Założenia teoretyczne w intuicjach problemu świadomości

Mikołaj Kotuła

doi:10.18290/rf26742.6

Data publikacji : 2026-06-29

Tom 74 Nr 2 (2026)

Założenia teoretyczne w intuicjach problemu świadomości

Mikołaj Kotuła

https://orcid.org/0000-0002-4798-2625

DOI: https://doi.org/10.18290/rf26742.6

Abstrakt

W jaki sposób powstają intuicje orzekające o istnieniu problemu ze świadomością i próbami jej fizycznego wyjaśnienia? W literaturze przedmiotu intuicje tego rodzaju dzielą się na inferencyjne, czyli wynikające z filozoficznych argumentów oraz nieinferencyjne, czyli poprzedzające filozoficzne argumenty. Ważne są intuicje nieinferencyjne, ponieważ poprzez swoją generyczność mają być w związku przyczynowym z jakimś uniwersalnym mechanizmem poznawczym. Wyjaśnienie procesu ich generowania mogłoby rzucić światło na rolę przyczynową świadomości i samą naturę świadomości. Moja główna teza jest taka, że samo istnienie nieinferencyjnych intuicji jest wątpliwe. Uważam, że sądy problematyzujące świadomość (zwane intuicjami problemu) są silnie uwikłane w teoretyczne koncepcje oraz obarczone są polisemicznością (wieloznacznością) słów, przez co albo są intuicjami inferencyjnymi, albo nie są intuicjami problemu per se. Powyższe twierdzenia uzasadniam poprzez analizę takich pojęć, jak świadomość fenomenalna, niemożliwość i fizykalność. Wykazuję, że istnieje znaczny dystans teoretyczny między pojęciami potocznymi a filozoficznymi oraz że niektóre potoczne pojęcia cechują się niskim stopniem semantycznej izolacji, tj. nie są izolowane od nieistotnych filozoficznie znaczeń. Oznacza to, że są podatne na polisemiczność i niewłaściwe zrozumienie przez laika przedmiotu odniesienia intuicji. Dlatego, aby laik rozumiał i poprawnie odnosił intuicje problemu, musi zostać wprowadzony w odpowiedni kontekst teoretyczny, co łamie warunek nieinferencyjności.

Słowa kluczowe:

metaproblem, intuicje problemu, świadomość fenomenalna, Chalmers, luka eksplanacyjna, iluzjonizm, filozofia

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Kotuła, M. (2026). Założenia teoretyczne w intuicjach problemu świadomości. Roczniki Filozoficzne, 74(2), 133–149. https://doi.org/10.18290/rf26742.6

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Apresjan, Jurij D. 2000. Semantyka leksykalna: Synonimiczne środki języka. Tłum. Zofia Kozłowska, Andrzej Markowski. Wyd. 2. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Bierwisch, Manfred i Robert Schreuder. 1992. „From Concepts to Lexical Items”. Cognition 42 (1–3): 23–60. https://doi.org/10.1016/0010-0277(92)90039-K.

Borg, Emma, Sarah A. Fisher, Nils Hansen, Richard Harrison, Deepak Ravindran, Tim V. Salomons i Harriet Wilkinson. 2021. „Pain Priors, Polyeidism, and Predictive Power: A Preliminary Investigation into Individual Differences in Ordinary Thought about Pain”. Theoretical Medicine and Bioethics 42: 113–135. https://doi.org/10.1007/s11017-021-09552-1.

Chalmers, David. 1995. „Facing Up to the Problem of Consciousness”. Journal of Consciousness Studies 2 (3): 200–219.

Chalmers, David. 1996. The Conscious Mind: In Search of a Fundamental Theory. Wyd. 2. New York: Oxford University Press.

Chalmers, David. 2018. „The Meta Problem of Consciousness”. Journal of Consciousness Studies 25 (9–10): 6–61.

Chalmers, David. 2020. „Is the Hard Problem of Consciousness Universal?”. Journal of Consciousness Studies 27 (5–6): 227–257.

Frankish, Keith. 2016. „Illusionism as a Theory of Consciousness”. Journal of Consciousness Studies 23 (11–12): 11–39.

Frankish, Keith. 2019. „The Meta-Problem Is the Problem of Consciousness”. Journal of Consciousness Studies 26 (9–10): 83–94.

Graziano, Michael i Isaac Christian. 2022. „Consciousness: In Your Own Words”. PsyArXiv. https://doi.org/10.31234/osf.io/4fuq5.

