Filozoficzne ujęcie idei regeneratywnego zrównoważonego rozwoju

Eryk Hałas

doi:10.18290/rf26742.9

Data publikacji : 2026-06-29

Tom 74 Nr 2 (2026)

Filozoficzne ujęcie idei regeneratywnego zrównoważonego rozwoju

Eryk Hałas

https://orcid.org/0009-0002-3645-324X

DOI: https://doi.org/10.18290/rf26742.9

Abstrakt

Artykuł opisuje ideę regeneratywnego zrównoważonego rozwoju z perspektywy filozoficznej, zbadania jej fundamentów oraz określenia stopnia możliwości jej przełożenia na praktykę społeczno-polityczną w realnym świecie. Cechuje się ona dużą ambicją w kwestii odbudowy potencjału środowiska naturalnego, w obliczu problemów ze zmianami klimatycznymi. Jej cele nie ograniczają się do samej redukcji szkód względem Ziemi, gdyż takie podejście okazuje się niewystarczające w świetle obiektywnych wskaźników degradacji ekosystemów. Kluczowym elementem idei RZR jest podejmowanie wysiłków na rzecz przywracania żywotności, a przy tym projektowanie rzeczywistości w ten sposób, by wszelcy jej uczestnicy mogli korzystać z dóbr, jakie ludzkości przynosi różnorodność gatunkowa, a także żyć w bezpiecznym środowisku, sprzyjającym dobrostanowi psychicznemu i materialnemu. Ta idea jest rozbudowana programowo ze względu na odmienne od wcześniejszych typów zrównoważonego rozwoju podejście do realizacji celów, kluczowych dla przetrwania ludzkości. Okazuje się jednak, że mimo szlachetnych celów tej idei, realizacja jej założeń budzi wiele wątpliwości w wymiarze praktycznym. Najbardziej problematyczna okazuje się koordynacja wysiłków w wielu specyficznych dziedzinach, z punktu widzenia dostępnego czasu na uratowanie ludzkości i planety przed katastrofą klimatyczną.

Słowa kluczowe:

regeneratywny zrównoważony rozwój, ochrona środowiska, ekologia, ekosystem, regeneracja

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Hałas, E. (2026). Filozoficzne ujęcie idei regeneratywnego zrównoważonego rozwoju. Roczniki Filozoficzne, 74(2), 209–236. https://doi.org/10.18290/rf26742.9

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Aizen, Marcelo A., Carolina L. Morales, Diego P. Vázquez, Lucas A. Garibaldi, Agustín Sáez i Lawrence D. Harder. 2014. „When Mutualism Goes Bad: Density-dependent Impacts of Introduced Bees on Plant Reproduction”. New Phytologist 204 (2): 322–328. https://doi.org/10.1111/nph.12924.

Araujo, Gui i Miguel Lurgi. 2015. „Mutualism Provides a Basis for Biodiversity in Eco-Evolutionary Community Assembly”. PLOS Computational Biology 21 (9): e1013402. https://doi.org/10.1371/journal.pcbi.1013402.

Buckton, Sam J., Ioan Fazey, Bill Sharpe, Eugyen Suzanne Om, Bob Doherty, Peter Ball, Katherine Denby i in. 2023. „The Regenerative Lens: A Conceptual Framework for Regenerative Social-Ecological Systems”. One Earth 6-7: 824–842.

Burnett, Amy. 2022. „Incentivising ‘Regenerative Value’ to Improve Sustainability Outcomes”. W: Transformative Metrics: Contributions to the Studies for Monitoring and Evaluating How Science, Technology, and Innovation Can Address Social and Environmental Challenges, red. Gabriel Vélez-Cuartas i Oscar Yandy Romero-Goyeneche, 159–190. Medellín: Universidad de Antioquia, Fondo Editorial FCSH de la Facultad de Ciencias Sociales y Humanas.

Camrass, Kimberly. 2023. „Regenerative Futures: Eight Principles for Thinking and Practice”. Journal of Futures Studies 28 (1): 89–99. https://doi.org/10.6531/JFS.202309_28(1).0008.

Dias, Bruno D. 2018. „Regenerative Development – Building Evolutive Capacity for Healthy Living Systems”. International Journal of Design & Nature and Ecodynamics 13 (3): 315–323. https://doi.org/10.2495/DNE-V13-N3-315-323.

Dołęga, Józef. 2000. „Filozofia nauk o ochronie środowiska i kultura ekologiczna”. Studia Philosophiae Christianae 36 (2): 67–79.

Fischer, Helen i Karlijn van den Broek. 2021. „Climate Change Knowledge, Meta-Knowledge and Beliefs”. W: Research Handbook on Environmental Sociology, red. Axel Franzen i Sebastian Mader, 116–132. Cheltenham: Edward Elgar Publishing.

Garcia, Natali i Carlo Franzato. 2023. „Regenerative Design and Organizational Change”. E-revista LOGO 12 (1): 39–57.

Gibbons, Leah, Scott A. Cloutier, Paul J. Coseo i Ahmed Barakat. 2018. „Regenerative Development as an Integrative Paradigm and Methodology for Landscape Sustainability”. Sustainability 10 (6): 1910. https://doi.org/10.3390/su10061910.

Gibbons, Leah. 2020. „Regenerative – The New Sustainable?”. Sustainability 12 (13): 5483. https://doi.org/10.3390/su12135483.

Gordon, Ethan, Federico Davila i Chris Riedy. 2022. „Transforming Landscapes and Mindscapes Through Regenerative Agriculture”. Agriculture and Human Values 39: 809–826. https://doi.org/10.1007/s10460-021-10276-0.

