Shadow baning: między „ministerstwem prawdy”, „tajną policją” algorytmiczną a pozyskiwaniem wiedzy o użytkownikach

Jan Kreft

doi:10.18290/rkult25164.2

Data publikacji : 2025-12-15

Tom 16 Nr 4 (2025)

Shadow baning: między „ministerstwem prawdy”, „tajną policją” algorytmiczną a pozyskiwaniem wiedzy o użytkownikach

Jan Kreft

https://orcid.org/0000-0003-4129-8424

DOI: https://doi.org/10.18290/rkult25164.2

Abstrakt

Gdy w 1993 roku New Yorker zamieścił rysunek z dwoma psami siedzącymi przed ekranem komputera z żartobliwym wpisem „W internecie nikt nie wie, że jesteś psem”, każdy czytelnik wiedział, że choć chodzi anonimowość, dialog prowadzą ludzie. O roli cyfrowego pośrednika nie było ani słowa, a i nauka miała niewiele do zaoferowania na ten temat. Po ponad dwóch dekadach żart budzi życzliwy uśmiech, ale uwaga badaczy jest coraz częściej skupiona na „tym trzecim” – platformach cyfrowych, które dysponują złożoną wiedzą o użytkownikach, choć same występują w roli nieprzejrzystego co do intencji i możliwości, „ukrytego w ekranie” podmiotu ustalającego reguły zachowań i ekstrakcji wiedzy na platformie.

Przedmiotem przedstawianych badań jest shadow baning – rodzaj moderowania polegający na ukrywaniu/zmniejszaniu widoczności postów (użytkowników) przed wszystkimi użytkownikami oprócz ich autora. Jest to jedna z najbardziej opresyjnych form ingerencji platform mediów społecznościowych.

Przyjęta w badaniu metoda wspieranego maszynowo systematycznego przeglądu literatury pozwoliła na zidentyfikowanie nie tylko głównych nurtów badań nad shadow baningiem, ale rozpoznanie luki badawczej w postaci związku shadow baningu i zarządzaniem algorytmicznym. Shadow baning wyłania się w tej perspektywie nie tylko jako złożona, tajemnicza i opresyjna forma ingerencji platform, ale jako celowe działanie prowadzące do pozyskiwania wiedzy na temat granicy zaufania do platform.

Słowa kluczowe:

shadow baning, moderacja, zarządzanie algorytmiczne, platformy mediów społecznościowych

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Kreft, J. (2025). Shadow baning: między „ministerstwem prawdy”, „tajną policją” algorytmiczną a pozyskiwaniem wiedzy o użytkownikach. Roczniki Kulturoznawcze, 16(4), 13–34. https://doi.org/10.18290/rkult25164.2

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Arriagada, Arturo i Francisco Ibanez. „You need at least one picture daily, if not, you’re dead”: Content creators and platform evolution in the social media ecology”. Social Media+ Society 6, nr 3 (2020):2056305120944624.

Bauer, Christine, et al. „Where are the values? a systematic literature review on news recommender systems”. ACM Transactions on Recommender Systems 2, nr 3 (2024):1-40.

Bishop, Sophie. „Algorithmic experts: Selling algorithmic lore on YouTube”. Social Media+ Society 6, nr 1 (2020):2056305119897323.

Bishop, Sophie. „Anxiety, panic and self-optimization: Inequalities and the YouTube algorithm”. Convergence 24, nr 1 (2018):69-84.

Bishop, Sophie. „Algorithmic experts: Selling algorithmic lore on YouTube”. Social Media+ Society 6, nr 1 (2020):2056305119897323.

Hallinan, Blake i Jed R. Brubaker. „Living with everyday evaluations on social media platforms”. International Journal of Communication 15 (2021):19.

Bloch-Wehba, Hannah. „Automation in moderation”. Cornell Int’l LJ 53 (2020):41.

Bucher, Taina. „‘Machines don’t have instincts’: Articulating the computational in journalism”. New Media & Society 19, nr 6 (2017):918-933.

Caplan, Robyn i Tarleton Gillespie. “Tiered governance and demonetization: The shifting terms of labor and compensation in the platform economy”. Social Media+ Society 6 (2020):1-13.

Cobbe, Jennifer. „Algorithmic censorship by social platforms: Power and resistance”. Philosophy & Technology 34, nr 4 (2021):739-766.

Conti, Mauro, et al. „Revealing The Secret Power: How Algorithms Can Influence Content Visibility on Social Media”. arXiv preprint arXiv:2410.17390, 2024.