Jirout, Jamie i Amy Pace. 2015. „Scientific Concepts: Development in Children”. W: International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, red. James D. Wright, 268–274. Wyd. 2. Amsterdam: Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-097086-8.57013-5.

Kammerer, François. 2016. „The Hardest Aspect of the Illusion Problem – and How to Solve It”. Journal of Consciousness Studies 23 (11–12): 124–139.

Kammerer, François. 2018. „Can You Believe It? Illusionism and the Illusion Meta-problem”. Philosophical Psychology 31 (1): 44–67. https://doi.org/10.1080/09515089.2017.1388361.

Keil, Frank C. 2010. „The Feasibility of Folk Science”. Cognitive Science 34 (5): 826–862. https://doi.org/10.1111/j.1551-6709.2010.01108.x.

Klepousniotou, Ekaterini. 2002. „The Processing of Lexical Ambiguity: Homonymy and Polysemy in the Mental Lexicon”. Brain and Language 81 (1–3): 205–223. https://doi.org/10.1006/brln.2001.2518.

Knobe, Joshua i Jesse Prinz. 2008. „Intuitions about Consciousness: Experimental Studies”. Phenomenology and the Cognitive Sciences 7 (1): 67–83. https://doi.org/10.1007/s11097-007-9066-y.

Levine, Joseph. 1983. „Materialism and Qualia: The Explanatory Gap”. Pacific Philosophical Quarterly 64 (4): 354–361.

Levine, Joseph. 2001. Purple Haze: The Puzzle of Consciousness. New York: Oxford University Press.

Levine, Joseph. 2014. „Modality, Semantics, and Consciousness”. Philosophical Studies 167 (3): 775–784. https://doi.org/10.1007/s11098-013-0197-4.

Liu, Michelle. 2021. „Pain, Paradox and Polysemy”. Analysis 81 (3): 461–470. https://doi.org/10.1093/analys/anaa073.

Liu, Michelle. 2023a. „The Polysemy View of Pain”. Mind and Language 38 (1): 198–217. https://doi.org/10.1111/mila.12389.

Liu, Michelle. 2023b. „X-Phi and the Challenge from Ad Hoc Concepts”. Synthese 201 (5): 166. https://doi.org/10.1007/s11229-023-04149-8.

Nagel, Thomas. 1974. „What Is It Like to Be a Bat?”. Philosophical Review 83 (4): 435–450. https://doi.org/10.2307/2183914.

Peebles, Graham. 2020. „Two Problems for Non-inferentialist Views of the Meta-problem”. Journal of Consciousness Studies 27 (5–6): 156–165.

Rodd, Jennifer, Gareth Gaskell i William Marslen-Wilson. 2002. „Making Sense of Semantic Ambiguity: Semantic Competition in Lexical Access”. Journal of Memory and Language 46 (2): 245–266. https://doi.org/10.1006/jmla.2001.2810.

Rorty, Richard. 1978/2022. Filozofia a zwierciadło przyrody. Tłum. Michał Szczubiałka. Warszawa: Aletheia.

Rosenthal, David. 2019. „Chalmers’ Meta Problem”. Journal of Consciousness Studies 26 (9–10): 194–204.

Searle, John. 1998. The Mystery of Consciousness. London: Granta Books.

Stoljar, Daniel. 2016. „The Semantics of ‘What It’s Like’ and the Nature of Consciousness”. Mind 125 (500): 1161–1198. https://doi.org/10.1093/mind/fzv179.

Strawson, Galen. 2018. „The Consciousness Deniers”. The New York Review of Books, 13.03.2018. Dostęp 14.05.2026. https://www.nybooks.com/online/2018/03/13/the-consciousness-deniers.

Sytsma, Justin i Edouard Machery. 2010. „Two Conceptions of Subjective Experience”. Philosophical Studies 151: 299–327. https://doi.org/10.1007/s11098-009-9439-x.

Tye, Michael. 2017. „Are Pains Feelings?”. Monist 100 (4): 478–484. https://doi.org/10.1093/monist/onx023.

Wierzbicka, Anna. 2019. „From ‘Consciousness’ to ‘I Think, I Feel, I Know’: A Commentary on David Chalmers”. Journal of Consciousness Studies 26 (9–10): 257–269.

Wyrwa, Mateusz. 2022. „Does the Folk Concept of Phenomenal Consciousness Exist?”. Diametros 19 (71): 46–66. https://doi.org/10.33392/diam.1751.