Od kontemplacji do edukacji. Wpływ Kamedułów na kulturę intelektualną i wychowanie w Europie oraz Rzeczypospolitej Obojga Narodów

Ryszard Sawicki

doi:10.18290/kip2025.22

Data publikacji : 2025-12-29

Tom 14 Nr 2 (2025)

Od kontemplacji do edukacji. Wpływ Kamedułów na kulturę intelektualną i wychowanie w Europie oraz Rzeczypospolitej Obojga Narodów

Ryszard Sawicki

https://orcid.org/0000-0003-1405-7297

DOI: https://doi.org/10.18290/kip2025.22

Abstrakt

Zakon kamedułów, założony przez św. Romualda w XI w., często bywa postrzegany jako wspólnota kontemplacyjna i odizolowana od świata, mająca niewielki wpływ na życie społeczne i intelektualne. Tymczasem w historii kameduli odegrali znaczącą rolę w kształtowaniu kultury intelektualnej i edukacji w Europie. Ich klasztory pełniły funkcje nie tylko centrów duchowych, lecz także ośrodków nauki, skryptoriów i przechowywania wiedzy. Wnieśli ważny wkład w rozwój studiów teologicznych i filozoficznych, humanistyki, teorii muzyki, kartografii oraz nauk przyrodniczych. W Rzeczypospolitej Obojga Narodów klasztory kamedulskie oddziaływały na lokalną kulturę i edukację poprzez działalność bibliotek, prace naukowe oraz kontakty ze środowiskami akademickimi. Artykuł ukazuje drogę kamedułów od pustelników do znaczących uczestników życia intelektualnego oraz analizuje trwałość ich dziedzictwa kulturowego i edukacyjnego w Europie i w Polsce.

Słowa kluczowe:

Kameduli, życie kontemplacyjne, formacja zakonna, edukacja monastyczna, kultura intelektualna, Reguła św. Benedykta, prawo zakonne, Dekret Gracjana, Rzeczpospolita Obojga Narodów, historia Kościoła, prawo kanoniczne

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf (Deutsch)

Zasady cytowania

Sawicki, R. (2025). Od kontemplacji do edukacji. Wpływ Kamedułów na kulturę intelektualną i wychowanie w Europie oraz Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Kościół I Prawo, 14(2), 151–166. https://doi.org/10.18290/kip2025.22

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Bairašauskaitė, Tamara. 2017. Pacai: Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės didikų giminė XVI-XIX amžiuje. Vilnius: Lietuvos istorijos institutas.

Borst, Arno. 1991. Mönche am Werk. Stuttgart: Hiersemann.

Bujak, Andrzej, Henryk Samsonowicz, und Leszek Sonsowski (Hrsg.). 2009. Legenda Białych Braci. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Bugaj, Tadeusz. 1985. „Ambroży Traversari.” In Encyklopedia Katolicka, Bd. I, hrsg. von Feliks Gryglewicz, Romuald Łukaszyk, und Zygmunt Sułowski, 417. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.

Bumblauskas, Alfredas. 2005. Senosios Lietuvos istorija 1009-1795. Vilnius: R. Paknio leidykla.

Burckhardt, Jacob. 1860. Die Kultur der Renaissance in Italien. Basel: Schweighauser.

Dopierała, Kazimierz. 1996. Księga papieży. Poznań: Pallottinum.

Eberl, Immo (Hg.). 1985. Klöster und Bildung im Mittelalter. Sigmaringen: Thorbecke.

Elm, Kaspar (Hg.). 1998. Kloster und Bildung im Mittelalter. Berlin: Duncker & Humblot.

Franke, Wilhelm. 1913. Romuald von Camaldoli und seine Reformtätigkeit zur Zeit Ottos III. Berlin: E. Ebering.

Jankevičienė, Algė. 1988. Pažaislis: Vienuolyno ansamblis ir jo meninė vertė. Vilnius: Mokslas.

Jelonek, Tadeusz. 2012. Základné informácie o histórii a kamaldulov a ich vedeckej činnosti v Poľsku s osobitným dôrazom na južné Poľsko. http://kb.kapitula.sk/wp-content/uploads/2012/11/T.B.Jelonek-I.pdf [Zugriff: 19. Juli 2025].

