Katolicyzm jako faktor kształtowania tożsamości narodowej na przykładzie społeczności polskiej w Wielkiej Brytanii

Adam Romejko

doi:10.18290/sp2546.29

Published : 2026-01-08

Vol. 46 (2025)

Catholicism as a Factor of Building National Identity on the Example of the Polish Community in Great Britain

Adam Romejko

https://orcid.org/0000-0002-8513-2955

DOI: https://doi.org/10.18290/sp2546.29

Abstract

Despite the fact that the Catholic Church is a universal institution with global reach, particularisms are revealed within it. They refer primarily to language issues and customs. For this reason, it is necessary to develop appropriate mechanisms in pastoral work, thanks to which it would be possible to provide effective care to Catholics who decide to emigrate. This problem was noticed quite early, in the Middle Ages, in the face of intensifying pilgrimage movements. Poles are a nation whose members willingly emigrate, especially since the 19th century. One of the directions of Polish settlement was and still is Britain. In the 19th century, Poles came there for political reasons, at the end of the 19th century and until the outbreak of World War II, economic immigrants dominated. The Poles were accompanied by priests-compatriots. Their presence was conditioned by the size of the Polish community and its age. In the past and at present, it is observed that the pastoral activity of Polish priests influences the strengthening of Catholicism and Polish national awareness. Over time, assimilation processes intensified, accompanied by anglicization and protestantization or religious indifferentism. Polish pastoral care slows down these processes, but does not stop them.

Keywords:

Britain, catholicism, Church, national identity, Polish diaspora

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Antoni Lechert, http://www.wtg-gniazdo.org/ksieza/main.php?akcja=opis&id=2452 [dostęp: 10.07.2023].

Asymilacja ekonomiczna, kulturalna i polityczna robotników polskich w Londynie, „Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Polskiej Akademji Umiejętności” [Kraków] 40(1935), nr 9, s. 295.

Badeni J., Polacy w Anglii, Kraków: Drukarnia Władysława Ludwika Anczyca i Spółki 1890.

Bissinger F., 50-lecie kapłaństwa ks. inf. W. Staniszewskiego, „Duszpasterz Polski Zagranicą” [Rzym] 28(1977), z. 4, s. 481.

Bzowska K., Dziennik i otoczenie, [w:] Dopóki jest „Dziennik” – jestem, red. K. Bzowska, Londyn: Polska Fundacja Kulturalna 2000, s. 11-36.

Cichos T., Misja Polska w Londynie, „Przewodnik Katolicki” [Poznań] 5 września 1926, s. 488-489.

The Concise Oxford Dictionary of the Christian Church, red. E.A. Livingstone, Oxford–New York: Oxford University Press 1987.

Czaykowski B., Sulik B., Polacy w W. Brytanii, Paryż: Instytut Literacki 1961.

Duszpasterstwo migrantów zadaniem współczesnego Kościoła. Orędzie Ojca Świętego na Światowy Dzień Migranta 2001 r., nr 4, https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/jan_pawel_ii/przemowienia/migranci_02022001.html [dostęp: 10.07.2023].

Franciszek, Niech bogata Europa przyjmie głodnych braci, „L’Osservatore Romano” [wyd. pol.] 35(2015), nr 12, s. 39-40.

Gula J., The Roman Catholic Church in the History of the Polish Exiled Community in Great Britain, London: School of Slavonic and East European Studies – University of London 1993.

Habielski R., Polski Londyn, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie 2000.

Instrukcja Erga migrantes caritas Christi, Lublin: Wydawnictwo Polihymnia 2008.

International migration, including country of birth, passports held and year of arrival, Census 2021 data, https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/internationalmigration/bulletins/internationalmigrationenglandandwales/census2021 [dostęp: 10.07.2023].

Jubileusz księdza prałata W. Staniszewskiego, „Duszpasterz Polski Zagranicą” [Rzym] 3(1952), s. 373.

Kołodziej B., Opieka duszpasterska nad wychodźcami polskimi do 1939 r., Poznań: UAM. Wydział Teologiczny 2003.

Kronika angielska. List do księży z paszportami PRL, „Kultura” [Paryż] 1969, nr 5(260), s. 41-45.

Kronika angielska. Uderz w stół, „Kultura” [Paryż] 1969, nr 7-8 (262-263), s. 87-88.

Kubisz S., Z życia kolonji polskiej w Londynie, „Gazeta Lwowska” [Lwów] 1932, nr 103, s. 3-4.

Loew P.O., Wir Unsichtbaren. Geschichte der Polen in Deutschland, München: C. H. Beck 2014.

Lusiński C., II Rzeczpospolita a Polonia 1922-1939. Geneza i działalność Rady Organizacyjnej Polaków z Zagranicy i Światowego Związku Polaków z Zagranicy, Warszawa: Instytut Historii PAN 1998.

Marecki J., Zakony męskie w Polsce, Kraków: Universitas 1997.

McCormick J., Contemporary Britain, Basingstoke–New York: Springer 2007.

Medieval Sourcebook: Twelfth Ecumenical Council: Lateran IV 1215. The Canons of the Fourth Lateran Council, 1215, https://sourcebooks.fordham.edu/basis/lateran4.asp [dostęp: 10.07.2023].

