Sztuka jako medium komunikacyjne w przestrzeni społecznej

Małgorzata Sławek-Czochra

doi:10.18290/rkult26171.2

Data publikacji : 2026-03-30

Tom 17 Nr 1 (2026)

Sztuka jako medium komunikacyjne w przestrzeni społecznej

Małgorzata Sławek-Czochra

https://orcid.org/0000-0002-4732-1341

DOI: https://doi.org/10.18290/rkult26171.2

Abstrakt

Artykuł podejmuje problematykę sztuki jako autonomicznego medium komunikacji społecznej. Pomimo fundamentalnej roli praktyk artystycznych w życiu społecznym, komunikacja realizowana poprzez sztukę przez większość XX wieku i początek XXI wieku pozostawała na marginesie refleksji o komunikacji społecznej i mediach. Klasyczne teorie komunikacji najczęściej redukowały sztukę do roli obiektu estetycznego lub analizowały ją pośrednio, jako element kultury wizualnej czy dyskursów interpretacyjnych. Celem artykułu jest uporządkowanie pojęć oraz wskazanie podstaw teoretycznych podejścia, w którym sztuka ujmowana jest jako medium komunikacji społecznej. Tekst proponuje spójną ramę interpretacyjną, osadzoną w teorii systemów społecznych Niklasa Luhmanna oraz konstruktywistycznej teorii mediów Siegfrieda J. Schmidta, umożliwiającą analizę praktyk artystycznych jako form komunikowania sensów, emocji i wartości w przestrzeni społecznej. Kluczowym elementem proponowanego podejścia jest rozróżnienie między komunikowaniem przez sztukę a komunikowaniem o sztuce, pozwalające uchwycić specyfikę procesów mediatyzacji przekazów artystycznych. Artykuł stanowi punkt odniesienia dla dalszych badań empirycznych nad funkcjonowaniem sztuki jako medium komunikacji w różnych kontekstach społecznych.

Słowa kluczowe:

komunikacja artystyczna, teoria systemów, sztuka w przestrzeni publicznej, komunikowanie społeczne, praktyki artystyczne, mediatyzacja sztuki

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Sławek-Czochra, M. (2026). Sztuka jako medium komunikacyjne w przestrzeni społecznej. Roczniki Kulturoznawcze, 17(1), 23–45. https://doi.org/10.18290/rkult26171.2

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Adorno, Theodor W. Sztuka i sztuki. Wybór esejów. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1990.

Andersen, Martin P. „What Is Communication?”. Journal of Communication 9 (1959): 1–5.

Austin, John L. How to Do Things with Words. Cambridge: Cambridge University Press, 1962.

Ayer, Alfred Jules. „What Is Communication?”. W: Studies in Communication, red. A. J. Ayer i in., 13–24. London: Secker & Warburg, 1955.

Baylon, Christian i Xavier Mignot. Komunikacja. Kraków: Flair, 2008.

Berelson, Bernard i Gary A. Steiner. Human Behavior: An Inventory of Scientific Findings. New York: Harcourt, Brace & World, 1964.

Carey, James. „A Cultural Approach to Communication”. W: Communication as Culture: Essays on Media and Society, 18–40. Boston: Unwin Hyman, 1989.

Dobek-Ostrowska, Bogusława. Podstawy komunikowania społecznego. Wrocław: Astrum, 2007.

Dunbar, Robin. I. M. „The Social Brain Hypothesis”. Evolutionary Anthropology 6, nr 5 (1998): 178–190.

Filipiak, Marian. Homo communicans. Wprowadzenie do teorii masowego komunikowania. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2003.

Francuz, Piotr, red. Obrazy w umyśle. Studia nad percepcją i wyobraźnią. Warszawa: Wydawnictwo Scholar, 2007.

Frączek, Adriana „Komunikacja interpersonalna”. Studia Gdańskie. Wizje i rzeczywistość 9 (2012): 118–131.

Goban-Klas, Tomasz. Media i komunikowanie masowe. Wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009.

Grzelka, Monika i Agnieszka Kula. „O ważnym problemie badań nad mediami: definiowanie”. W: Problemy i metody badań nad mediami, red. Iwona Hoffman i Danuta Kępa-Figura, 29–30. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2019.

Habermas, Jürgen. Theorie des kommunikativen Handelns. T. 1–2. Frankfurt am Main: Suhrkamp, 1981.

Hall, Stuart. „Kodowanie i dekodowanie”. Przekazy i Opinie 1–2 (1987): 58–72.

Hjarvard, Stig. „The Mediatisation of Society: A Theory of the Media as Agents of Social and Cultural Change”. Nordicom Review 29, nr 2 (2008): 105–134.

