Zniszczenie, rozpad i ruiny w powojennej rzeźbie wrocławskiej Jerzego Boronia: brak

Karolina Tomczak

doi:10.18290/rkult26171.6

Data publikacji : 2026-03-30

Tom 17 Nr 1 (2026)

Zniszczenie, rozpad i ruiny w powojennej rzeźbie wrocławskiej Jerzego Boronia

Karolina Tomczak

https://orcid.org/0000-0001-6836-4941

DOI: https://doi.org/10.18290/rkult26171.6

brak

Abstrakt

Tekst dotyczy problematyki ruin i rozpadu towarzyszących wojennemu zniszczeniu, która została artystycznie wyrażona w powojennej rzeźbie wrocławskiej, związanej z ówczesną tamtejszą Państwową Wyższą Szkołą Sztuk Plastycznych. Na przykładzie wybranych rzeźb Jerzego Boronia – świadka miejskich ruin rozumianych metaforycznie (jako degradacja człowieka ocalałego) i dosłownie (jako destrukcja miejskiej zabudowy) – omówiono figurację egzystencjalną (szczątkową i organiczną) oraz nieprzedstawieniowe konstrukcje przestrzenne będące kompensacyjnym przywołaniem przyporządkowanego wojennemu kataklizmowi rozpadu. Na podstawie interdyscyplinarnej teorii afektu i pamięci afektywnej, a także psychoanalitycznej kompensacji dowiedziono, że rzeźbiarskie wyobrażenie ruin i entropii w sztuce Boronia i wrocławskiej rzeźbie jest stale obecne i stylistycznie reinterpretowane.

Słowa kluczowe:

afekt, Jerzy Boroń, pamięć afektywna, ruiny, rzeźba, zniszczenie

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Tomczak, K. (2026). Zniszczenie, rozpad i ruiny w powojennej rzeźbie wrocławskiej Jerzego Boronia: brak. Roczniki Kulturoznawcze, 17(1), 103–124. https://doi.org/10.18290/rkult26171.6

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Assmann, Aleida. „1998 – między historią a pamięcią”. W: Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka, red. Magdalena Saryusz-Wolska, 143–173. Kraków: Universitas, 2009.

Assmann, Aleida. „Three Stabilizers of Memory. Affect – Symbol – Trauma”. W: Sites of Memory i American Literatures and Cultures, red. Udo J. Hebel, 15–30. Heidelberg: Universitatsverlag, 2003.

Blackmann, Lisa i Venn Couze. „Affect”. Body and Society 16, nr 1 (2010): 7–28.

Brennan, Teresa. Wstęp do The Transmission of Affect, 1–23. Ithaca, NY: Cornell University Press, 2014.

Chumiński, Jędrzej. „Czynniki destabilizujące proces osadnictwa we Wrocławiu (1945–1949)”. W: Jędrzej Chumiński. Studia nad procesami integracji i dezintegracji społeczności Śląska, 55–78. Wrocław: Wydawnictwo UWr, 1993.

Deleuze, Gilles i Félix Guattari. Co to jest filozofia?. Przeł. Paweł Pieniążek. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2000.

Deleuze, Gilles. „Malarstwo i wrażenie”. Przeł. Leszek Brogowski. Obieg 1–2 (45–46) (1993): 11–19.

Eife, Gisela. Die Entwicklung der Individualpsychologie Alfred Adlers: Persönlichkeitstheorie, Psychopathologie, Psychotherapie (1912–1937). Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 2019.

Foster, Hal. Powrót realnego. Awangarda u schyłku XX wieku. Przeł. Mateusz Borowski i Małgorzata Sugiera. Kraków: Universitas, 2012.

Grubba-Thiede, Dorota. Nurt figuracji w powojennej rzeźbie polskiej. Warszawa–Toruń: Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata, 2016.

Grupa Wrocławska: Wrocław [katalog wystawy], maj–czerwiec 1976. Wrocław: Biuro Wystaw Artystycznych, Ośrodek Sztuki, 1976.

„Jak można ożywić łabędzie zamordowane przez lud”. Gazeta Wyborcza, 21.03.2012.

Jarosz, Andrzej. „Inspiracje brytyjskie w rzeźbie wrocławskiej”. Quart, nr 1 (31) (2014): 78–104. https://doi.org/10.19195/quart.2014.1.65326.

John P., Oliver i Lawrence A. Pervin. Osobowość. Teoria i badania. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2002.

