Przebaczenie w małżeństwie jako mechanizm przemiany i odnowy więzi. Analiza interdyscyplinarna

Grzegorz Krawiec

doi:10.18290/rns2026.0026

Published : 2026-09-11

No. Online First

Forgiveness in Marriage as a Mechanism of Transformation and Renewal of the Marital Bond: An Interdisciplinary Analysis

Grzegorz Krawiec

https://orcid.org/0009-0009-0237-4528

DOI: https://doi.org/10.18290/rns2026.0026

Abstract

The article analyses forgiveness as a process supporting the transformation and renewal of marital bonds. It proposes an integrative seven-stage model combining sociology, psychology, pedagogy, and theology. Based on a narrative review and synthesis of major process models, it shows that forgiveness is a multidimensional and non-linear process that can strengthen marital resilience when grounded in safety, autonomy, boundaries, self-reflection, and observable behavioral change. The model distinguishes forgiveness from reconciliation and trust rebuilding, emphasizing that forgiveness does not remove responsibility for harm or justify pressure exerted on the injured spouse. It integrates clinical approaches, Christian spiritual practices, and the pedagogical concept of self-formation. The article argues that forgiveness may become a resource for therapy, pastoral care, and marital self-help when treated as a gradual process of moral, relational, and spiritual renewal.

Keywords:

forgiveness, marriage, resilience, anger regulation, trust rebuilding, self-formation

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Citation rules

Krawiec, G. (2026). Forgiveness in Marriage as a Mechanism of Transformation and Renewal of the Marital Bond: An Interdisciplinary Analysis. Roczniki Nauk Społecznych, (Online First). https://doi.org/10.18290/rns2026.0026

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Austin J.L. (1993), Mówienie i poznawanie: Rozprawy i wykłady filozoficzne, tłum. Bogdan Chwedeńczuk, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Biblia Tysiąclecia, wyd. 5, Poznań: Pallottinum, 2016.

CBOS (2024), Religijność Polaków w ostatnich dziesięcioleciach, Komunikat nr 50/2024, Warszawa: CBOS. https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2024/K_050_24.PDF [dostęp: 18.10.2025].

Durkheim É. (2012), O podziale pracy społecznej, tłum. K. Wakar, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Eaton K.W. i Ferrari T.M. (2020), Heart Rate Variability During an Internal Family Systems Approach to Self-Forgiveness, International Journal of Clinical and Experimental Physiology, nr 2, s. 52-57. https://doi.org/10.5530/ijcep.2020.7.2.14

Fincham F.D. i Beach S.R.H. (2002), Forgiveness in Marriage: Implications for Psychological Aggression and Constructive Communication, Personal Relationships, nr 3, s. 239-251. https://doi.org/10.1111/1475-6811.00016

Giddens A. (2006), Przemiany intymności. Seksualność, miłość i erotyzm we współczesnych społeczeństwach, tłum. A. Szulżycka, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Gottman J.M. i Levenson R.W. (1992), Marital Processes Predictive of Later Dissolution: Behavior, Physiology, and Health, Journal of Personality and Social Psychology, nr 2, s. 221-233. https://doi.org/10.1037/0022-3514.63.2.221

GUS (2024a), Sytuacja demograficzna Polski do 2023 r., Warszawa: GUS. https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5468/40/4/1/sytuacja_demograficzna_polski_do_2023.pdf [dostęp: 18.10.2025].

GUS (2024b), Rocznik demograficzny 2024, Warszawa: GUS, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/rocznik-demograficzny-2024,3,18.html [dostęp: 18.10.2025].

ISKK (2024), Kościół w liczbach. Annuarium Statisticum Ecclesiae in Polonia 2023, Warszawa: ISKK SAC, https://iskk.pl/wp-content/uploads/2024/12/Annuarium_Statisticum_2023.pdf [dostęp: 18.10.2025].

Jan Paweł II (1981), Adhortacja apostolska o zadaniach rodziny chrześcijańskiej w świecie współczesnym Familiaris consortio, https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/pl/apost_exhortations/documents/hf_jp-ii_exh_19811122_familiaris-consortio.html [dostęp: 3.06.2026].

Kamiński R., Pyźlak G. i Goleń J. (red.) (2013), Duszpasterstwo rodzin: Refleksja naukowa i działalność pastoralna, Lublin–Rzeszów: Bonus Liber.

Katechizm Kościoła Katolickiego (1994), Poznań: Pallottinum.

Kochel J. (2018), Wprowadzenie do antropologii pedagogicznej. W kręgu pedagogiki katolickiej, Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego.

Kossakowska M.M. i Kwiatek P. (2017), Strategies of Coping with Transgressor – Polish Validation of TRIM-18 Questionnaire, Seminare: Poszukiwania naukowe, nr 4, s. 69-82, https://doi.org/10.21852/sem.2017.4.06

Krawiec G. (2020), Propozycja formacji biblijnej dla Ruchu Czystych Serc Małżeństw, [w:] E. Chodźko i A. Surma (red.), Wybrane aspekty z zakresu edukacji i literatury, Lublin: Wydawnictwo Naukowe TYGIEL, s. 75-82.

