Rose Rand wobec myśli filozoficznej Tadeusza Kotarbińskiego

Artur Kosecki

doi:10.18290/rf26742.2

Data publikacji : 2026-06-29

Tom 74 Nr 2 (2026)

Rose Rand wobec myśli filozoficznej Tadeusza Kotarbińskiego

Artur Kosecki

https://orcid.org/0000-0002-3486-9404

DOI: https://doi.org/10.18290/rf26742.2

Abstrakt

Rose Rand uzyskała stopień doktora w 1938 roku na podstawie rozprawy zatytułowanej Kotarbinskis Philosophie. Jeszcze przed obroną opublikowała w „Erkenntnis” artykuł, który należał do pierwszych prób podsumowań filozofii Tadeusza Kotarbińskiego w międzynarodowej debacie filozoficznej. Urodzona we Lwowie i związana z Kołem Wiedeńskim, Rand pełniła również funkcję tłumaczki i promotorki polskiej szkoły logiki, przyczyniając się do popularyzacji idei filozoficznych Szkoły Lwowsko-Warszawskiej zarówno w kręgu neopozytywizmu, jak i szerzej – na arenie międzynarodowej. Celem artykułu jest rekonstrukcja sposobu, w jaki Rand odczytywała filozofię Kotarbińskiego na podstawie jej artykułu z „Erkenntnis”, oraz analiza zakresu, w jakim jej ujęcie wpisywało się w założenia logicznego empiryzmu. Uwzględniona zostaje również recepcja tej pracy w literaturze. Przeprowadzona analiza wypełnia istniejącą lukę badawczą, ukazując zarówno oddziaływanie Szkoły Lwowsko-Warszawskiej, jak i rolę Rand jako intelektualnego pośrednika między Wiedniem a Lwowem.

Słowa kluczowe:

Kotarbiński, Koło Wiedeńskie, pozytywizm logiczny, Rand, Szkoła Lwowsko-Warszawska

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Kosecki, A. (2026). Rose Rand wobec myśli filozoficznej Tadeusza Kotarbińskiego. Roczniki Filozoficzne, 74(2), 31–50. https://doi.org/10.18290/rf26742.2

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Ajdukiewicz, Kazimierz. 1930/2006. „Reizm (Tadeusz Kotarbiński: Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk. Lwów 1929)”. W: Kazimierz Ajdukiewicz. Język i poznanie. T. 1, 79–101. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Ajdukiewicz, Kazimierz. 1934a. „Logistyczny antyirracjonalizm w Polsce”. Przegląd Filozoficzny 37 (3): 399–408.

Ajdukiewicz, Kazimierz. 1934b. „Sprache und Sinn”. Erkenntnis 4: 100–138. https://doi.org/10.1007/BF01793486.

Ajdukiewicz, Kazimierz. 1934c. „Das Weltbild und die Begriffsapparatur”. Erkenntnis 4: 259–287. https://doi.org/10.1007/BF01793493.

Ajdukiewicz, Kazimierz. 1934/2006. „W sprawie pojęcia «uniwersaliów»”. W: Kazimierz Ajdukiewicz. Język i poznanie. T. 1, 196–214. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Ajdukiewicz, Kazimierz. 1935a. „Der logistische Antiirrationalismus in Polen”. Erkenntnis 5: 151–161. https://doi.org/10.1007/BF00172291.

Ajdukiewicz, Kazimierz. 1935b. „Die wissenschaftliche Weltperspektive”. Erkenntnis 5: 22–30. https://doi.org/10.1007/BF00172278.

Ajdukiewicz, Kazimierz. 1935c. „Sinnregeln, Weltperspektive, Welt”. Erkenntnis 5: 165–168. https://doi.org/10.1007/BF00172294.

Brożek, Anna i Alicja Chybińska, red. 2016. Fenomen Szkoły Lwowsko-Warszawskiej. Lublin: Academicon.

Brożek, Anna, Friedrich Stadler i Jan Woleński, red. 2017. The Significance of the Lvov-Warsaw School in the European Culture. Cham: Springer.

Brożek, Anna, Marcin Będkowski, Alicja Chybińska, Stepan Ivanyk i Dominik Traczykowski, red. 2020. Antyirracjonalizm. Metody filozoficzne w Szkole Lwowsko-Warszawskiej. Warszawa: Semper.

Carnap, Rudolf, Hans Hahn i Otto Neurath. 1929/2010. „Naukowa koncepcja świata. Koło Wiedeńskie”. Przeł. Artur Koterski. W: Naukowa koncepcja świata. Koło Wiedeńskie, red. Artur Koterski, 65–139. Gdańsk: Słowo/obraz terytoria.

Carnap, Rudolf. 1963. „Intellectual Autobiography”. W: The Philosophy of Rudolf Carnap, red. Paul A. Schilpp, 3–84. La Salle: Open Court.

