Sposoby portretowania bohatera w historycznym filmie dokumentalnym

Joanna Sosnowska

doi:10.18290/rkult26173.4

Published : 2026-09-28

Vol. 17 No. 3 (2026)

Methods of Portraying the Protagonist in a Historical Documentary Film

Joanna Sosnowska

https://orcid.org/0000-0001-8057-8571

DOI: https://doi.org/10.18290/rkult26173.4

Abstract

This article analyzes the ways in which a film protagonist is portrayed within the context of the evolution and functions of the historical documentary film, emphasizing its role as an authorial interpretation of the past, rather than merely an objective record of facts. The research material consists of selected Polish historical documentaries that represent diverse approaches to portraying protagonists. The article discusses the methodology of portraying protagonists, highlighting the crucial importance of the witness’s face as a source of emotion and authenticity. Various strategies for depicting characters are highlighted, including the use of archival materials, reenactments featuring actors, and animation. Specific types of portraits are described, such as images of experts woven into the narrative or amateur recordings that paint a picture of an entire generation. The study as a whole demonstrates how contemporary filmmakers combine education with modern means of expression, such as crowdsourcing and hybrid forms. The historical documentary serves as a tool for shaping collective memory and social identity, including through the way it portrays its subjects.

Keywords:

documentary film, historical documentary, portrait, history

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Citation rules

Sosnowska, J. (2026). Methods of Portraying the Protagonist in a Historical Documentary Film. Roczniki Kulturoznawcze, 17(3), 77–101. https://doi.org/10.18290/rkult26173.4

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Assmann, Aleida. „History, Memory, and the Genre of Testimony”. Poetics Today 2 (2002): 261-273.

Aumont, Jacques i Marie Michel. Analiza filmu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012.

Banks, Marcus, Materiały wizualne w badaniach jakościowych. Warszawa: WN PWN, 2009.

Bell, Desmond. „Documentary film and the poetics of history”. Journal of Media and Practice 12, nr 1 (2011): 3-25.

Bernard, Sheila Curran. Documentary Storytelling: Creative Nonfiction on Screen. Nowy Jork: Routledge, 2022.

Block, Bruce. Opowiadanie obrazem. Tworzenie struktury wizualnej w filmie, telewizji i mediach cyfrowych. Warszawa: Wydawnictwo Wojciech Marzec, 2010

Courtine Jean Jacques i Claudine Haroche. Historia twarzy. Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria, 2007.

Czyżewski, Stefan. „Film dokumentalny – kreacja rzeczywistości ekranowej”. W: Metody Dokumentalne w filmie, red. Dagmara Rode, Marcin Pieńkowski, 13-44. Łódź: Wydawnictwo Biblioteki Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej, 2013.

Czyżewski, Stefan. „Analiza formalna filmu – analiza warsztatowa – analiza „partyturowa”…(?)”. Images. The International Journal of European Film, Performing Arts and Audiovisual Communication 14, nr 23 (2014): 165-178.

Elbanowska, Agnieszka. „Kreacja rzeczywistości czy rzeczywistość wykreowana. Dylematy współczesnych polskich dokumentalistów w poszukiwaniu prawdy”. Praca doktorska 2020, online: http://bip.filmschool.lodz.pl/userfiles2/file/Uczelniana%20Komisja%20ds%20Stopni/Kreacja%20rzeczywistos%CC%81ci%20czy%20rzeczywistos%CC%81c%CC%81%20wykreowana_AELBANOWSKA_web.pdf.

Hendrykowski, Marek. „Semiotyka twarzy. Prolegomena”. Przegląd Kulturoznawczy 20, nr 2 (2014): 200-213.

Hendrykowski, Marek. Semiotyka ruchowych obrazów. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 2012.

Hendrykowski, Marek. „Film dokumentalny”. W: Marek Hendrykowski, Leksykon gatunków filmowych, s. 31. Poznań–Wrocław: Studio Filmowe „Montevideo”, 2001.

Hendrykowski, Marek. „Nowy dokument historyczny”. Images. The International Journal of European Film, Performing Arts and Audiovisual Communication 17, nr 26 (2015): 66-77.

Jazdon, Mikołaj. „Historia w polskim filmie dokumentalnym przełomu wieków”. W: Klucze do rzeczywistości. Szkice i rozmowy o polskim filmie dokumentalnym po roku 1989, red. Małgorzata Hendrykowska, 34-48. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2005.

Jazdon, Mikołaj. „Marian Marzyński. Autobiografia dokumentalisty”. Kwartalnik Filmowy 73 (2011): 42–52.

Jenkins, Henry. Kultura konwergencji – zderzenie starych i nowych mediów. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne, 2007.

Kita, Beata. „Twarze i pejzaże. Rekonesans”. Kwartalnik Filmowy 123 (2023): 139-163.

Kopczyński, Krzysztof. Polski film dokumentalny po 2005 roku. Koncepcje i doświadczenia. Warszawa: Wydawnictwa UW, 2023.