Cotter, Kelley. „Shadowbanning is not a thing”: Black box gaslighting and the power to independently know and credibly critique algorithms”. Information, Communication & Society 26, nr 6 (2023):1226-1243.

De Keulenaar, Emillie, Anthony Glyn Burton i Ivan Kisjes. „Deplatforming, demotion and folk theories of Big Tech persecution”. Revista Fronteiras 23, nr 2 (2021): 118-139

Duffy, Brooke Erin i Colten Meisner. „Platform governance at the margins: Social media creators’ experiences with algorithmic (in) visibility”. Media, Culture & Society 45, nr 2 (2023):285-304.

Gillespie, Tarleton. „Do not recommend? Reduction as a form of content moderation”. Social Media+ Society 8, nr 3 (2022):20563051221117552.

Gillespie, Tarleton. Custodians of the Internet: Platforms, content moderation, and the hidden decisions that shape social media. New Haven: Yale University Press, 2018.

Glatt, Zoe. „‘We’re all told not to put our eggs in one basket’: uncertainty, precarity and cross-platform labor in the online video influencer industry”. International Journal of Communication 16 (2022):3853-3871.

Goldman, Eric. „Content moderation remedies”. Michigan Technology Law Review 28 (2021):1-60.

Gongane, Vaishali U., Mousami V. Munot i Alwin D. Anuse. „Detection and moderation of detrimental content on social media platforms: current status and future directions”. Social Network Analysis and Mining 12, nr 1 (2022):129.

Gorwa, Robert, Reuben Binns i Christian Katzenbach. „Algorithmic content moderation: Technical and political challenges in the automation of platform governance”. Big Data & Society 7, nr 1 (2020):2053951719897945.

Gray, Mary L. i Siddharth Suri. Ghost work: How to stop Silicon Valley from building a new global underclass. New York: Harper Business, 2019.

Griffin, Rachel. „The Politics of Algorithmic Censorship: Automated Moderation and its Regulation”. Music and the Politics of Censorship: From the Fascist Era to the Digital Age (2025).

Grimmelmann, James. „The virtues of moderation”. Yale Journal Law & Technics 17 (2015):42-109.

Haime, Zoë, et al. „Experiences of moderation, moderators, and moderating by online users who engage with self-harm and suicide content”. Digital Society 4, nr 1 (2025):8.

Hallinan, Blake i Jed R. Brubaker. „Living with everyday evaluations on social media platforms”. International Journal of Communication 15 (2021):1551-1569.

Helberger, Natali. „On the democratic role of news recommenders”. Algorithms, automation, and news (2021):14-33.

Helberger, Natali, et al. „Choice architectures in the digital economy: Towards a new understanding of digital vulnerability”. Journal of Consumer Policy (2022):1-26.

Jaidka, Kokil, et al. „Beyond anonymity: Network affordances, under deindividuation, improve social media discussion quality”. Journal of Computer-Mediated Communication 27, nr 1 (2022):1-23.

Kang, Hyunjin i Chen Lou. „AI agency vs. human agency: understanding human – AI interactions on TikTok and their implications for user engagement”. Journal of Computer-Mediated Communication 27, nr 5 (2022):014.

Keller, Daphne. „Amplification and its discontents: Why regulating the reach of online content is hard”. Journal of Free Speech Law 1 (2021):227.

Kheya, Tahsin Alamgir, Mohamed Reda Bouadjenek i Sunil Aryal. „The pursuit of fairness in artificial intelligence models: A survey”. arXiv preprint arXiv:2403.17333 (2024).

Khobzi, Hamid, Ana Isabel Canhoto i Mohammad Sadegh Ramezaniz. „Content creators at a crossroads between decentralized and centralized social media”. Business Horizons 68, nr 1 (2025):109-120.

Kosińska, Olga. „Jej dokładność algorytm: zarządzanie widzialnością a wykluczenie wizualne kobiet”. W: Ciało i umysł – konflikty, dialogi, reprezentacje, red. Lidia Kamińska, 155-181. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, 2023.

Kreft, Jan. Władza platform. Za fasadą Google, Facebooka i Spotify. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 2021.

Kreft, Jan. Dziennik(AI)rstwo. Jak sztuczna inteligencja zmienia najciekawszą profesję. Kraków: TAiWPN Universitas, 2025.

Kreft, Jan. Władza platform. Za fasadą Google, Facebooka i Spotify. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 2021.