Mikos S., W sprawie składu społecznego i genezy ideologii Gromad Ludu Polskiego w Anglii 1835-1846, „Przegląd Historyczny” [Warszawa] 1960, nr 4, s. 663-682.

Mońka S., Szkolnictwo polskie w Wielkiej Brytanii, „Problemy Polonii Zagranicznej” [Warszawa] 3 (1962-1963), s. 179-188.

Mother Cabrini, https://www.mothercabrini.org/who-we-are/mother-cabrini/ [dostęp: 10.07.2023].

Nowak-Kiełbikowa M., Z dziejów Polonii angielskiej w dwudziestoleciu międzywojennym (1919-1939), „Kwartalnik Historyczny” [Warszawa] 83(1976), nr 1, s. 41-51.

Panayi P., The impact of immigration. A documentary history of the effects and experiences of immigrants in Britain since 1945, Manchester–New York: Manchester University Press 1999.

Peterkiewicz J., Future to let, London–Melbourne–Toronto: William Heinemann Ltd 1958.

Pietrkiewicz J., Przyszłość do wynajęcia, „Dziennik Polski” [Londyn] 1959, nr 76-169 [63 odcinki].

Polacy na Wyspach. O Polakach i Kościele w Wielkiej Brytanii z ks. prał. Stefanem Wylężkiem, rektorem Polskiej Misji Katolickiej w Anglii i Walii rozmawia ks. Tomasz Jaklewicz, „Gość Niedzielny” [Katowice] 2014, nr 23, s. 31.

Polacy w Szkocji. Wywiad z ks. M. Łękawą, „Wiadomości PMK” [Londyn] 1993, nr 2-3, s. 41.

Pollack M., Cesarz Ameryki. Wielka ucieczka z Galicji, Wołowiec: Wydawnictwo Czarne 2011.

Promocja książki „The Abandoned Legion”, „Dziennik Polski” [Londyn] 2005, nr 97, s. 9.

Romejko A., Duszpasterstwo polonijne w Wielkiej Brytanii, Tuchów: Poligrafia Redemptorystów 2001.

Sawicki P., Polska Misja Katolicka i Polski Kościół w Londynie w 50-cio lecie ich działalności, [w:] Polska Misja Katolicka w Londynie 1894-1944. Księga Pamiątkowa Polskiej Misji Katolickiej w Londynie, Londyn: Polska Misja Katolicka 1944, s. 5-42.

Smith T., Winslow M., Keeping The Faith. The Polish Community In Britain, Bradford–Sheffield: Bradford Heritage Recording Unit 2000.

Stawicka A., Pitsford, Warszawa: Wydawnictwo f.k.anda 2009.

Sulimowski E., [brak tytułu], „Demokrata Polski” [Londyn] 15 sierpnia 1854, s. 176.

Sword K., Identity in Flux. The Polish Community in Britain, London: School of Slavonic and East European Studies – University of London 1996.

Szacunkowe dane liczbowe migracji zarobkowej na podstawie materiałów opracowanych przez urzędy konsularne, „Wspólnota Polska” [Warszawa] 2008, nr 1, s. 27-31.

Szkocja czeka na polskich księży, „Wiadomości KAI” [Warszawa] 2006, nr 11, s. 3.

Szumski S., Liczba i rozmieszczenie polskiej grupy etnicznej w Wielkiej Brytanii, [w:] Liczba i roz-mieszczenie Polaków w świecie, red. W. Wrzesiński, cz. 1, Wrocław: Wydawnictwa Uniwersytetu Wrocławskiego 1981, s. 389-407.

Śmierć Oficera Polskiego w Skutku Nędzy, „Demokrata Polski” [Londyn] 25 lipca 1854, s. 167-168.

Tarka K., Polonia w Wielkiej Brytanii w okresie międzywojennym, „Tydzień Polski” [Londyn] 2006, nr 4, s. 4.

Tarka K., Polonia w Wielkiej Brytanii. 1918-1939, Toruń: Mado 2005.

Wesoły S., Śp. Ksiądz Infułat Władysław Staniszewski. Kazanie w kościele na Devonii 14.I.1990, „Wiadomości PMK” [Londyn] 1990, nr 3, s. 6.

Wojtacka P.J., Z tobą chrześcijaninem dla ciebie kapłanem. Święcenia kapłańskie ks. Andrzeja Marszewskiego MSFS na Balham, „Gazeta Niedzielna” [Londyn] 2004, nr 33, s. 1.

Wyszowadzki W., Wkład ks. infułata Władysława Staniszewskiego (1901-1989) w powstanie i rozwój Polskiej Misji Katolickiej w Anglii i Walii, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Muzeum Niepodległości 2020.

Wywiad z ks. Stanisławem Świerczyńskim, rektorem PMK w Anglii i Walii w latach 1991-2002, Londyn, 20 maja 2009.

Ziarski-Kernberg T., The Polish Community in Scotland, Hove: Caldra House Ltd. 2000.

Zubrzycki J., Soldiers and Peasants. The Sociology of Polish Migration, London: School of Slavonic and East European Studies – University of London 1988.