„Epoka anegdoty”. Miejsce anegdoty w norwidowej filozofii dziejów

Renata Gadamska-Serafin

doi:10.18290/sn2644.2

Published : 2026-09-23

Vol. 44 (2026)

“The Age of Anecdote”. The place of the anecdote in Norwid’s philosophy of history

Renata Gadamska-Serafin

https://orcid.org/0000-0001-5182-6097

DOI: https://doi.org/10.18290/sn2644.2

Abstract

In Norwid’s treatise Milczenie [Silence] and in his Album “Orbis” I, the same historiosophical formula appears: “Legend – Epic – History – Anecdote – Revolution”. Both were probably written at the same time, towards the end of the poet’s life (in the 1880s). The formula owes its form primarily to the philosophy of Giambattista Vico, but perhaps also to Fustel de Coulanges’s La Cité antique, which Norwid read in 1882 (it features “Legend” and “Revolution”).

For Norwid, the Age of Anecdote, together with Revolution, brings one turn of the spiral of time to a close. This phase is complementary to the Era of History; it articulates its “omissions”: it complements the “triumphal” view of history with the perspective of a subjective biography. It is a time of engaging with history in an intimate and familiar manner, from the level of the private sphere. At the same time – in aesthetic terms – it is a period of the dismantling of the sublime, a transition from pathos to the ridiculous. The quintessence of the Anecdote phase – in the literary sphere – is the romance and the novel. They are characterised by speaking of the past in colloquial, intimate, jovial, often comical language, focused on detail. Norwid’s attitude towards the Age of Anecdote (and the anecdote as a literary genre) is clearly ambivalent.

Keywords:

Cyprian Norwid, anecdote, the Age of Anecdote, Milczenie, Album „Orbis”, history, historiosophy, philosophy of history

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Adamiec M., Paradoksy „Milczenia”, w: C.K. Norwid w setną rocznicę śmierci. Materiały z sesji naukowej zorganizowanej w dniach 18 i 19 maja 1983, Opole 1984, s. 53-67.

Anegdota, w: Internetowy słownik języka Cypriana Norwida, https://www.slownikjezykanorwida.uw.edu.pl/index.php?podglad=&idh=116485 [dostęp: 3.10.2025].

Antologia anegdoty antycznej: teraz powtórnie wydane historyjki budujące i niebudujące z autorów greckich i rzymskich, zebrał, przełożył i ułożył J. Łanowski, wyd. 2, Wrocław 1970.

Chlebowski P., Romantyczna silva rerum. O Norwidowym „Albumie Orbis”, Lublin 2009.

Chlebowski P., Polihymnia CN: studia i szkice interpretacyjne, Lublin 2019, t. 1-2.

Chudzik P., Najważniejsze funkcje i gatunkowe wyznaczniki anegdoty w biografii antycznej, „Symbolae Philologorum Posnaniensium Graecae et Latinae” 2014, nr 24(1), s. 203-226.

Cieszkowski A., Prolegomena do historiozofii […] oraz mniejsze pisma filozoficzne z lat 1838- 1842, wstęp A. Walicki, oprac. J. Garewicz i A. Walicki, Warszawa 1972.

Cieszkowski A., Ojcze nasz, opracował i wstępem opatrzył S. Mazurek, t. 1-4, Warszawa 2022.

Dambek Z., Cyprian Norwid a tradycje szlacheckie, Poznań 2012.

Dunajski A., Chrześcijańska interpretacja dziejów w pismach Norwida, Lublin 1985.

Feliksiak E., Norwid i Vico, „Przegląd Humanistyczny” 1968, nr 3, s. 23-42.

Feliksiak E., Poezja i myśl. Studia o Norwidzie, Lublin 2001.

Fustel de Coulanges N.-D., La Cité antique. Étude sur le culte, droit, les institutions de la Grèce et de Rome, Paris 1864.

Gomulicki J.W., Patos i milczenie, w: C. Norwid, Białe kwiaty, wydał z pierwodruków i autografu oraz wstępem poprzedził J.W. Gomulicki, Warszawa 1965, s. 5-52.

Halkiewicz-Sojak G., Wobec tajemnicy i prawdy. O Norwidowskich obrazach „całości”, Toruń 1998.

Hegel G.W.F., Wykłady o filozofii dziejów, przeł. A. Zieleńczyk, Warszawa 1919.

Inglot M., Trzy milczenia. „Milczenie” Cypriana Norwida w kontekście „Milczenia” Ignacego Krasickiego oraz „Milczenia” Franciszka Grzymały, w: Strona Norwida. Studia i szkice ofiarowane Profesorowi Stefanowi Sawickiemu, red. P. Chlebowski, W. Toruń, E. Żwirkowska, E. Chlebowska, Lublin 2008, s. 167-181.

Inglot M., Uwagi o Norwidowskiej filozofii historii, w: Śladami romantyków. Profesorowi Zbigniewowi Sudolskiemu w osiemdziesiątą rocznicę urodzin, red. E. Kasperski, O. Krysowski, Warszawa 2010, s. 253-266.

Jarząbek-Wasyl D., Pochwała anegdoty, „Teatr” 2016, nr 9, https://archiwum.teatr-pismo. pl/5724-pochwala-anegdoty/ [dostęp: 3.10.2025].

Junkiert M., Grecja i jej historia w twórczości Cypriana Norwida, Poznań 2012.

Kalinkowski S., Anegdoty Greków i Rzymian, Warszawa 2005.

Kalinowska M., Mowa i milczenie – romantyczne antynomie samotności, Warszawa 1989.

Karamucka M., Antyczny Rzym Norwida, Poznań 2016.

Kasperski E., Dzieje i dziejowość u Norwida, w: Norwid wobec historii, red. E. Chlebowska, Ł. Niewczas, Lublin 2014, s. 67-115.

Kącka E., Anatomia anegdoty, „Autobiografia. Literatura. Kultura. Media” 2022, nr 1(18), s. 41-52.

Kędziora A., Lekka opowieść o tym, co słychać u innych. Anegdota w badaniach historycznoteatralnych, „Zarządzanie w Kulturze” 2023, nr 24(1), s. 23-32.

Lisiecka A., Z problemów historyzmu Cypriana Norwida: na marginesie tomu 7 „Pism”, „Pamiętnik Literacki” 1959, nr 50(2), s. 331-421.

Lisiecka A., Norwid poeta historii, Londyn 1973.

Łapiński Z., Norwid, Kraków 1984.

Norwid wobec historii, red. E. Chlebowska, Ł. Niewczas, Lublin 2014.

Prokopiusz z Cezarei, Historia sekretna, przełożył, wstępem i przypisami opatrzył A. Konarek, Warszawa 1998.

Puzynina J., „Milczenie” Norwida, w: Semantyka milczenia, t. 2, red. K. Handke, Warszawa 2002, s. 19-42.

Rytel J., „Pamiętniki” Paska na tle pamiętnikarstwa staropolskiego, Wrocław 1962.

Samsel K., Cyprian Norwid wobec projektu historiozoficznego Augusta Cieszkowskiego, „Tekstualia” 2017, nr 3(50), s. 5-22.

Sawicki S., Wartość – sacrum – Norwid. Studia i szkice aksjologicznoliterackie, Lublin 2007.

Ślęczka T., Od żartu do anegdoty. Komiczne aspekty pamiętników wojennych XVII wieku, „Napis” 2008, seria XIV, s. 112-128.

Vico G., Nauka nowa, przeł. J. Jakubowicz, oprac. i wstęp S. Krzemień-Ojak, Warszawa 1966.