Voluntas libera w De fide (II 46–49) Ambrożego z Mediolanu

Marek Sławiński

doi:10.18290/rf26741.4

Data publikacji : 2026-03-25

Tom 74 Nr 1 (2026)

Voluntas libera w De fide (II 46–49) Ambrożego z Mediolanu

Marek Sławiński

https://orcid.org/0000-0003-2337-8586

DOI: https://doi.org/10.18290/rf26741.4

Abstrakt

Przedmiotem artykułu jest krótki fragment drugiej księgi O wierze Ambrożego z Mediolanu. Stanowi on dygresję, której przedmiotem jest kwestia posiadania przez Syna Bożego voluntas libera. Moim celem jest ustalenie, w jaki sposób biskup Mediolanu termin ten rozumie. Wyjaśniając, na czym polega posiadanie voluntas libera, Ambroży posługuje się parami pojęć, które wzajemnie sobie przeciwstawia. Są to: czynić to, co się chce – czynić to, co nakazuje nam ktoś inny; velle – iuberi; arbitrium – obsequium. Ich zestawienie prowadzi do wniosku, że dominującym motywem rozważań biskupa Mediolanu nad voluntas libera jest władza rozumiana jako zdolność do samodzielnego decydowania o własnym działaniu i posiadanie możliwości jego realizacji wedle przyjętych zamierzeń. O posiadaniu i wykonywaniu tej władzy świadczy dokonywanie osądu swych pragnień przez rozum. W konkluzji, argumentuję, że voluntas libera w komentowanej dygresji z O wierze oznacza pragnienia (chcenia), które zostały ocenione i wybrane przez rozum.

Słowa kluczowe:

św. Ambroży z Mediolanu, O wierze, wola, osąd, pragnienie

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Sławiński, M. (2026). Voluntas libera w De fide (II 46–49) Ambrożego z Mediolanu. Roczniki Filozoficzne, 74(1), 77–96. https://doi.org/10.18290/rf26741.4

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Adamson, Peter. 2015. Philosophy in the Hellenistic and Roman Worlds. Oxford: Oxford University Press.

Bourke, Vernon J. 1994. Historia etyki. Tłum. Aleksander Białek. Poznań: Wydawnictwo Krupski i S-ka.

Byers, Sarah. 2017. „Early Christian Ethics”. W: The Cambridge History of Moral Philosophy, red. Sacha Golob i Jens Timmermann, 112–124. Cambridge: Cambridge University Press.

Colish, Marcia L. 2005. Ambrose’s Patriarchs: Ethics for the Common Man. Notre Dame, IN: University of Notre Dame Press.

Copleston, Frederic. 2000. Historia filozofii. T. 2. Tłum. Sylwester Zalewski. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax.

Cross, Richard, i JT Paasch, red. 2021. The Routlegde Companion to Medieval Philosophy. New York: Routledge.

Cusato, Michael F. 2014. „Poverty”. W: The Cambridge History of Medieval Philosophy. T. 2, red. Robert Pasnau, 577–592. Cambridge: Cambridge University Press.

Davidson, Ivor J. 2023. „Christian Ethics: The Reception of Cicero in Ambrose’s De officiis”. W: The Oxford Handbook of Roman Philosophy, red. Myrto Garani, David Konstan i Gretchen Reydams-Schils, 506–527. Oxford: Oxford University Press.

Dekkers, Eligius, i Aemilius Gaar, red. 1995. Clavis patrum latinorum. Turnholti: Brepols.

Digeser, Elizabeth. 2000. „Philosophy in a Christian Empire: From the Great Persecution to Theodosius I”. W: The Cambridge History of Philosophy in Late Antiquity. T. 1, red. Lloyd P. Gerson, 376–396. Cambridge: Cambridge University Press.

Domański, Juliusz. 2024. Wykłady z historii filozofii starożytnej. Kompendium trzech ostatnich publikacji Adama Krokiewicza. Warszawa: Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego.

Evans, G. R. 2014. „Law and Nature”. W: The Cambridge History of Medieval Philosophy. T. 2, red. Robert Pasnau i Christina van Dyke , 565–576. Cambridge: Cambridge University Press.

Fenger, Anne-Lene. 1981. Aspekte der Soteriologie und Ekklesiologie bei Ambrosius von Mailand. Frankfurt am Main: Lang.

Fowler, Ryan. 2000. „The Second Sophistic”. W: The Cambridge History of Philosophy in Late Antiquity. T. 1, red. Lloyd P. Gerson, 100–114. Cambridge: Cambridge University Press.

