Egzystencjalizm i aktualizm w kwestii światów możliwych a dwa rodzaje prawdziwości sądów

Karol Lenart

doi:10.18290/rf26741.8

Data publikacji : 2026-03-25

Tom 74 Nr 1 (2026)

Egzystencjalizm i aktualizm w kwestii światów możliwych a dwa rodzaje prawdziwości sądów

Karol Lenart

https://orcid.org/0000-0002-7674-2890

DOI: https://doi.org/10.18290/rf26741.8

Abstrakt

W artykule analizuję teorię tzw. arystotelesowskiego aktualizmu w kontekście światów możliwych, ujmującej światy możliwe jako kompletne i spójne zbiory sądów. Według tej teorii, istnienie przynajmniej niektórych światów możliwych ontologicznie zależy od tego, co istnieje. Jest tak dlatego, ponieważ sądy jednostkowe o przygodnych indywiduach również istnieją w sposób przygodny. Skoro zaś modalności są analizowane w terminach światów możliwych, arystotelesowski aktualizm pociąga za sobą, że niektóre modalności również zachodzą w sposób przygodny. Pogląd ten natrafia jednak na poważny problem. Jeżeli jakieś indywiduum x nie istnieje, to nie ma o nim sądów jednostkowych, w tym sądu [x nie istnieje]. Jeśli tak, to [x nie istnieje] nie jest prawdą, jeżeli x nie istnieje, co jest niedorzeczne. W artykule pokazuję, że arystotelesowski aktualista może rozwiązać ten problem, wprowadzając dwa sensy prawdziwości sądów w stosunku do światów możliwych: prawdziwość w świecie oraz względem świata. Niektórzy uważają, że podział ten nie jest substancjalny, ponieważ pojęcie „prawdy względem świata” nie jest rzeczowe. Celem artykułu jest wykazanie, że to pojęcie ma charakter rzeczowy. Argumentuję za tym, wskazując niezbywalność pojęcia „prawdy względem świata” w wyjaśnianiu kilku kluczowych cech światów możliwych (a szerzej – modalności), postulowanych przez arystotelesowski aktualizm.

Słowa kluczowe:

światy możliwe, aktualizm, egzystencjalizm, przygodne istnienie, konieczność, sądy

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Lenart, K. (2026). Egzystencjalizm i aktualizm w kwestii światów możliwych a dwa rodzaje prawdziwości sądów. Roczniki Filozoficzne, 74(1), 169–192. https://doi.org/10.18290/rf26741.8

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Adams, Robert M. 1981. „Actualism and Thisness”. Synthese 49 (1): 3–41. https://doi.org/10.1007/bf01063914.

Barnes, Elizabeth, i Robert J. G. Williams. 2011. „A Theory of Metaphysical Indeterminacy”. W: Oxford Studies in Metaphysics. T. 6, red. Karen Bennett i Dean W. Zimmerman, 103–148. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199603039.003.0003.

Belnap, Nuel, Thomas Müller i Tomasz Placek. 2021. Branching Space-Times: Theory and Applications. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780190884314.001.0001.

Bennett, Karen. 2006. „Proxy «Actualism»”. Philosophical Studies 129: 263–294. https://doi.org/10.1007/s11098-004-1641-2.

Bird, Alexander. 2007. Nature’s Metaphysics: Laws and Properties. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199227013.001.0001.

Carnap, Rudolf. 1947. Meaning and Necessity: A Study in Semantics and Modal Logic. Chicago: University of Chicago Press.

Chalmers, David J. 2012. Constructing the World. Oxford: Oxford University Press.

Crisp, Thomas M. 2003. „Presentism”. W: The Oxford Handbook of Metaphysics, red. Michael J. Loux i Dean W. Zimmerman, 211–245. Oxford: Oxford University Press.

Davidson, Matthew. 2007. „Transworld Identity, Singular Propositions, and Picture-Thinking”. W: On Sense and Direct Reference, red. Matthew Davidson, 559–568. Boston: McGraw-Hill.

Einheuser, Iris. 2012. „Inner and Outer Truth”. Philosopher’s Imprint 12 (10).