Chwistek, Leon. 1932. „Die nominalistische Grundlegung der Mathematik”. Erkenntnis 3: 367–388. https://doi.org/10.1007/BF01886431.

Dąmbska, Izydora. 1932. „«Koło Wiedeńskie»: Założenia epistemologiczne «Koła» i niektóre ich konsekwencje”. Przegląd Współczesny 11 (125): 379–388.

Dąmbska, Izydora. 1937. „Maurycy Schlick (1882–1936)”. Przegląd Filozoficzny 40 (1): 98–101.

Drabarek, Anna, Jan Woleński i Mateusz M. Radzki, red. 2019. Interdisciplinary Investigations into the Lvov-Warsaw School. Cham: Palgrave Macmillan.

Edmonds, David. 2020. The Murder of Professor Schlick. The Rise and Fall of the Vienna Circle. Princeton, NJ: Princeton University Press.

Hamacher-Hermes, Adelheid. 2003. „Rose Rand: A Woman in Logic”. W: The Vienna Circle and Logical Empiricism, red. Friedrich Stadler, 365–378. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers.

Hosiasson-Lindenbaum, Janina. 1935a. „Wahrscheinlichkeit und Schluß aus Teilprämissen [Berichte]”. Erkenntnis 5: 44–45. https://doi.org/10.1007/BF00172281.

Hosiasson-Lindenbaum, Janina. 1935b. „Wahrscheinlichkeit [Ergänzungen]”. Erkenntnis 5: 176–177. https://doi.org/10.1007/BF00172301.

Janssen-Lauret, Frederique. 2021. „Women in Logical Empiricism”. W: The Routledge Handbook of Logical Empiricism, red. Thomas Uebel i Christoph Limbeck-Lilienau, 127–135. New York: Routledge.

Jordan, Zbigniew. 1935. „Próba analizy zdań psychologicznych prof. T. Kotarbińskiego. (Przyczynek do badań nad epistemologicznemi podstawami psychologii)”. Psychometria (2): 347–375.

Keintzel, Brigitta i Ilse Korotin. 2002. Wissenschafterinnen in und aus Österreich: Leben – Werk – Wirken. Wien: Böhlau.

Kokoszyńska, Maria. 1936. „Über den absoluten Wahrheitsbegriff und einige andere semantische Begriffe”. Erkenntnis 6: 143–165. https://doi.org/10.1007/BF02538230.

Kotarbiński, Tadeusz. 1913. „Zagadnienie istnienia przyszłości”. Przegląd Filozoficzny 16 (1): 76–92.

Kotarbiński, Tadeusz. 1929/1966. Gnosiology: The Scientific Approach to the Theory of Knowledge. Oxford: Pergamon Press.

Kotarbiński, Tadeusz. 1929/2003. Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk. Warszawa: Ediciones Altaya Polska & De Agostini Polska.

Kotarbiński, Tadeusz. 1930–1931/1993. „Uwagi na temat reizmu”. W: Tadeusz Kotarbiński. Dzieła wszystkie: Ontologia, teoria poznania i metodologia nauk, red. Jan Woleński, 132–136. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Kotarbiński, Tadeusz. 1958/1993. „Fazy rozwojowe konkretyzmu”. W: Tadeusz Kotarbiński. Dzieła wszystkie: Ontologia, teoria poznania i metodologia nauk, red. Jan Woleński, 197–205. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Kotarbiński, Tadeusz. 1961. Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk. Wyd. 2. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Kotarbiński, Tadeusz. 1968. „The Problem of the Existence of the Future”. The Polish Review 13 (3): 7–22.

Leśniewski, Stanisław. 1913. „Czy prawda jest tylko wieczna, czy też i wieczna, i odwieczna?”. Nowe Tory 8 (10): 493–528.

Leśniewski, Stanisław. 1968. „Is Truth Eternal or is it Eternal and Since Eternity?”. The Polish Review 13 (3): 23–43.

Łukasiewicz, Jan. 1918/1998. „Treść wykładu pożegnalnego wygłoszonego w auli Uniwersytetu Warszawskiego dnia 7 marca 1918 r.” W: Logika i metafizyka. Miscellanea, red. Jacek J. Jadacki, 38–41. Warszawa: Towarzystwo Naukowe Warszawskie.

Łukasiewicz, Jan. 1920. „O logice trójwartościowej”. Ruch Filozoficzny 5: 170–171.

Łukasiewicz, Jan. 1935a. „Zur Geschichte der Aussagenlogik”. Erkenntnis 5: 111–131. https://doi.org/10.1007/BF00172288.

Łukasiewicz, Jan. 1935b. „Zur vollen dreiwertigen Aussagenlogik [Ergänzungen]”. Erkenntnis 5: 176. https://doi.org/10.1007/BF00172300.

Łukasiewicz, Jan. 1961. „O determinizmie”. W: Z zagadnień logiki i filozofii. Pisma wybrane, red. Jerzy Słupecki, 114–126. Warszawa: PWN.