Krawiec G. (2021), Formacja małżeńska i rodzinna w Ruchu Czystych Serc Małżeństw, rozprawa doktorska, Uniwersytet Opolski.

Kwiek M. i Nowak I. (2010), Droga czystej miłości, Poznań: Wydawnictwo Agape.

Mariański J. (2004), Religijność społeczeństwa polskiego w perspektywie europejskiej, Kraków: Wydawnictwo Nomos.

McNulty J.K. (2011), The Dark Side of Forgiveness: The Tendency to Forgive Predicts Continued Psychological and Physical Aggression in Marriage, Personality and Social Psychology Bulletin, nr 6, s. 770-783. https://doi.org/10.1177/0146167211407077

Mróz J., Kaleta K. i Sołtys E. (2022), Decision to Forgive Scale and Emotional Forgiveness Scale in a Polish Sample, Current Psychology, nr 6, s. 3443-3451. https://doi.org/10.1007/s12144-020-00838-6

Parsons T. i Bales R.F. (1955), Family, Socialization and Interaction Process, Glencoe, IL: Free Press.

Rucki M. (2019), Samowychowanie w kryzysie: propozycja dla Ruchu Wiernych Serc, Perspectiva. Legnickie Studia Teologiczno-Historyczne, nr 1, s. 175-190.

Sabey C.V., Charlton C. i Charlton S.R. (2019), The „Magic” Positive-to-Negative Interaction Ratio: Benefits, Applications, Cautions, and Recommendations, Journal of Emotional and Behavioral Disorders, nr 3, s. 154-164. https://doi.org/10.1177/1063426618763106

Sikorska M. (2012), Życie rodzinne, [w:] A. Giza i M. Sikorska (red.), Współczesne społeczeństwo polskie, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 189-191.

Słysz A., Pilarska A. i Urbańska J. (2023), Przebaczanie w psychoterapii: Analiza użyteczności modelu Roberta Enrighta w perspektywie psychodynamicznej, poznawczo-behawioralnej i gestaltowskiej, [w:] J. Kozłowska i P. Szymczyk (red.), Seksualność i zdrowie psychiczne człowieka – wyzwania współczesnej medycyny i społeczeństwa, Lublin: Wydawnictwo Naukowe TYGIEL, s. 108-128.

Słysz A., Pilarska A., Urbańska J., Haładziński P., Wróbel N., Socha J., Dziwura W. i Kasiian S. (2025), Validating the Enright Forgiveness Research Tools: Polish Studies, poster zaprezentowany na 16th European Conference on Psychological Assessment (ECPA 2025), Barcelona, 22–25 lipca 2025.

Sobór Watykański II (1964), Konstytucja dogmatyczna o Kościele Lumen gentium, [w:] Sobór Watykański II. Konstytucje, dekrety, deklaracje, Poznań: Pallottinum, 2002, s. 104-166.

Sobór Watykański II (1965), Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et spes, [w:] Sobór Watykański II. Konstytucje, dekrety, deklaracje, Poznań: Pallottinum, 2002, s. 526-606.

Sowiński A.J. (2006), Samowychowanie w interpretacji pedagogicznej, Wołczkowo: Oficyna In Plus.

Śliwerski B. (2010), Teoretyczne i empiryczne podstawy samowychowania, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Tchorzewski A.M. de (2017), Samowychowanie drogą osobistego rozwoju człowieka, [w:] A. Walulik i J. Mółka (red.), Septuaginta pedagogiczno-katechetyczna, Kraków: Akademia Ignatianum, s. 193-208.

Toussaint L.L., Shields G.S. i Slavich G.M. (2016), Forgiveness, Stress, and Health: A 5-Week Dynamic Parallel Process Study, Annals of Behavioral Medicine, nr 5, s. 727-735. https://doi.org/10.1007/s12160-016-9796-6

Tyszka Z. (1979), Socjologia rodziny, Warszawa: PWN.

Wade N.G., Hoyt W.T., Kidwell J.E.M. i Worthington E.L. Jr. (2014), Efficacy of Psychotherapeutic Interventions to Promote Forgiveness: A Meta-Analysis, Journal of Consulting and Clinical Psychology, nr 1, s. 154-170. https://doi.org/10.1037/a0035268

Witvliet C. van Oyen, Ludwig T.E. i Vander Laan K.L. (2001), Granting Forgiveness or Harboring Grudges: Implications for Emotion, Physiology, and Health, Psychological Science, nr 2, s. 117-123. https://doi.org/10.1111/1467-9280.00320

Wiebe S.A., Johnson S.M., Lafontaine M.-F., Burgess Moser M., Dalgleish T.L. i Tasca G.A. (2017), Two-Year Follow-up Outcomes in Emotionally Focused Couple Therapy: An Investigation of Relationship Satisfaction and Attachment Trajectories, Journal of Marital and Family Therapy, nr 2, s. 227-244. https://doi.org/10.1111/jmft.12206

Worthington E.L. Jr. (2006), Forgiveness and Reconciliation. Theory and Application, New York: Routledge.

Zarzycka B. (2007), Skala Centralności Religijności Stefana Hubera, Roczniki Psychologiczne, nr 1, s. 133-157.