Korten, Christopher. 2015. „Against the Grain: Reasons behind Pope Gregory XVI’s cooperation with Russia in 1831.” The Catholic Historical Review 101, Nr. 2:292-316.

Łupiński, Jarosław. 2023. „Fundacje eremów Kongregacji Kamedułów Eremitów Góry Koronnej w dawnej Rzeczypospolitej.” Studia Pelplińskie 57:205-25.

Melville, Gert. 2008. Das Gebaute Kloster. Regensburg: Schnell & Steiner.

Melville, Gert. 2012. Die Welt der mittelalterlichen Klöster. Geschichte und Lebensformen. München: C.H. Beck.

Mikulionis, Sigitas. 2003. „Kamaldulių vienuolynas ir jo vaidmuo Lietuvos kultūroje XVII–XVIII a.” Lietuvos kultūros istorijos metraštis 45-60.

Pałubska, Zofia, und Małgorzata Siodłowska. 2011. „Piotr Damiani.” In Encyklopedia Katolicka, Bd. 15, 639-41. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.

Reisenweaver, Aaron. 2012. „Guido of Arezzo and His Influence on Music Learning.” Musical Offerings 3, Nr. 1:37-59.

Schreiner, Klaus. 1994. Mönchtum, Bildung und Gesellschaft im Mittelalter. München: Beck.

Schubert, Ernst. 1998. Klöster und Kultur im östlichen Europa. Köln–Weimar–Wien: Böhlau.

Skawiński, Krzysztof. 2021. „Ideał życia pustelniczego w zakonie kamedułów.” In Idźcie do źródła. Materiały z sympozjum, hrsg. von Wojciech Kowalewski, 14-46. Rytwiany: Wydawnictwo Diecezjalne.

Soldani, Ambrogio. 1780. Saggio orittografico ovvero osservazioni sopra le terre nautilitiche ed ammonitiche della Toscana. Siena: Pazzini Carli.

Soldani, Ambrogio. 1794. Sopra una pioggetta di sassi accaduta nella sera de‘ 16 giugno del MDCCXCIV in Lucignan d‘Asso nel Sanese. Siena: Pazzini Carli.

Soldani, Ambrogio. 1789-1798 Testaceographia ac Zoophytographia parva et microscopica. Siena: Pazzini Carli.

Stinger, Charles. 1977. Humanism and the Church Fathers: Ambrogio Traversari (1386-1439) and Christian antiquity in the Italian Renaissance. New York: State University of New York Press.

Szaniawska, Lucyna. 2013. „Wkład osiągnięć renesansu w treść geograficzną drukowanych wówczas map.” In Z dziejów kartografii, Bd. XVII: Kamienie milowe w kartografii, hrsg. von Jan Ostrowski, und Piotr Wiszpiński, 61-84. Warszawa: Biblioteka Narodowa.

Urbanavičius, Vytautas. 1999. „The Camaldolese Monastery of Pažaislis and Its Role in the Grand Duchy of Lithuania.” In Monastic Culture in East-Central Europe, hrsg. von Jerzy Kłoczowski, 233-50. Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej.

Wenskus, Reinhard. 1973. Studien zur Geschichte der Ordensverfassung und des Ordenslebens in Polen und Litauen im Mittelalter. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht.

Witkowski, Ryszard. 2016. „Duchowość kamedułów kongregacji Monte Corona. Wprowadzenie do problematyki.” In Kameduli w Warszawie 1641-2016. 375 lat fundacji eremu na Bielanach, hrsg. von Krzysztof Guttmejer, und Andrzej Czyż, 11-26. Warszawa: Instytut Sztuki PAN.

Witkowski, Ryszard. 2001. „Uwag kilka o eremach kamedulskich w Rzeczypospolitej szlacheckiej.” In Historia bliższa i dalsza: polityka, społeczeństwo, wojskowość. Studia z historii powszechnej i Polski, hrsg. von Stanisław Kowal u.a., 161-225. Poznań–Kalisz: Wydawnictwo Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.

Zarewicz, Ludwik. 1871. Zakon Kamedułów. Jego fundacye i dziejowe wspomnienia w Polsce i Litwie. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Zieliński, Zygmunt. 1999. Papiestwo i papieże dwóch ostatnich wieków. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax.

Zurla, Placido. 1806. Il Mappamondo di Fra Mauro Camaldolese descritto ed illustrato. Venezia: Giovanni Cecchini.