Twarz innego w krzywym zwierciadle. Lévinas o poznawaniu innego człowieka

Arkadiusz Chrudzimski

doi:10.18290/rf26742.1

Data publikacji : 2026-06-29

Tom 74 Nr 2 (2026)

Twarz innego w krzywym zwierciadle. Lévinas o poznawaniu innego człowieka

Arkadiusz Chrudzimski

https://orcid.org/0000-0001-6924-1839

DOI: https://doi.org/10.18290/rf26742.1

Abstrakt

W artykule tym przyjrzę się nieco bliżej wizji poznawania innych umysłów, zaprezentowanej przez Emmanuela Lévinasa. U nieprzygotowanego czytelnika koncepcja ta wywołuje zwykle niemałe zdziwienie. Lévinas twierdzi mianowicie, że kognitywne spotkanie z drugim człowiekiem jest w swej istocie spotkaniem z nieogarnioną nieskończonością i przypomina w tym względzie ni mniej ni więcej, tylko kontakt z istotą boską. Koncepcję tę łączy się zwykle w sposób naturalny z religijnym tłem jego filozofii, pokażę jednak, że droga myślowa, jaka do niej doprowadziła, da się zrekonstruować niezależnie od wszelkich kwestii religijnej wiary bądź teologii. Aby uczynić zrozumiałą jej wewnętrzną logikę, wystarczy uwzględnić filozoficzny kontekst rozważań autora.

Słowa kluczowe:

Emanuel Lévinas, Edmund Husserl, Kartezjusz, Immanuel Kant, intersubiektywność, twarz innego, wolność, metafizyka, etyka, transcendentalny idealizm

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Chrudzimski, A. (2026). Twarz innego w krzywym zwierciadle. Lévinas o poznawaniu innego człowieka. Roczniki Filozoficzne, 74(2), 5–29. https://doi.org/10.18290/rf26742.1

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Buytendijk, Frederik Jacobus Johannes. 1958. Das erste Lächeln des Kindes. W: Frederik Jacobus Johannes Buytendijk. Das Menschliche. Wege zu seinem Verständnis, 101–118. Stuttgart: Koehler.

Chrudzimski, Arkadiusz. 1999. „Die Stellung der Theorie der Intersubjektivität im System der Husserlschen transzendentalen Phänomenologie“. Conceptus 32 (80): 99–138.

Chrudzimski, Arkadiusz. 2009. „Brentano, Marty, and Meinong on Emotions and Values”. W: Values and Ontology. Problems and Perspectives, red. Beatrice Centi i Wolfgang Huemer, 171–189. Frankfurt a.M.: Ontos.

Chrudzimski, Arkadiusz. 2014. „Intencjonalność z fenomenologicznego punktu widzenia”. W: Wprowadzenie do fenomenologii. Pojęcia, metody, problemy. T. 1, red. Witold Płotka, 297–344. Warszawa: IFiS PAN.

Chrudzimski, Arkadiusz. 2016a. „Kazimierz Ajdukiewicz on Transcendental Idealism from a Semantic Point of View”. Studies in East European Thought 68 (1): 63–74. https://doi.org/10.1007/s11212-016-9248-7.

Chrudzimski, Arkadiusz. 2016b. „Intencjonalność”. W: Przewodnik po kognitywistyce, red. Józef Bremer, 269–319. Kraków: Wydawnictwo WAM.

Chrudzimski, Arkadiusz. 2022. „Idiogenetic Theory of Emotions”. W: At the Sources of the Twentieth-Century Analytical Movement: Kazimierz Twardowski and His Position in European Philosophy, red. Anna Brożek i Jacek Jadacki, 107–123. Leiden: Brill.

Chrudzimski, Arkadiusz. 2024a. „W poszukiwaniu straconego czasu: Brentano, Husserl i Heidegger”. W: Wokół filozofii kultury, red. Marcin Karas i Jędrzej Skibowski, 75–99. Kraków: Księgarnia Akademicka.

Chrudzimski, Arkadiusz. 2024b. „Być albo nie być w świecie. Husserl i Heidegger o świecie życia codziennego”. Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria 33 (3): 117–139. https://doi.org/10.24425/pfns.2024.153081.

Conrad-Martius, Hedwig. 1916. „Zur Ontologie und Erscheinungslehre der realen Außenwelt”. Jahrbuch für Philosophie und phänomenologische Forschung 3: 345–542.

Critchley, Simon i Robert Bernasconi. 2002. The Cambridge Companion to Lévinas. Cambridge: Cambridge University Press.

Drwięga, Marek. 2019. „Fenomenologia i twarz innego. Kontrowersje wokół Lévinasa”. Logos i Ethos 25 (1): 65–87. https://doi.org/10.15633/lie.3435.