Kosińska-Krippner, Beata. „Mock-documentary a dokumentalne fałszerstwa”. Kwartalnik filmowy 54-55 (2006): 190-210.

Kotlińska, Małgorzata. „Sztuczna inteligencja w produkcji filmowej: od generowania treści do zarządzania projektami”. Zarządzanie w Kulturze 26, nr 2 (2025): 137-159.

Kudła, Lidia. „Dokument filmowy i telewizyjny w szkolnej edukacji historycznej”. W: Dokument filmowy i telewizyjny, red. Maciej Szczurowski, 357-362. Toruń: Adam Marszałek, 2005.

Lellis, George. „Portret w filmie, wideo i Internecie. Kilka aksjomatów, porównań i przykładów”. Kwartalnik Filmowy 35-36 (2001): 133–143.

Lisowska-Magdziarz, Małgorzata. Analiza zawartości mediów. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2004.

Łotman, Jurij. Semiotyka filmu. Warszawa: Wydawnictwo Wiedza Powszechna, 1983.

Mąka-Malatyńska, Katarzyna „Świadectwo obrazu. Przedstawienia pogromów antysemickich w polskim filmie dokumentalnym”. W: Pogromy Żydów na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, red. Sławomir Buryła, 421-442.Warszawa: Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN, Instytut Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Uniwersytet Wrocławski Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, 2018.

Mąka-Malatyńska, Katarzyna. „Uwagi o dramaturgii filmu dokumentalnego”. Images. The International Journal of European Film, Performing Arts and Audiovisual Communication 16 (2015): 25-41.

Micciche, Lino. „Film i historia”. Kino 7 (1981): 24-26.

Morin, Edgar. Kino i wyobraźnia. Warszawa: PIW, 1975.

Nichols, Bill. „Jak możemy zdefiniować film dokumentalny?”. Kwartalnik Filmowy 75/76 (2011): 238-264.

Nichols, Bill. „Typy filmu dokumentalnego”. W: Metody dokumentalne w filmie, red. Dagmara Rode, Marcin Pieńkowski, 13-44. Łódź: Wydawnictwo Biblioteki Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej, 2013.

Nichols, Bill. Introduction to Documentary. Bloomington: Indiana University Press, 2001.

Nurczyńska-Fidelska, Ewelina. „Rodzaje i gatunki filmowe”. W: Kino i telewizja, red. Bolesław Lewicki, 128-149. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1984.

Piepiórka, Michał. „Maska i demistyfikacja. Wątki autobiograficzne we współczesnych polskich filmach dokumentalnych”. Panoptikum 12 (2013): 88-101.

Płażewski, Jerzy. Język filmu. Warszawa: Książka i Wiedza, 2008.

Preizner, Joanna. „O czym się (nie) mówi. Świadkowie Marcela Łozińskiego”. W: Gefilte film IV. Wątki żydowskie w kinie, red. Joanna Preizner, 257-270. Kraków–Budapeszt: Austeria, 2013.

Przylipiak, Mirosław. „Obiektywizm i procedury obiektywizujące w filmie dokumentalnym”. Principia 26 (2000): 35-53.

Przylipiak, Mirosław. Poetyka kina dokumentalnego. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2000.

Renov, Michael, ed. Theorizing Documentary. New York–London: Routledge, Taylor & Francis Group, 1993.

Stolarska, Bronisława. „Realizacja filmu dokumentalnego jako metoda poznania historii. Analiza na przykładzie filmu Usłyszcie mój krzyk”. W: Dokument filmowy i telewizyjny, red. Maciej Szczurowski, 98-112. Toruń: Adam Marszałek, 2005.

Strauchold, Grzegorz. „Historyk w roli konsultanta filmowego. Doświadczenia zebrane podczas przygotowania serialu dokumentalnego”. W” Dokument filmowy i telewizyjny, red. Maciej Szczurowski, 113-120. Toruń: Adam Marszałek, 2005.

Stulgis, Magdalena Maria. „Pomiędzy rekonstrukcją, odtwórstwem a inscenizacją, czyli próba analizy zjawiska rekonstrukcji historycznej”. Pamięć i Sprawiedliwość. Pismo naukowe poświęcone historii najnowszej 2 (2013): 136-152.

Szczepan, Aleksandra. „Przestrzeń zaraz pokażę. Krajobrazy Zagłady, performanse pamięci”. Teksty Drugie 1 (2018): 297-320.

Szymańska, Agnieszka, Małgorzata Lisowska-Magdziarz i Agnieszka Hess, red. Metody badań medioznawczych i ich zastosowania, Kraków: Wydawnictwo UJ, 2018.

Witek, Piotr. „Film historyczny jako ‘gatunek dwojakiego rodzaju’. Kilka uwag metodologicznych o „(nie)użyteczności” teorii genologicznej w refleksji o filmie historycznym”. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio F 2 (2011): 87-113.