Łukasiewicz, Jan. 1968a. „On Three-valued Logic”. The Polish Review 13 (3): 43–44.

Łukasiewicz, Jan. 1968b. „Farewell lecture at the University of Warsaw, March 7, 1918”. The Polish Review 13 (3): 45–47.

Łukasiewicz, Jan. 1968c. „On Determinism”. The Polish Review 13 (3): 47–61.

McNamara, Paul. 2006. „Deontic Logic”. W: Handbook of the History of Logic. T. 7: Logic and the Modalities in the Twentieth Century, red. Dov Gabbay i John Woods, 197–288. Amsterdam: Elsevier.

Mihaljević, Katarina. 2022. „What Can Rose Rand Teach Us About Modern Canon Formation?”. W: Women in the History of Analytic Philosophy, red. Jeanne Peijnenburg i Sander Verhaegh, 147–164. Cham: Springer.

Nagel, Ernest. 1936a. „Impressions and Appraisals of Analytic Philosophy in Europe. I”. The Journal of Philosophy 33 (1): 5–24. https://doi.org/10.2307/2016895.

Nagel, Ernest. 1936b. „Impressions and Appraisals of Analytic Philosophy in Europe. II”. The Journal of Philosophy 33 (2): 29–53. https://doi.org/10.2307/2016015.

Nagel, Ernest. 1936a,b/2016. „Wrażenia i oceny dotyczące europejskiej filozofii analitycznej”. Przekł. Alicja Chybińska. W: Fenomen Szkoły Lwowsko-Warszawskiej, red. Anna Brożek i Alicja Chybińska, 177–190. Lublin: Academicon.

Nagel, Ernest. 1938. „Kotarbinskis Philosophie auf Grund seines Hauptwerkes: ‚Elemente der Erkenntnistheorie, der Logik und der Methodologie der Wissenschaften‘”. [Recenzja artykułu Rose Rand z Erkenntnis 7 (2), 92–120]. The Journal of Symbolic Logic 3 (4): 169. https://doi.org/10.2307/2267800.

Rand, Rose. 1936. „Die Logik der verschiedenen Arten von Sätzen”. Przegląd Filozoficzny 39: 438.

Rand, Rose. 1937. „Kotarbinskis Philosophie auf Grund seines Hauptwerkes: ‚Elemente der Erkenntnistheorie, der Logik und der Methodologie der Wissenschaften‘”. Erkenntnis 7 (2): 92–120. https://doi.org/10.1007/BF00666510.

Rand, Rose. 1939. „Logik der Forderungssätze”. Revue Internationale De La Théorie Du Droit, 1 (1): 308–322.

Rand, Rose. 1962. „The Logic of Demand-Sentences”. Synthese 14 (4): 237–254.

Rentetzi, Maria. 2010. „«I want to look like a lady, not like a factory worker»: Rose Rand, a woman philosopher of the Vienna Circle”. W: EPSA Epistemology and Methodology of Science: Launch of the European Philosophy of Science Association, red. Mauricio Suárez, Mauro Dorato, Miklós Rédei, 233–244. Dordrecht: Springer.

Ruch Filozoficzny. 1938. 14 (4).

Sarkar, Sahotra. 2025. The Vienna Circle. The Story of Logical Empiricism. New York: Routledge.

Tarski, Alfred. 1935a. „Einige methodologische Untersuchungen über die Definierbarkeit der Begriffe”. Erkenntnis 5: 80–100. https://doi.org/10.1007/BF00172286.

Tarski, Alfred. 1935b. „Wahrscheinlichkeitslehre und mehrwertige Logik [Ergänzungen]”. Erkenntnis 5: 174–175. https://doi.org/10.1007/BF00172299.

Woleński, Jan. 1990. Kotarbiński. Warszawa: Wiedza Powszechna.

Woleński, Jan. 2010. „Koło Wiedeńskie «Wissenschaftliche Weltauffassung» i Polska”. W: Naukowa koncepcja świata, red. Artur Koterski, 263–273. Gdańsk: Słowo/obraz terytoria.

Woleński, Jan. 2021. „The Lvov-Warsaw School and Logical Empiricism”. W: The Routledge Handbook of Logical Empiricism, red. Thomas Uebel i Christoph Limbeck-Lilienau, 307–315. New York: Routledge.

Woleński, Jan. 1985/2023. Filozoficzna Szkoła Lwowsko-Warszawska. Wyd. 2. Warszawa: PWN.

Wright, Georg H. von. 1951. „Deontic Logic”. Mind 60 (237): 1–15.

Wright, Georg H. von. 1963. Norm and Action: A Logical Enquiry. London: Routledge & Kegan Paul.

Zawirski, Zygmunt. 1936–1937. „Über die Anwendung der mehrwertigen Logik in der empirischen Wissenschaft”. Erkenntnis 6: 430–435.