Gersh, Stephen. 1998. „John Scottus Eriugena and Anselm of Canterbury”. W: Medieval Philosophy, red. John Marenbon, 120–149. London: Routledge.

Gilson, Étienne. 1987. Historia filozofii chrześcijańskiej w wiekach średnich. Tłum. Sylwester Zalewski. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax.

Heinzmann, Richard. 1999. Filozofia średniowiecza. Tłum. Piotr Domański. Kęty: Wydawnictwo Antyk.

Image, Isabella. 2020. „Philosophy in Hilary of Poitiers and Ambrose of Milan”. W: The Routledge Handbook of Early Christian Philosophy, red. Mark Edwards, 490–502. Abingdon: Routledge.

Keynon, Erik. 2019. „From Augustine to Eriugena”. W: The Cambridge Companion to Medieval Ethics, red. Thomas Williams, 9–31. Cambridge: Cambridge University Press.

Kiełbasa, Jan, red. 2022. Historia rozwoju pojęcia woli od starożytności do XIII wieku. Kraków: Nomos.

Kijewska, Agnieszka. 2012. „Augustyńskie dziedzictwo”. W: Przewodnik po filozofii średniowiecznej. Od św. Augustyna do Joachima z Fiore, red. Agnieszka Kijewska, 17–41. Kraków: WAM.

Lambertini, Roberto. 2019. „Economic Ethics”. W: The Cambridge Companion to Medieval Ethics, red. Thomas Williams, 306–324. Cambridge: Cambridge University Press.

Legowicz, Jan. 1973. Historia filozofii starożytnej Grecji i Rzymu. Warszawa: PWN.

Madec, Goulven. 1974. Saint Ambroise et la philosophie. Paris: Etudes Augustiennes.

Marenbon, John. 1988. Early Medieval Philosophy (480-115). An Introduction. Wyd. 2. London: Routledge.

Marenbon, John. 2012. The Oxford Handbook of Medieval Philosophy. Oxford: Oxford University Press.

Markschies, Christoph Johannes. 1995. Ambrosius von Mailand und die Trinitätstheologie. Tübingen: Mohr.

Markus, Robert A. 1967. „Augustine. Biographical Introduction: Christianity and Philosophy”. W: The Cambridge History of Later Greek and Early Medieval Philosophy, red. Arthur H. Armstrong, 341–353. Cambridge: Cambridge University Press.

Marrone, Steven P. 2006. „Medieval Philosophy in Context”. W: The Cambridge Companion to Medieval Philosophy, red. Arthur S. McGrade, 10–50. Cambridge: Cambridge University Press.

Moran, Dermot. 2014. „Neoplatonism and Christianity in the West”. W: The Routledge Handbook of Neoplatonism, red. Svetla Slaveva-Griffin i Pauliina Remes, 508–534. Abingdon: Routledge.

Nawrocka, Anna. 1988. “De officiis” Cycerona i “De officiis ministrorum” św. Ambrożego. Problem recepcji etyki Cycerona w etyce chrześcijańskiej św. Ambrożego. Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej.

O’Leary, Joseph S. 2020. „Socrates and Plato in the Fathers”. W: The Routledge Handbook of Early Christian Philosophy, red. Mark Edwards, 191–206. Abingdon: Routledge.

Porter, Jean. 2019. „Law”. W: The Cambridge Companion to Medieval Ethics, red. Thomas Williams, 172–193. Cambridge: Cambridge University Press.

Smith, Gregory. 2012. „Physics and Metaphysics”. W: The Oxford Handbook of Late Antiquity, red. Scott Fitzgerald Johnson, 513–561. Oxford: Oxford University Press.

Starowieyski, Marek, Jan M. Szymusiak i Wojciech Stawiszyński, red. 2019. Nowy słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa. Wyd. 2. Poznań: Święty Wojciech.

Swieżawski, Stefan. 2000. Dzieje europejskiej filozofii klasycznej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Tatarkiewicz, Władysław. 2009. Historia filozofii. T. 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Warren, James, i Frisbee Sheffield, red. 2014. The Routledge Companion to Ancient Philosophy. New York: Routledge.

Williams, Daniel H. 1995. Ambrose of Milan and the End of the Arian-Nicene Conflicts. Oxford: Oxford University Press.

Wogaman, J. Philip. 2011. Christian Ethics. A Historical Introduction. Louisville, KY: Westminster John Knox Press.