Zawód medyczny felczera w Generalnym Gubernatorstwie (1939-1945). Aspekty organizacyjne i prawne

Wojciech Święch

doi:10.18290/rnp25354.4

Published : 2026-03-05

Vol. 35 No. 4 (2025)

The Medical Profession of a Feldsher in the General Government (1939-1945). Organizational and Legal Aspects

Wojciech Święch

https://orcid.org/0000-0002-6664-1674

DOI: https://doi.org/10.18290/rnp25354.4

Abstract

The main aim of this article is to examine the approach of the German Reich authorities regarding feldshers in the General Government. The author analyses the organisational and legal measures implemented by German occupiers in this region. To explore this topic, sources from the National Archives in Krakow were used, particularly the content published in the official journal of the Health Chamber of the General Government during World War II, “Health and Life.” The Nazis’ perspective on the issue of feldshers may seem surprising, especially in light of the views expressed in the “reptilian press.” The article also elucidates the underlying reasons for the Germans’ actions towards members of the feldsher profession.

Keywords:

feldsher, healing professions, Health Chamber, General Government, Second World War

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Zarządzenie z dnia 6 marca 1940 do Lekarzy Okręgowych jako pełnomocników Izby Zdrowia, „Zdrowie i Życie”, nr 3 z dnia 15 września 1940 r., s. 23-24.

Baranowski Włodzimierz, Administracja okupacyjna w Gen. Gubernatorstwie, Londyn 1942.

Bartoszewicz Julian, Historya Szpitala Dzieciątka Jezus w Warszawie, Warszawa 1870.

Ciećkiewicz Adam, Lekarze w Generalnym Gubernatorstwie. Rozważania o wynikach badań statystycznych, „Zdrowie i Życie”, nr 36 (104) z dnia 13 września 1942 r., s. 545-546.

Cieślik Bolesław, Język i prawo w Generalnym Gubernatorstwie na przykładzie „Dziennika rozporządzeń Generalnego Gubernatora dla okupowanych polskich obszarów”, „Orbis Linguarum” (2021), t. 55, s. 477-496.

Czocher Anna, Życie codzienne pod okupacją niemiecką, [w:] Po jednej i drugiej stronie linii Ribbentrop-Mołotow. Okupacja niemiecka i sowiecka ziem polskich w latach 1939-1941 w porównaniu, red. S. Kalbarczyk, M. Przegiętka, Warszawa 2020, t. I, s. 235-268.

Dodatkowa rejestracja lekarzy i służby sanitarnej, „Goniec Krakowski”, nr 105 z dnia 7 maja 1940 r., s. 5.

Dziobek-Romański Jacek, Organizacja administracji władz okupacyjnych na ziemiach polskich w latach 1939-1945, „Roczniki Nauk Prawnych” (2012), nr 3, s. 271-303.

Fiktus Paweł, Prawno-społeczna pozycja felczera w Polsce w latach 1945-1989, „Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały” (2017), nr 15, s. 127-148.

Galuba Stefan, Sprawozdanie o działalności grupy zawodowej felczerów po dzień 31. 1. 1941 r., „Zdrowie i Życie”, nr 9 (26) z dnia 2 marca 1941 r., s. 70-72.

Gesundsheitskammer in Generalgouvernement. Izba Zdrowia w Generalnym Gubernatorstwie, https://portal.ehri-project.eu/authorities/ehri_cb-002020 [dostęp 29.07.2025].

Gieroń Roman, Niemieckie prawo gospodarcze i socjalne wprowadzone w Generalnym Gubernatorstwie w latach 1939-1940, „Textus et Studia” (2016), t. 2, nr 4(8), s. 135-155.

Górnicki Leonard, Z problematyki podmiotów prawa cywilnego i praw podmiotowych prywatnych obywateli polskich w Generalnym Gubernatorstwie, „Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” (2020), t. 42, nr 4, s. 71-117.

Grupa zawodowa felczerów, „Zdrowie i Życie”, nr 3 z dnia 15 września 1940 r., s. 22.

Izba Zdrowia – instytucją niemiecką, „Rzeczpospolita Polska”, nr 9-10 z dnia 6 sierpnia 1941 r., s. 14-15.

Kroll Werner, Droga służbowa w Izbie Zdrowia, „Zdrowie i Życie”, nr 11 z dnia 10 listopada 1940 r., s. 81-84.

Łaszewski Ryszard, Salmonowicz Stanisław, Historia ustroju Polski, Toruń 1997.

Łuczak Czesław, Polska i Polacy w drugiej wojnie światowej, Poznań 1993.

Madajczyk Czesław, Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, t. II, Warszawa 1970.

Mielnik Hubert, Nazistowski kolonializm prawny. (Nie)porządek prawny Generalnego Gubernatorstwa (1939-1945), „Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” (2022), t. 44, nr 3, s. 101-132.