Hahn, Tobias i Maja Tampe. 2021. „Strategies for Regenerative Business”. Strategic Organization 19 (3): 456–477. https://doi.org/10.1177/1476127020979228

Hayek, Friedrich A. von. 2006. Konstytucja wolności. Tłum. Janusz Stawiński. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Hayek, Friedrich A. von. 2015. Droga do zniewolenia. Tłum. Krzysztof Gurba, Lucjan Klyszcz, Jerzy Margański, Dobrosław Rodziewic Kraków: Wydawnictwo Arcana.

Hayek, Friedrich A. von. 2018. Indywidualizm i porządek ekonomiczny. Tłum. Grzegorz Łuczkiewicz. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.

Hull, Zbigniew. 2006. „Ekofilozofia i środowisko przyrodnicze”. Studia Ecologiae et Bioethicae 4: 367–376.

Hull, Zbigniew. 2010. „Ekofilozofia a «filozofia zrównoważonego rozwoju»”. Studia Ecologiae et Bioethicae 8 (1): 197–205.

Ibrahim, Iman i Nadia Ahmed. 2022. „Investigating Regenerative Ideation Within Sustainable Development Goals”. Sustainability 14 (16): 10137. https://doi.org/10.3390/su141610137.

Jonas, Hans. 1979. Das Prinzip Verantwortung: Versuch einer Ethik für die technologische Zivilisation. Frankfurt am Main: Suhrkamp.

Kałucka, Izabela i Andrzej M. Jagodziński. 2013. „Grzyby ektomykoryzowe w obiegu węgla w ekosystemach leśnych”. Sylwan 157 (11): 817–830.

Muñoz, Pablo i Mauricio Hernandez. 2024. „Human-Animal Mutualism in Regenerative Entrepreneurship”. Entrepreneurship & Regional Development 36 (5-6): 577–606. https://doi.org/10.1080/08985626.2024.2305648.

Papuziński, Andrzej. 2007. „Filozofia zrównoważonego rozwoju jako subdyscyplina badań filozoficznych”. Problemy Ekorozwoju 2 (2): 27–40.

Robinson, John i Raymond J. Cole. 2015. „Theoretical Underpinnings of Regenerative Sustainability”. Building Research & Information 43 (2): 133–143. https://doi.org/10.1080/09613218.2014.979082.

Roös, Philip B. 2021. „Regenerative Design, Ecology as Teacher”. W: Phillip B. Roös. Regenerative-Adaptive Design for Sustainable Development, 103–112. Cham: Springer.

Steele, David R. 1987. „Hayek’s Theory of Cultural Group Selection”. Journal of Libertarian Studies 8 (2): 171–195.

Stocum, David L. 2018. „Regeneration”. W: Foundations of Regenerative Biology and Medicine, 1–20. Bristol: IOP Publishing.

Tatsumi, Chikae, Kathryn F. Atherton, Sarah M. Garvey, Emma Conrad-Rooney, Luca L. Morreale, Lucy R. Hutyra, Pamela H. Templer i Jennifer M. Bhatnagar. 2023. „Urbanization and Edge Effects Interact to Drive Mutualism Breakdown and the Rise of Unstable Pathogenic Communities in Forest Soil”. Proceedings of the National Academy of Sciences 120 (36): e2307519120. https://doi.org/10.1073/pnas.2307519120.

Thane, Pat. 2018. „What is «Regeneration» and Who Needs It?”. Palgrave Communications 4: 58. https://doi.org/10.1057/s41599-018-0114-8.

Tipping, Don. 2024. A Manifesto for Decentralized, Regenerative Farming. Medium, 16.12. Dostęp 11.01.2026. https://dontipping.medium.com/a-manifesto-for-decentralized-regenerativefarming-d6005272eabf.

Toner, Jane, Cheryl Desha, Kimberley Reis, Dominique Hes Samantha Hayes. 2023. „Integrating Ecological Knowledge into Regenerative Design: A Rapid Practice Review”. Sustainability 15 (17): 13271. https://doi.org/10.3390/su151713271.

Tosa, Christian. 2025. „From Decay to Resource: A Regenerative Community Approach to More Sustainable Development of Building Infrastructures in Rural Regions”. European Urban and Regional Studies 32 (4): 353–358. https://doi.org/10.1177/09697764251361769.

Tyburski, Włodzimierz. 2020. „Ekoestetyka i edukacja ekologiczna”. W: Globalna odpowiedzialność człowieka: Między analizą zjawisk a prognozą etyczną, red. Katarzyna Łukaszewska, 20–30. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.

Ulpiani, Giulia i Nadja Vetters. 2023. „On the Risks Associated with Transitioning to Climate Neutrality in Europe: A City Perspective”. Renewable and Sustainable Energy Reviews 183: 113448. https://doi.org/10.1016/j.rser.2023.113448.

Wooltorton, Sandra, Mindy Blaise, Anne Poelina i Laurie Guimond. 2025. „Regenerative Values in Sustainability Education”. W: The Routledge Handbook of Global Sustainability Education and Thinking for the 21st Century, red. Michele John, 690–703. London: Routledge.

Yunibandhu, Rosalind i Philip Hallinger. 2025. „From Sustainability to Regeneration: Mapping the Conceptual Foundations and Future Directions of Regenerative Developments”. Sustainable Development 33 (6): 1–16. https://doi.org/10.1002/sd.70112.