Fine, Kit. 1985. „Plantinga on the Reduction of Possibilist Discourse”. W: Alvin Plantinga, red. James E. Tomberlin i Peter van Inwagen, 145–186. Dordrecht: D. Reidel. https://doi.org/10.1007/978-94-009-5223-2.

Fitch, Gregory W. 1996. „In Defense of Aristotelian Actualism”. Philosophical Perspectives 10: 53–71. https://doi.org/10.2307/2216236.

Fritz, Peter, i Jeremy Goodman. 2016. „Higher-Order Contingentism, Part 1: Closure and Generation”. Journal of Philosophical Logic 45: 645–695. https://doi.org/10.1007/s10992-015-9388-0.

Garson, James W. 2013. Modal Logic for Philosophers. Cambridge: Cambridge University Press.

Hájek, Alan, i Christopher Hitchcock, red. 2016. The Oxford Handbook of Probability and Philosophy. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199607617.001.0001.

Heller, Mark. 1998. „Five Layers of Interpretation for Possible Worlds”. Philosophical Studies 90 (2): 205–214. https://doi.org/10.1023/A:1004238616501.

Kaplan, David. 1975. „How to Russell a Frege-church”. The Journal of Philosophy 72 (19): 716–729. https://doi.org/10.2307/2024635.

Kment, Boris. 2014. Modality and Explanatory Reasoning. Oxford: Oxford University Press.

Lewis, David. 1973. Counterfactuals. Oxford: Blackwell.

Lewis, David. 1986. On the Plurality of Worlds. Oxford: Blackwell.

Linsky, Bernard, i Edward Zalta. 1994. „In Defense of the Simplest Quantified Modal Logic”. Philosophical Perspectives 8: 431–458. https://doi.org/10.2307/2214181.

Matuszkiewicz, Maria. 2017. „Problem aktualisty modalnego z czysto możliwymi indywiduami (o Mere Possibilities Roberta Stalnakera)”. Studia Semiotyczne 31 (1): 153–174. https://doi.org/10.26333/sts.xxxi1.09.

Melia, Joseph. 2001. „Reducing Possibilities to Language”. Analysis 61 (1): 19–29. https://doi.org/10.1111/1467-8284.00264.

Mitchell-Yellin, Benjamin, i Michael Nelson. 2016. „S5 for Aristotelian Actualists”. Philosophical Studies 173 (6): 1537–1569. https://doi.org/10.1007/s11098-015-0567-1.

Park, Woosuk. 1990. „Haecceitas and the Bare Particular”. The Review of Metaphysics 44 (2): 375–397.

Parsons, Terence. 1980. Nonexistent Objects. New Haven: Yale University Press.

Plantinga, Alvin. 1976. „Actualism and Possible Worlds”. Theoria 42 (1-3): 139–160. https://doi.org/10.1111/j.1755-2567.1976.tb00681.x.

Plantinga, Alvin. 1983. „On Existentialism”. Philosophical Studies 44: 1–20. https://doi.org/10.1007/BF00353411.

Salmon, Nathan. 1989. „The Logic of What Might Have Been”. The Philosophical Review 98 (1): 3–34. https://doi.org/10.2307/2185369.

Speaks, Jeff. 2012. „On Possibly Nonexistent Propositions”. Philosophy and Phenomenological Research 85 (3): 528–562. https://doi.org/10.1111/j.1933-1592.2012.00616.x.

Stalnaker, Robert. 2012. Mere possibilities: Metaphysical Foundations of Modal Semantics. Princeton: Princeton University Press.

Stephanou, Yannis. 2020. „An Argument for Existentialism”. Acta Analytica 35 (4): 507–520. https://doi.org/10.1007/s12136-019-00417-w.

Turner, Jason. 2005. „Strong and Weak Possibility”. Philosophical Studies 125 (2): 191–217. https://doi.org/10.1007/s11098-004-7812-3.

Werner, Jonas. 2021. „Contingent Objects, Contingent Propositions, and Essentialism”. Mind 130 (520): 1283–1294. https://doi.org/10.1093/mind/fzaa080.

Williamson, Timothy. 2013. Modal Logic as Metaphysics. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199552078.001.0001.