Pachnąca historia. Od zbiorów władców po współczesne europejskie muzea perfum i kolekcje vintage

Alisa Orlova

doi:10.18290/rkult26171.4

Data publikacji : 2026-03-30

Tom 17 Nr 1 (2026)

Pachnąca historia. Od zbiorów władców po współczesne europejskie muzea perfum i kolekcje vintage

Alisa Orlova

https://orcid.org/0000-0001-8847-8989

DOI: https://doi.org/10.18290/rkult26171.4

Abstrakt

Pachnidła od czasów starożytnych wpisane są w dzieje ludzkości nie tylko jako przedmiot użytkowy, lecz także swoisty kod semiotyczny, powiązany z kulturami i określonymi grupami społecznymi. Niniejszy artykuł analizuje różnorodne aspekty związane z kolekcjonowaniem perfum, w tym także ich zabytkowych egzemplarzy. Wprowadzenie obejmuje syntetyczny przegląd wybranych tego rodzaju nowożytnych zbiorów, które znajdowały się w posiadaniu postaci historycznych. Zasadnicza część artykułu skupia się zaś na scharakteryzowaniu głównych, działających obecnie w Europie, muzealnych ośrodków, eksponujących bogate kolekcje pachnideł. Jej celem jest rozpatrzenie pozytywnych i negatywnych aspektów tego typu wystawiennictwa. Część ostatnia artykułu dotyczy uwarunkowań związanych z ponowoczesnym prywatnym kolekcjonowaniem perfum, z uwzględnieniem zarówno zbiorów obejmujących unikatowe okazy z epok minionych, jak i zbieractwa ściśle powiązanego z konsumpcją. Artykuł opisuje zmiany, które zaszły na przestrzeni epok nie tylko w odbieraniu samych perfum, lecz przede wszystkim w pojmowaniu mechanizmów ich kolekcjonowania.

Słowa kluczowe:

muzea, perfumy, kolekcje, luksus, konsumpcjonizm, kolekcjonerstwo

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Orlova, A. (2026). Pachnąca historia. Od zbiorów władców po współczesne europejskie muzea perfum i kolekcje vintage. Roczniki Kulturoznawcze, 17(1), 65–83. https://doi.org/10.18290/rkult26171.4

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

„Czy oryginalne perfumy wietrzeją?”. Goodies, 19.12.2023. https://www.goodies.pl/czy-oryginalne-perfumy-wietrzeja.

„Did Napoleon Meet His Water-l’eau? DMU Professor Says French Emperor Was Killed by an Obsession with Eau de Cologne”. De Montfort University Leicester, 5.05.2021. https://www.dmu.ac.uk/about-dmu/news/2021/may/did-napoloen-meet-his-water-leau-dmu-professor-says-french-emperor-was-killed-by-an-obsession-with-eau-de-cologne.aspx.

„Histoire du Musée International de la Parfumerie”. museesdegrasse.com. Dostęp: 21.04.2024. https://www.museesdegrasse.com/histoire-du-musee-international-de-la-parfumerie.

„Louis XIV and Perfume, A True Love Story”. Bon Parfumeur. Dostęp: 20.04.2024. https://www.bonparfumeur.com/en-eu/blogs/journal/louis-xiv-perfumes.

„Muzeum perfum – nowa atrakcja turystyczna Wenecji”. Dzieje.pl, 18.07.2016. https://dzieje.pl/rozmaitosci/muzeum-perfum-nowa-atrakcja-turystyczna-wenecji.

„Pachnidło”. W: Słownik Języka Polskiego PWN. Dostęp: 22.01.2026. https://sjp.pwn.pl/sjp/pachnidlo;2497349.html.

„Wersal. Odtworzono perfumy ściętej królowej Marii Antoniny”. WP turystyka, 13.12.2006. https://turystyka.wp.pl/wersal-odtworzono-perfumy-scietej-krolowej-marii-antoniny-6044393340417153a.

Adorno, Theodor W. Notes to Literature. Red. Rolf Tiedemann. New York: Columbia University Press, 2019.

Arguelles, Allanah. „Visiting the Newly Renovated Musee International de la Parfumerie”. Vanity Fair, 11.05.2009. https://www.vanityfair.com/news/2009/05/visiting-the-newly-renovated-musee-international-de-la-parfumerie.

Bachmann-Medick, Doris. Cultural Turns. Nowe kierunki w naukach o kulturze. Tłum. Krystyna Krzemieniowa. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2012.

Brud, Władysław S. i Iwona Konopacka-Brud. Podstawy perfumerii, historia, pochodzenie i zastosowania substancji zapachowych. Łódź: Oficyna Wydawnicza MA, 2009.

Cronin, Vincent. Ludwik XIV. Tłum. Katarzyna Molek. Warszawa: Da Capo, 2001.

Feydeau de, Élisabeth. A Scented Palace: The Secret History of Marie Antoinette’s Perfumer. Tłum. Jane Lizop. New York: Tauris Parke, 2022.

Fragonard. „The Perfumeur’s Collection”. Dostęp: 21.04.2024. https://usines-parfum.fragonard.com/en/the-perfumers-collection-scribe1.

Galimard. „Perfume in Grasse”. Dostęp: 21.04.2024. https://www.galimard.com/en/perfume-grasse.