Kreft, Jan i Barbara Cyrek. „Kłamliwe, udane i błędne metafory sztucznej inteligencji chatbotów”. Roczniki Kulturoznawcze 15 (2024):17-40.

Leerssen, Paddy. „An end to shadow banning? Transparency rights in the Digital Services Act between content moderation and curation”. Computer Law & Security Review 48 (2023):105790.

Mayworm, Samuel, et al. „Content moderation folk theories and perceptions of platform spirit among marginalized social media users”. ACM Transactions on Social Computing 7, nr 1-4 (2024):1-27.

Le Merrer, Erwan, Benoît Mporgan i Gilles Tredan. „Setting the record straighter on shadow banning”. IEEE INFOCOM 2021-IEEE conference on computer communications. Vancouver: IEEE, 2021: 1-10.

Nicholas, Gabriel. „Sunsetting ‘Shadowbanning’”. Yale Law School Information Society Project Platform Governance Terminologies Essay Series (2023):1-11.

O’Meara, Victoria. „Weapons of the chic: Instagram influencer engagement pods as practices of resistance to Instagram platform labor”. Social Media+ Society 5, nr 4 (2019):2056305119879671.

Petre, Caitlin, Brooke Erin Duffy i Emily Hund. „‘Gaming the system’: Platform paternalism and the politics of algorithmic visibility”. Social Media+ Society 5, nr 4 (2019):2056305119879995.

Petticrew, Mark i Helen Roberts. Systematic reviews in the social sciences: A practical guide. Oxford: John Wiley & Sons, 2008.

Poell, Thomas, David B. Nieborg i Brooke Erin Duffy. Platforms and cultural production. Oxford: John Wiley & Sons, 2021.

Reviglio, Urbano i Claudio Agosti. „Thinking outside the black-box: The case for ‘algorithmic sovereignty’ in social media”. Social media+ society 6, nr 2 (2020):2056305120915613.

Riemer, Kai i Sandra Peter. „Algorithmic audiencing: Why we need to rethink free speech on social media”. Journal of Information Technology 36, nr 4 (2021):409-426.

Roberts, Sarah T. „Digital detritus: ‘Error’ and the logic of opacity in social media content moderation”. First Monday (2018).

Roberts, Tony i Marjoke Oosterom. „Digital authoritarianism: a systematic literature review”. Information Technology for Development (2024):1-25.

Rogers, Richard. „Deplatforming: Following extreme Internet celebrities to Telegram and alternative social media”. European Journal of Communication 35, nr 3 (2020):213-229.

Savolainen, Laura. „The shadow banning controversy: perceived governance and algorithmic folklore”. Media, culture & society 44, nr 6 (2022):1091-1109.

Schwartz, Ori. „Facebook rules: Structures of governance in digital capitalism and the control of generalized social capital”. Theory, Culture & Society 36, nr 4 (2019):117-141.

Siles, Ignacio, et al. „Folk theories of algorithmic recommendations on Spotify: Enacting data assemblages in the global South”. Big Data & Society 7, nr 1 (2020):2053951720923377.

Stockinger, Andrea, Svenja Schafer i Sophie Lechler. „Navigating the gray areas of content moderation: Professional moderators’ perspectives on uncivil user comments and the role of (AI-based) technological tools”. New Media & Society (2023):14614448231190901.

Stray, Jonathan, et al. „Building human values into recommender systems: An interdisciplinary synthesis”. ACM Transactions on Recommender Systems 2, nr 3 (2024):1-57.

Surowiecki, James. Mądrość tłumu: większość ma rację w ekonomii, biznesie i polityce. Gliwice: Wydawnictwo Helion, 2010.

Trottier, Daniel. Social media as surveillance: Rethinking visibility in a converging world. London: Routledge, 2016.

Van Drunen, Max Z., Natali Helberger i Mariella Bastian. „Know your algorithm: what media organizations need to explain to their users about news personalization”. International Data Privacy Law 9, nr 4 (2019):220-235.

Werner, Mark, et al. „A critical reflection on the use of toxicity detection algorithms in proactive content moderation systems”. International Journal of Human-Computer Studies (2025):103468.

Willimas, Kat i Sebastian Bailey. „Online comment sections: Does taking them down enhance or hurt dialogue in a democracy?”. Journal of Media Ethics 37, nr 4 (2022):285-287.

Ziarani, Reza Jafari i Reza Ravanmehr. „Serendipity in recommender systems: a systematic literature review”. Journal of Computer Science and Technology 36 (2021):375-396.