Milewska Marta, Pracownicy ochrony zdrowia Mazowsza Północnego w latach 1865-1915, „Rocznik Mazowiecki” (2013), t. 25, s. 111-131.

Muszyński Józef, Zawód felczera – kiedyś i dziś, „Sztuka Leczenia” (2024), t. 39, nr 2, s. 69-78.

Okólnik Nr 16 z dnia 30.XI.1940 do wszystkich Lekarzy powiatowych w Generalnym Gubernatorstwie, „Zdrowie i Życie”, nr 17 z dnia 22 grudnia 1940 r., s. 136.

Okręgowa Izba Zdrowia w Radomiu, „Dziennik Radomski”, nr 255 z dnia 31 października 1942 r., s. 3.

Opieka lekarska w G. G., „Goniec Krakowski”, nr 225 z dnia 26 września 1942 r., s. 2.

Opieka nad zdrowotnością publiczną na nowych torach. Okropne stosunki sanitarne. – Stan zdrowotności publicznej dawniej i dziś, „Dziennik Poranny”, nr 131 z dnia 4 sierpnia 1940 r., s. 4.

Ostrowicz Konstanty, Felczerzy, „Zdrowie i Życie”, nr 1 z dnia 1 września 1940 r., s. 5-6.

Pierwsze zarządzenie administracyjne do rozporządzenia o przymusowym szczepieniu ochronnym przeciwko tyfusowi brzusznemu z dnia 20 stycznia 1943 r., „Zdrowie i Życie”, nr 9 (126) z dnia 7 marca 1943 r., s. 675-677.

Rozporządzenia Generalnego Gubernatorstwa: wydanie na luźnych kartach. Wydane przez gubernatora dr. dr. Lasch. Opracowane przez Radcę Sądu Ziemiańskiego Frenken, Radom 1940, E VII 1.

Słownik języka polskiego. Tom I: A-G, red. J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, Warszawa 1900.

Słownik języka polskiego. Tom III: N–Ó, red. J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, Warszawa 1904.

Sobiczewski Bernard, Gesundheitskammer im Generalgouvernement (Izba Zdrowia w Generalnym Gubernatorstwie) [1939] 1940-1942 [po 1945]. Sygn. 251, Warszawa 2005, 2013, https://www.jhi.pl/storage/file/core_files/2020/10/28/0c2c8c656e574d967bd5f52cf291a0ca/Izba_Zdrowia_251.pdf (dostęp: 29.07.2025).

Święch Wojciech Adam, Zawód felczera w świetle przepisów obowiązujących w II Rzeczypospolitej, „Czasopismo Prawno-Historyczne” (2023), t. 75, z. 2, s. 125-146.

Uruszczak Wacław, Perwersyjne funkcje niemieckiego „prawa” w Generalnym Gubernatorstwie (1939-1945), „Z Dziejów Prawa” (2019), t. 12(20), s. 681-707.

Utworzenie pośrednictwa pracy dla wszystkich zawodów leczniczych, „Dziennik Radomski”, nr 155 z dnia 7 lipca 1942 r., s. 3.

Walbaum Jost, Wojna a zawody lecznicze, „Zdrowie i Życie”, nr 10(27) z dnia 9 marca 1941 r., s. 73-74.

Wrzyszcz Andrzej, Hierarchia aktów prawnych wprowadzonych przez okupanta niemieckiego w Generalnym Gubernatorstwie w latach 1939-1945, „Studia Iuridica Lublinensia” (2014), nr 22, s. 695-708.

Wrzyszcz Andrzej, Nadzór Hansa Franka nad sądownictwem w Generalnym Gubernatorstwie w latach 1939-1945, „Miscellanea Historico-Iuridica” (2015), t. 14, z. 2, s. 375-387.

Wrzyszcz Andrzej, Ustrój i prawo w Generalnym Gubernatorstwie w poglądach prawników niemieckich na łamach czasopisma „Deutsches Recht” w czasie II wojny światowej, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio G (Ius)” (2019), t. 66, nr 1, s. 439-450.

Wrzyszcz Andrzej, Z badań nad administracją wymiaru sprawiedliwości w Generalnym Gubernatorstwie (1939-1945), „Czasopismo Prawno-Historyczne” (2003), t. 55, z. 2, s. 285-305.

Zabłotniak Ryszard, Konspiracyjne zadania szkół kosmetyki w Warszawie (1941-44), „Medycyna. Dydaktyka. Wychowanie” (1992), r. 24, nr 1-2, s. 115-119.

Zarządzenie o utworzeniu Rad Zdrowia jako podrzędnych organów Izby Zdrowia, „Zdrowie i Życie”, nr 7 z dnia 13 października 1940 r., s. 51-54.