Kiedy anegdota staje się Anegdotą? (Na marginesie pism Cypriana Norwida)

Józef Franciszek Fert

doi:10.18290/sn2644.5

Published : 2026-09-23

Vol. 44 (2026)

When does an anecdote become the Anecdote? (In the Margins of Cyprian Norwid’s Writings)

Józef Franciszek Fert

https://orcid.org/0000-0003-1952-1327

DOI: https://doi.org/10.18290/sn2644.5

Abstract

The article begins by explaining the relatively late and infrequent occurrence of the term “anecdote” in the Polish language. In Polish, it has numerous and age-old synonyms, characteristic of spoken culture, in which tales, stories, anecdotes, jokes, witticisms, quips etc. have always held a prominent place. The main part of the discussion is devoted to an analysis of the place of anecdote in Norwid’s literary works, while the central point, relating directly to the titular play on the terms “anecdote” and “Anecdote”, is the poet’s treatise Milczenie [Silence]. In this text, Norwid uses a method of “approximations” to illustrate the historical processes by which “anecdote” transforms into “Anecdote”. This process is embedded in history and literature, as illustrated by a sequence of key (pivotal) acts which are simultaneously carriers of literary meanings (genotypes): Legend – Epic – History – Anecdote... Revolution. The conclusion draws on the poet’s personal history, namely the “transformation” of the story of his arrest by the Prussian police (June 1846) into Anecdote, illustrating the individual’s responsibility to the state.

Keywords:

Diogenes Laërtius, Zygmunt Krasiński, anecdote, etymology, Milczenie, history

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Apokryfy Nowego Testamentu, red. M. Starowieyski, t. 1: Ewangelie apokryficzne, cz. 1-2, Lublin 1986; t. 2: Apostołowie, cz. 1: Andrzej, Jan, Paweł, Piotr, Tomasz, Kraków 2007; cz. 2: Bartłomiej, Filip, Jakub Mniejszy, Jakub Większy, Judasz, Maciej, Mateusz, Szymon i Juda Tadeusz Ewangeliści, Uczniowie Pańscy, Kraków 2007; t. 3: Listy i Apokalipsy chrześcijańskie, Kraków 2001.

Buber M., Opowieści chasydów, tłum., uwagami i posłowiem opatrzył P. Hertz, Poznań 1986.

Diogenes Laertios, Żywoty i poglądy słynnych filozofów, tłum. I. Krońska, K. Leśniak, W. Olszewski przy współpracy B. Kupisa, oprac. przekładu, przypisy i skorowidz I. Krońska, Warszawa 19822.

Dr Omega [J.I. Kraszewski], Cypriana Norwida Rzecz o wolności słowa, wygłoszona przez autora […] 13 maja 1869 roku, „Tydzień Polityczny, Naukowy, Literacki i Artystyczny” 1(1870), nr 1.

Kern R., Humor ojców pustyni, tłum. A. Wojnowski, Lublin 19933.

Krasiński Z., Listy do Delfiny Potockiej, t. 3, opracował i wstępem poprzedził Z. Sudolski, Warszawa 1975.

Krąpiec M., Analogia, w: Powszechna encyklopedia filozofii, t. 1 [kom. nauk. M.A. Krąpiec i in., zespół red. A. Maryniarczyk, red. nacz. M. Czachorowski], Lublin 2000.

Kurzweil R., Osobliwość coraz bliżej. Kiedy połączymy się z AI, tłum. T. Lanczewski, Warszawa 2024.

Leśniak K., [Wstęp:] Diogenes Laertios i jego dzieło, w: Digenes Laertios, Żywoty i poglądy słynnych filozofów, tłum. I. Krońska, K. Leśniak, W. Olszewski przy współpracy B. Kupisa, oprac. przekładu, przypisy i skorowidz I. Krońska, Warszawa 19822.

Mizińska J., Kajtoch W., Zdążyć z prawdą... O „tercecie Kajtochów”, kolejach życia, wspólnych znajomych i polskiej humanistyce. Rozmowa Jadwigi Mizińskiej z Wojciechem Kajtochem, Kraków 2025.

Norwid C. „Vade-mecum” i pozostałe wiersze z lat 1865-1883, wybór i oprac. J.F. Fert, Warszawa 2022.

Powszechna encyklopedia filozofii, t. 1-10 (t. 10: Suplement) [kom. nauk. M.A. Krąpiec i in., zespół red. A. Maryniarczyk, red. nacz. M. Czachorowski], Lublin 2000-2009.

Puzynina J., Korpysz T., współpraca merytoryczna: J. Chojak, współpraca techniczna: J. Miernik, M. Żółtak, Internetowy słownik języka Cypriana Norwida; www.slownikjezykanorwida.uw.edu.pl.

Puzynina J., Norwid – jaki i dla kogo?, „Kwartalnik Filozoficzny” 2014, t. 42, z. 4 (osobna broszura w cyklu „Wykłady PAU”, Kraków 2015).

Puzynina J., „Słowo” w twórczości Norwida, wybrał i wstępem opatrzył T. Korpysz, posłowie A. Kozłowska, Dębinki 2024, seria Mistrzowie: Biblioteka Muzeum Cypriana Norwida, nr 2.

Słownik grecko-polski, red. Z. Abramowiczówna, t. 1: A–Δ, Warszawa 1958.

Słownikowe zeszyty tematyczne: z. 1: Słownictwo etyczne Cypriana Norwida, cz. 1: prawda, fałsz, kłamstwo, red. J. Puzynina, oprac. J. Chojak, J. Leociak, B. Subko, E. Teleżyńska, E. Wiśniewska, Warszawa 1993; z. 2: E. Teleżyńska, Nazwy barw w twórczości Cypriana Norwida, Warszawa 1994; z. 3: Słownictwo estetyczne Cypriana Norwida, red. J. Chojak, oprac. R. Pawelec, J. Puzynina, J. Chojak, Warszawa 1994; z. 4: wolność, niewola: T. Korpysz, J. Puzynina, Wolność i niewola w pismach Cypriana Norwida, Warszawa 1998; z. 5: chrześcijaństwo: A. Kadyjewska, T. Korpysz, J. Puzynina, Chrześcijaństwo w pismach Cypriana Norwida, poszczególne hasła opracowali: T. Korpysz: chrześcijaństwo, sakramenty, J. Puzynina: kościół, kapłaństwo, A. Kadyjewska: msza, modlitwa, krzyż, Eucharystia i komunia, Warszawa 2000.