Karola Wojtyły realistyczna fenomenologia świadomości

Andrzej Lisak

doi:10.18290/rf26741.12

Data publikacji : 2026-03-25

Tom 74 Nr 1 (2026)

Karola Wojtyły realistyczna fenomenologia świadomości

Andrzej Lisak

https://orcid.org/0000-0002-9671-0079

DOI: https://doi.org/10.18290/rf26741.12

Abstrakt

W języku fenomenologii koncepcję świadomości Karola Wojtyły można określić jako czysto noematyczną: kontakt człowieka z bytem jest bezpośredni, zachodzi przed progiem świadomości, nie jest zatem zapośredniczony przez świadomość, która stanowiłaby odrębny rejon bytu. Świadomości nie można utożsamiać z Ja. Świadomość nie może istnieć jako substancjalny podmiot ani jako ontyczne podłoże przeżyć, ani jako władza. Podstawowym pojęciem w tej koncepcji jest pojęcie samowiedzy, świadomość nie obiektywizuje, ale tylko odzwierciedla to, co zostało zobiektywizowane przez wiedzę i samowiedzę, co gwarantuje pierwotność bytu wobec świadomości. Prawdziwy realizm może być budowany nie na świadomości myślenia, ale świadomości działania, która jest ustawianiem człowieka w konkretnym bycie a zarazem jego tworzeniem. Artykuł pokazuje miejsce tej koncepcji świadomości w obrębie filozofii XX wieku. Stara się też wskazać na stan jej recepcji. Wybitność tej koncepcji i jej znaczenie dla filozofii współczesnej zostaje uwyraźnione przez jej konfrontację z poglądami ważnych myślicieli współczesności, takich jak Ingarden, Husserl, Heidegger czy Sartre.

Słowa kluczowe:

fenomenologia noematyczna, świadomość, samowiedza, podmiot, realizm

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Lisak, A. (2026). Karola Wojtyły realistyczna fenomenologia świadomości. Roczniki Filozoficzne, 74(1), 265–303. https://doi.org/10.18290/rf26741.12

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Buttiglione, Rocco. 1996. Myśl Karola Wojtyły. Tłum. Jarosław Merecki. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.

Buytendijk, Fredrik J. J. 1958. Das Menschliche. Wege zu seinen Verständnis. Stuttgart: Koehler.

Chudy, Wojciech. 1995. Rozwój filozofowania a „pułapka refleksji”. Wyd. 2. Lublin: RW KUL.

Ey, Henri. 1968. La conscience. Wyd. 2. Paris: Presses Universitaires de France.

Fink, Eugen. 1976. Operative Begriffe in Husserls Phänomenologie. W: Eugen Fink. Nähe und Distanz, 180–204. München: Karl Alber.

Gabriel, Markus. 2014. Der Neue Realismus. Berlin: Surkamp.

Gilson, Étienne. 1968. Realizm tomistyczny. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax.

Gloy, Karen. 2009. Wprowadzenie do filozofii świadomości. Problematyka i historia zagadnienia świadomości oraz samoświadomości. Kraków: Wydawnictwo WAM.

Hegel, Georg W.F. 1963. Fenomenologia ducha. Tłum. Adam Landman. Warszawa: PWN

Heidegger, Martin. 1994. Bycie i czas. Tłum. Bogdan Baran. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Husserl, Edmund. 1966. Analysen zur Passiven Synthesis: Aus Vorlesungs und Forschungsmanuskripten (1918–1926). Dordrecht: Martinus Nijhoff.

Husserl, Edmund. 1974. Idee czystej fenomenologii i fenomenologicznej filozofii: księga druga. Tłum. Danuta Gierulanka. Warszawa: PWN.

Ingarden, Roman. 1987. Spór o istnienie świata. T. 1-2. Tłum. Danuta Gierulanka. Warszawa: PWN.

Krapiec, Mieczysław A. 1959. Realizm ludzkiego poznania. Poznań: Pallottinum.

Lisak, Andrzej. 2020a. „Filozofować z głębi człowieczeństwa. O fenomenologii Andrzeja Półtawskiego”. Kwartalnik Filozoficzny 48 (1-2): 23–50.

Lisak, Andrzej. 2020b. „Aktualność „Sporu o istnienie świata” Romana Ingardena w świetle współczesnych mu stanowisk filozoficznych”. Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria 29 (4): 191–204.

Maritain, Jacques. 1948. Distinguer pour unir ou les degrés du savoir. Wyd. 5. Paris: Desclée de Brouwer.

Merecki, Jarosław. 2013. „Podmiotowość i transcendencja. Świadomość w filozofii Karola Wojtyły i w Jana Pawła II teologii ciała”. Ethos 26 (1): 95–104.

Nagel, Thomas. 1998. Co to wszystko znaczy? Bardzo krótkie wprowadzenie do filozofii. Tłum. Michał Szczubiałka. Warszawa: Aletheia.

Natorp, Paul. 1912. Allgemeine Psychologie: nach kritischer Methode. Tübingen: J.C.B. Mohr.

Półtawski, Andrzej. 1995. „Osoba i czyn”. W: Przewodnik po literaturze filozoficznej XX wieku. T. 3, red. Barbara Skarga, 440–444. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Półtawski, Andrzej. 2001. „Koncepcja czasu w fenomenologii E. Husserla”. W: Andrzej Półtawski. Realizm fenomenologii. Husserl, Ingarden, Stein, Wojtyła, 169–169. Toruń: Wydawnictwo Rolewski.

Półtawski, Andrzej. 2011a. Po co filozofować? Ingarden – Wojtyła – skąd i dokąd?. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Półtawski, Andrzej. 2011b. „Fenomenologia jako fundamentalna filozofia moralna według Stephana Strassera”. W: Andrzej Półtawski. Po co filozofować? Ingarden – Wojtyła – skąd i dokąd?, 330–352. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Półtawski, Andrzej. 2011c. „Człowiek a świadomość”. W: Andrzej Półtawski. Po co filozofować? Ingarden – Wojtyła – skąd i dokąd?, 237–257. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Sartre, Jean-Paul. 1965. Intencjonalność jako kategoria egzystencjalna. W: Filozofia egzystencjalna, red. Leszek Kołakowski i Krzysztof Pomian, 313–317. Warszawa: PWN.

Sartre, Jean-Paul. 2006. Transcendencja ego. Próba opisu fenomenologicznego. Tłum. Urszula Idziak. Warszawa: IFiS PAN.

Seifert, Josef. 1981. „Karol Cardinal Wojtyła (Pope John Paul II) as Philosopher and the Cracow/Lublin School of Philosophy”. Aletheia. An International Journal of Philosophy 2: 130–199.

Tomasz z Akwinu. 2000. Traktat o człowieku. Summa teologii 1, 75-89. Przeł. Stefan Swieżawski. Kęty: Wydawnictwo Antyk.

Tischner, Józef. 1973–1974. „Metodologiczna strona dzieła «Osoba i czyn»”. Analecta Cracoviensia 5-6: 85–98. https://doi.org/10.15633/acr.2667.

Wojtyła, Karol. 1994. Osoba i czyn oraz inne studia antropologiczne. Wyd. 3. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.