Husserl, Edmund. 1913/1967. Idee czystej fenomenologii i fenomenologicznej filozofii. Księga 1. Przeł. Danuta Gierulanka. Warszawa: PWN.

Husserl, Edmund. 1928/1989. Wykłady z fenomenologii wewnętrznej świadomości czasu. Tlum. Janusz Sidorek. Warszawa: PWN.

Husserl, Edmund. 1931/1982. Medytacje kartezjańskie. Przeł. Andrzej Wajs. Warszawa: PWN.

Husserl, Edmund. 1937/2024. Kryzys nauk europejskich a transcendentalna fenomenologia. Wprowadzenie do fenomenologicznej filozofii. Przeł. Arkadiusz Chrudzimski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Husserl, Edmund. 1952/1974. Idee czystej fenomenologii i fenomenologicznej filozofii. Księga 2. Przeł. Danuta Gierulanka. Warszawa: PWN.

Husserl, Edmund. 1973a. Zur Phänomenologie der Intersubjektivität, Texte aus dem Nachlaß, Teil 1: 1905–1920. Red. Iso Kern. Husserliana XIII. Den Haag: Martinus Nijhoff.

Husserl, Edmund. 1973b. Zur Phänomenologie der Intersubjektivität, Texte aus dem Nachlaß, Teil 2: 1921–1928. Red. Iso Kern. Husserliana XIV. Den Haag: Martinus Nijhoff.

Husserl, Edmund. 1973c. Zur Phänomenologie der Intersubjektivität, Texte aus dem Nachlaß, Teil 3: 1929–1935. Red. Iso Kern. Husserliana XV. Den Haag: Martinus Nijhoff.

Janicaud, Dominique. 2009. La phénoménologie dans tous ses états. Le tournant théologique de la phénoménologie française. Suivi de La phénoménologie éclatée. Paris: Gallimard.

Kant, Immanuel. 1788/1984. Krytyka praktycznego rozumu. Przeł. Jerzy Gałecki. Warszawa: PWN.

Kartezjusz. 1641/2010. Medytacje o pierwszej filozofii. Zarzuty uczonych mężów wraz z odpowiedziami autora. T. 1. Tłum. Kazimierz Ajdukiewicz, Maria Ajdukiewicz, Stefan Swieżawski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Lévinas, Emmanuel. 1961/2002. Całość i nieskończoność. Esej o zewnętrzności. Przeł. Małgorzata Kowalska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Lévinas, Emmanuel. 1963/2006. Istniejący i istnienie. Przeł. Janusz Margański. Kraków: Wydawnictwo Homini.

Lévinas, Emmanuel. 1967/2008. Odkrywając egzystencję z Husserlem i Heideggerem. Przeł. Ewa Sowa. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.

Lévinas, Emmanuel. 1968/1995. Cztery lektury talmudyczne. Przeł. Ewa Burska. Kraków: Oficyna Literacka.

Lévinas, Emmanuel. 1975-76/2008. Bóg, śmierć i czas. Przeł. Janusz Margański. Kraków: Znak.

Merleau-Ponty, Maurice. 1945/2001. Fenomenologia percepcji. Warszawa: Aletheia.

Migasiński, Jacek 2017. „Lévinas: filozofia opętania?”. Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria 26 (2): 175–193.

Mill, John Stuart. 1865/1979. „An Examination of Sir William Hamilton’s Philosophy”. W: Collected Works of John Stuart Mill. T. 9. Toronto & Buffalo: Toronto University Press.

Perler, Dominik. 2002. Theorien der Intentionalität im Mittelalter. Frankfurt a.M.: Vittorio Klostermann.

Putnam, Hillary. 1981. Reason, Truth, and History. Cambridge: Cambridge University Press.

Putnam, Hillary. 2002. „Lévinas and Judaism”. W: The Cambridge Companion to Lévinas, red. Simon Critchley i Robert Bernasconi, 33–62. Cambridge: Cambridge University Press.

Scheler, Max. 1923/1980. Istota i formy sympatii. Przeł. Adam Węgrzecki. Warszawa: PWN.

Schütz, Alfred. 1942/1962. „Scheler’s Theory of Intersubjectivity and the General Thesis of the Alter Ego”. W: Alfred Schütz. Collected Papers I: The Problem of Social Reality, 150–179. The Hague: Martinus Nijhoff.

Skarga, Barbara. 1997. „Emmanuel Lévinas: kultura immanencji”. W: Barbara Skarga. Tożsamość i różnica. Eseje metafizyczne, 92–113. Kraków: Znak.

Waldenfels, Bernhard. 2002. „Lévinas and the Face of the Other”. W: The Cambridge Companion to Lévinas, red. Simon Critchley i Robert Bernasconi, 63–81. Cambridge: Cambridge University Press.