Gulla, Bożena. Wrażliwość człowieka. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2021.

Heintze, Klaudia. „Pachnąca Barcelona 7: Perfumeria Regia i Museu del Perfum”. Sabbath of Senses, 20.03.2019. https://www.sabbathofsenses.com/2019/03/pachnaca-barcelona-7-perfumeria-regia-i.html.

Hoffmann, Beata. Perfumy. Uwarunkowania kulturowo-społeczne. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls, 2013.

Hoffmann, Robert. „Perfumy”. W: Britannica – encyklopedia szkolna. T. 16, red. Leonard. J. Baldyga, tłum. Aleksandra Bessert. Poznań: Wydawnictwo Kurpisz, 2000.

Humphries, Courtney. „Engineering Replacements for Essential Perfume Ingredients”. wired.com, 21.10.2011. https://www.wired.com/2011/10/ff-perfume.

Hurton, Andrea. Erotyka perfum, czyli tajemnice pięknych zapachów. Tłum. Michał Struczyński. Warszawa: Real Press, 1994.

Irvine, Susan. Perfume: The Creation and Allure of Classic Fragrances. London: Aurum Press, 1996.

Kancik, Ewelina. „Płynna tożsamość człowieka w kulturze konsumpcji”. W: Współczesne uwarunkowania promocji i reklamy, red. Artur J. Kukuła, 43–58. Warszawa: Difin, 2013.

Kusio, Urszula. „Zmysł węchu w kulturze medialnej”. Kultura – Media – Teologia 59 (2024): 78–95.

MacGillivray Nicol, Donald. Byzantium and Venice: A Study in Diplomatic and Cultural Relations. Cambridge: Cambridge University Press, 1992.

Modrzyk, Ariel. „Teoria społeczna i estetyczna Theodora Adorna jako praktyka prowokacyjnego uwrażliwiania”. Kultura i Społeczeństwo 55, nr 1 (2011): 81–97.

Musée du Parfum Fragonard. „Collections”. Dostęp: 20.04.2024. https://musee-parfum-paris.fragonard.com/en/collections.

Museu del Perfum. Dostęp: 21.04.2024. http://museudelperfum.com/en.

Nagel, Aleksandra. „Francja: Francis Kurdjian odtworzył w Wersalu Perfumeryjny Ogród Króla Słońce”. Well.pl, 7.07.2023. https://www.well.pl/home_garden/138/francja_francis_kurkdjian_odtworzyl_w_wersalu_perfumeryjny_ogrod_krola_slonce,12139.html.

Nieroba, Elżbieta. „Tekst muzealny jako narzędzie angażowania publiczności muzealnej. W stronę nowego modelu komunikowania w muzeum”. Zbiór Wiadomości do Antropologii Muzealnej, nr 5 (2018): 9–24.

Nowak, Wincenty. „Manfreda Sommera filozofia zbierania”. Kultura i Wartości, nr 29 (2020): 89–112.

Opieka-Nowak, Monika. „Woda kolońska Napoleona”. Bottanicum.pl. Dostęp: 20.04.2024. https://bottanicum.pl/blog/woda-kolonska-napoleona.

Osmoteque. „About”. Dostęp: 21.04.2024. https://www.osmotheque.fr/en/about.

Palazzo Mocenigo. „Layout and Collections: Museum Itinerary”. Dostęp: 22.04.2024. https://mocenigo.visitmuve.it/en/il-museo/layout-and-collections/itinerary-renewed.

Pomian, Krzysztof. Muzeum. Historia światowa. T. 1: Od skarbca do muzeum. Tłum. Tomasz Stróżyński. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2023.

Scalise-Rowińska, Katarzyna. „Palazzo Mocenigo – weneckie królestwo perfum”. Lente-magazyn. com. Dostęp: 21.04.2024. https://lente-magazyn.com/palazzo-mocenigo-weneckie-krolestwo-perfum.

Schumacher, Anna. „Gabinet osobliwości jako sposób poznania otaczającego nas świata”. Arteria. Rocznik Wydziału Sztuki Uniwersytetu Technologiczno-Humanistycznego w Radomiu, nr 9 (2021): 5–14.

Siuda, Piotr. „Kolekcjonowanie kontra szybkie konsumowanie”. Przegląd Socjologii Jakościowej 8, nr 3 (2012): 58–75.

Szychowska, Malina, Jonas K. Olofsson i Nira Cedres. „Olfactory Spatial Memory: A Systematic Review and Meta-Analysis”. Scientific Reports 15 (2025): 38469.

Treter, Mieczysław. Muzea współczesne. Warszawa: Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów, Państwowy Instytut Wydawniczy, 2019.

Turnau, Irena. Słownik ubiorów. Tkaniny, wyroby pozatkackie, skóry, broń i klejnoty oraz barwy znane w Polsce od średniowiecza do początku XIX w. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, 1999.

Wala, Konrad i Krzysztof Pietrowiak. „Antropologia zmysłów i sensoryczna etnografia – geneza, założenia, podejścia badawcze”. Etnografia. Praktyki, Teorie, Doświadczenia, nr 4 (2018): 15–40.

Watała, Elwira. Cuchnący Wersal. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2007.

Zweig, Stefan. Maria Antonina. Tłum. Zofia Petersowa. Wyd. 3. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1990.