Jung, Carl Gustav. Typy psychologiczne. Przeł. Robert Reszka. Warszawa: Wydawnictwo KR, 1997.

Kolańczyk, Alina. „Procesy afektywne i orientacja w otoczeniu”. W: Alina Kolańczyk, Aleksandra Fila-Jankowska, Monika Pawłowska-Fusiara i Radosław Sterczyński. Serce w rozumie. Afektywne podstawy orientacji w otoczeniu, 13–47. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2004.

Kotula, Adam i Piotr Krakowski. Rzeźba współczesna. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1985.

Łubowicz, Elżbieta. „Gry z konwencją. Rzeźba we wrocławskiej PWSSP od lat 70. do końca lat 90. XX wieku”. W: Wrocławska rzeźba I / Wrocław Sculpture I, red. Anna Bujak i Grzegorz Niemyjski. Przeł. Małgorzata Niemyjska-Kruzel, 146–165. Wrocław: Akademia Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu, 2023.

Makarewicz, Zbigniew. „Bez postumentów. O rzeźbie wrocławskiej”. W: Wrocław Sztuki. Sztuka i środowisko artystyczne we Wrocławiu. 1946–2006, red. Andrzej Saj, 84–90. Wrocław: Akademia Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu, 2006.

Makarewicz, Zbigniew. „Nigdy nie byliśmy bliskimi przyjaciółmi”. W: Szkice z pamięci. Państwowa Wyższa Szkoła Sztuk Plastycznych we Wrocławiu we wspomnieniach jej założycieli, studentów i pedagogów. Lata 1946–1996, red. Andrzej Saj, 57–59. Wrocław: Akademia Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu, 1996.

Makarewicz, Zbigniew. „Przestrzenie nowej wyobraźni”. Format 3/4, nr 28/29 (1998): 50–55.

Massumi, Brian. „Autonomia afektu”. Przeł. Adam Lipszyc. Teksty Drugie 6 (2013): 112–135.

Mikołajczak, Tomasz. Jerzy Boroń. Wrocław: Akademia Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu, 2025.

Mikołajczak, Tomasz. „Początki kształcenia w zakresie rzeźby we wrocławskiej Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych”. W: Wrocławska rzeźba I / Wrocław Sculpture I, red. Anna Bujak i Grzegorz Niemyjski, przeł. Małgorzata Niemyjska-Kruzel, 6–31. Wrocław: Akademia Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu, 2023.

Morawski, Stefan. Na zakręcie: od sztuki do po-sztuki. Kraków–Wrocław: Wydawnictwo Literackie, 1985.

Nader, Luzia. Afekt Strzemińskiego. „Teoria widzenia”, rysunki wojenne «Pamięci przyjaciół Żydów». Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2018.

Papoulias, Constantina i Felicity Callard. „Biology’s Gift: Interrogating the Turn to Affect”. Body and Society 16, nr 1 (2010): 29–56.

Skomorowska-Wilimowska, Łucja. „Metodyka kształcenia rzeźbiarzy w Szkole Wrocławskiej w oparciu o założenia Xawerego Dunikowskiego”. Rzeźba Polska 8 (1996/1997): 153–165.

Skomorowska-Wilimowska, Łucja. „Moje wspomnienia o Antonim Mehlu (wybrane fragmenty)”. W: Szkice z pamięci. Państwowa Wyższa Szkoła Sztuk Plastycznych we Wrocławiu we wspomnieniach jej założycieli, studentów i pedagogów. Lata 1946–1996, red. Andrzej Saj, 97–102. Wrocław: Akademia Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu, 1996.

„Szkoła rzeźby Borysa Michałowskiego”. W: Wrocławskie Środowisko Akademickie. Twórcy i ich uczniowie 1945–2005, red. Adam Chmielewski, 626–627. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2007.

Tomczak, Karolina. „Afektywna rzeźba zniszczenia Marii Bor”. Artium Quaestiones 36 (2025): 279–302. https://doi.org/10.14746/aq.2025.36.12.

Wóycicki, Kazimierz. „Kategoria pamięci i historiografia dziejów najnowszych”. Orbis Linguarum 35 (2009: Ein Gedenkband zum 10. Todestag von Profesor Konrad Gajek): 477–522.

Wystawa „Funkcja koloru i formy” [katalog wystawy], maj 1961, Salon CBWA, ul. Świdnicka. Wrocław: Centralne Biuro Wystaw Artystycznych, Związek Polskich Artystów Plastyków, 1961.