Fact-checking – deklarowane praktyki weryfikacji informacji i samoocena kompetencji medialnych uczniów oraz studentów

Krzysztof Kot

doi:10.18290/rns2026.0042

Published : 2026-10-19

No. Online First

Fact-Checking: Self-Reported Information Verification Practices and Self-Assessed Media Literacy Among School and University Students

Krzysztof Kot

https://orcid.org/0009-0003-7433-3510

DOI: https://doi.org/10.18290/rns2026.0042

Abstract

The article analyses declared information-verification practices and self-assessed media competencies among upper-secondary-school and university students. It starts from the growing role of social media as an information source and the associated risk of disinformation and fake news. The theoretical section discusses the diffusion of false content, the role of algorithms, echo chambers and bots, and the importance of fact-checking. A diagnostic survey using CAWI was conducted with a non-probability sample of 278 respondents. University students more often than school students declared checking information in other sources and verifying the source before sharing. No statistically significant association was found between self-assessed ability to distinguish false information and declared belief in information later found to be false. This result does not justify treating self-assessment as evidence of actual competence. The analysis concerns respondents’ declarations rather than performance-based verification ability.

Keywords:

fact-checking, disinformation, fake news, media literacy, media competencies, social media, youth

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Citation rules

Kot, K. (2026). Fact-Checking: Self-Reported Information Verification Practices and Self-Assessed Media Literacy Among School and University Students. Roczniki Nauk Społecznych, (Online First). https://doi.org/10.18290/rns2026.0042

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Bąkowicz K. (2025), Dezinformacja - instrukcja obsługi, Warszawa: CeDeWu.

Buchanan T. i Benson V. (2019), Spreading Disinformation on Facebook: Do Trust in Message Source, Risk Propensity, or Personality Affect the Organic Reach of “Fake News”?, Social Media + Society 5, nr 4, s. 1-9. https://doi.org/10.1177/2056305119888654

Denniss E. i Lindberg R. (2025), Social Media and the Spread of Misinformation: Infectious and a Threat to Public Health, Health Promotion International 40, nr 2, s. 1-8. https://doi.org/10.1093/heapro/daaf023

Gurgun G., Cemiloglu D., Close E.A., Phalp K., Nakov P. i Ali R. (2024), Why Do We Not Stand Up to Misinformation? Factors Influencing the Likelihood of Challenging Misinformation on Social Media and the Role of Demographics, Technology in Society 76, artykuł 102444. https://doi.org/10.1016/j.techsoc.2023.102444

Kupiecki R., Chłoń T., Bryjka F., Kozłowski K., Misiuna J., Podemska J. i Podemski P. (2021), Platforma przeciwdziałania dezinformacji – budowanie odporności społecznej. Badania i edukacja, Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa.

Kwek A., Peh L., Tan J. i Lee J.X. (2023), Distractions, Analytical Thinking and Falling for Fake News: A Survey of Psychological Factors, Humanities and Social Sciences Communications 10, artykuł 319. https://doi.org/10.1057/s41599-023-01813-9

Lazer D.M.J., Baum M.A., Benkler Y., Berinsky A.J., Greenhill K.M., Menczer F., Metzger M.J., Nyhan B., Pennycook G., Rothschild D., Schudson M., Sloman S.A., Sunstein C.R., Thorson E.A., Watts D.J. i Zittrain J.L. (2018), The Science of Fake News, Science 359, nr 6380, s. 1094-1096. https://doi.org/10.1126/science.aao2998

Łukasik-Turecka A. (2024), Boty w służbie dezinformacji, Polityka i Społeczeństwo 22, nr 4, s. 136-146. https://doi.org/10.15584/polispol.2024.4.9

Łukasik-Turecka A. i Jurek K. (2025), Postrzeganie mediów społecznościowych w kontekście powstawania i rozprzestrzeniania się przekazów dezinformacyjnych, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

Olejnik Ł. (2024), Propaganda. Od dezinformacji i wpływu do operacji i wojny informacyjnej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Przewłocka J. (2009), CAWI - specyfika, wykorzystanie, perspektywy rozwoju, [w:] A. Haber, i M. Szałaj (red.), Ewaluacja wobec wyzwań stojących przed sektorem finansów publicznych, Warszawa: Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, s. 97-108.

Recuero R. (2025), A Systemic Framework for Disinformation on Social Media Platforms, Platforms & Society 2, s. 1-12. https://doi.org/10.1177/29768624251367199

Saskowski M. (2025), Fact-checking jako praktyka medialna: między rzetelnością a cenzurą informacyjną, Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia 23, s. 546-567. https://doi.org/10.24917/20811861.23.26

Shao C., Ciampaglia G.L., Varol O., Yang K.C., Flammini A. i Menczer F. (2018), The Spread of Low-Credibility Content by Social Bots, Nature Communications 9, artykuł 4787. https://doi.org/10.1038/s41467-018-06930-7

Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. — Prawo prasowe. Dz.U. 2018, poz. 1914 (tekst jednolity).

Van der Linden S. (2024), Fake news. Jak dezinformacja infekuje umysły i jak się na nią uodpornić, tłum. R. Kot, Poznań: Dom Wydawniczy Rebis.

Vosoughi S., Roy D. i Aral S. (2018), The Spread of True and False News Online, Science 359, nr 6380, s. 1146-1151. https://doi.org/10.1126/science.aap9559

Wachs S., Kops M., Mateos-Pérez E. i Gómez-Guadix M. (2025), Counteracting Disinformation Among Young People: Psychometric Properties of the Disinformation Bystander Intervention Model Scale, Demographic Differences, and Associations with Empathy, Computers in Human Behavior Reports 18, artykuł 100671. https://doi.org/10.1016/j.chbr.2025.100671

Wardle C. i Derakhshan H. (2017), Information Disorder: Toward an Interdisciplinary Framework for Research and Policy Making, Strasbourg: Council of Europe. https://rm.coe.int/information-disorder-report-by-wardle-and-derakhshan/168076277c [dostęp: 21.08.2026].

Wroński K. (2025), Propaganda, dezinformacja, fake news - definicje i różnice, [w:] E. Maj i P. Witkowski (red.), Bezpieczeństwo ekonomiczne. Bezpieczeństwo informacyjne. Polska i Lubelszczyzna w 2022 roku, Lublin: Wydawnictwo UMCS, s. 129-138.