Ingarden, Roman. O dziele literackim. Przeżycie – dzieło – wartość. Kraków: Towarzystwo Literackie, 1966.

Kawecki, Witold. „Komunikacja przez sztukę i komunikacja w sztuce”. Kultura – Media – Teologia 60 (2024): 19–33.

Kiklewicz, Aleksander. „Sztuka a komunikacja: o pragmatycznych aspektach komunikacji artystycznej”. Przegląd Rusycystyczny 3, nr 183 (2023): 9–30.

Kmita, Jerzy. O kulturze symbolicznej. Warszawa: Centralny Ośrodek Metodyki Upowszechniania Kultury, 1982.

Kmita, Jerzy. Późny wnuk filozofii. Wprowadzenie do kulturoznawstwa. Poznań: Wydawnictwo Naukowe, 2007.

Kmita, Jerzy. Z metodologicznych problemów interpretacji humanistycznej. Warszawa: PWN, 1971.

Krotz, Friedrich. „The Meta-Process of ‘Mediatisation’ as a Conceptual Frame”. Global Media and Communication 3 (2007): 256–260.

Kukiełko-Rogozińska, Kalina. Między nauką a sztuką. Teoria i praktyka artystyczna w ujęciu Marshalla McLuhana. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, 2014.

Lasswell, Harold D. Propaganda Technique in the World War. New York: Kegan Paul, Trench, Trubner and Co., 1927.

Lasswell, Harold D. „The Structure and Function of Communication in Society”. W: The Communication of Ideas, red. Lyman Bryson, 37–51. New York: Harper and Row, 1948.

Laszlo, Ervin. Systemowy obraz świata. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1978.

Luhmann, Niklas. Systemy społeczne: zarys ogólnej teorii. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos, 2007.

Mattelart, Armand i Michèle Mattelart. Teorie komunikacji: krótkie wprowadzenie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001.

McLuhan, Marshall. Zrozumieć media. Przedłużenie człowieka. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 2004.

Nycz, Ryszard. Kulturowa teoria literatury. Kraków: Universitas, 2006.

Popper, Karl R. Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie. Wyd. 2. T. 1: Urok Platona. Tłum. Halina Krahelska, oprac. Adam Chmielewski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993.

Popper, Karl R. Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie. Wyd. 2. T. 2: Wysoka fala proroctw: Hegel, Marks i następstwa. Tłum. Halina Krahelska, oprac. Adam Chmielewski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993.

Porębski, Mieczysław. Ikonosfera. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1972.

Rzeszutko-Iwan, Małgorzata. „W stronę dialogu – o modelach, wymiarach i strategiach komunikacyjnych”. Poznańskie Spotkania Językoznawcze / Poznań Linguistic Forum 32 (2016): 31–42.

Schmidt, Siegfried J. „Konstruktywizm jako teoria mediów”. W: Konstruktywizm w badaniach literackich. Antologia, red. Erazm Kuźma, Andrzej Skrendo i Jerzy Madejski, 305–325. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 2006.

Schmidt, Siegfried J. „Kultura a kontyngencja: nauki obserwatora”. 2K – Kultura i Komunikacja 1 (2004): 2–5.

Shannon, Claude E. „A Mathematical Theory of Communication”. Bell System Technical Journal 27, nr 3 (1948): 379–423.

Shannon, Claude E. i Warren Weaver. The Mathematical Theory of Communication. Urbana, IL: University of Illinois Press, 1949.

Sławek-Czochra, Małgorzata. „Tożsamość religijna w sztuce ulicy”. W: Tożsamość religijna w nowoczesności, red. Leon Dyczewski i Krzysztof Jurek, 83–94. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2015.

Stępnik, Małgorzata, red. Komunikowanie artystyczne. Lublin: WSPA, 2011.

Świdziński, Jan. Sztuka i jej kontekst. Piotrków Trybunalski–Radom: Ośrodek Działań Artystycznych; Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej „Elektrownia”, 2009.

Tatarkiewicz, Władysław. Dzieje sześciu pojęć. Wyd. 4. Warszawa: PWN, 1988.

Turner, Victor. From Ritual to Theatre: The Human Seriousness of Play. New York: PAJ Publications, 1982.

Turner, Victor. Proces rytualny. Struktura i anty-struktura. Tłum. Ewa Dżurak. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2010.

Wendland, Michał. „Komunikowanie a wymiana informacji – pytanie o zakres pojęcia komunikacji”. Homo Communicativus 3 (2011): 19–33.

Zeidler-Janiszewska, Anna. Sztuka, mit, hermeneutyka. Warszawa: PWN, 1988.