (2010), Płeć żołnierza. Podejście gender study ról zawodowych w armii, [w:] M. Baran-Wojtachnio, J. Dziedzic, M. Kloczkowski, J. Maciejewski i W. Nowosielski (red.), Społeczne aspekty zawodu wojskowego, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, s. 262-267.