Pseudoepigraf De dignitate conditionis humanae: jego patrystyczne źródła i wkład w rozwój pojęcia godności człowieka

Jadwiga Guerrero van der Meijden

doi:10.18290/rf26741.1

Data publikacji : 2026-03-25

Tom 74 Nr 1 (2026)

Pseudoepigraf De dignitate conditionis humanae: jego patrystyczne źródła i wkład w rozwój pojęcia godności człowieka

Jadwiga Guerrero van der Meijden

https://orcid.org/0000-0002-7421-1455

DOI: https://doi.org/10.18290/rf26741.1

Abstrakt

Artykuł opisuje pochodzenie, autorstwo i znaczenie pseudoepigrafu De dignitate conditionis humanae dla rozwoju pojęcia godności człowieka. De dignitate conditionis humanae, powstałe z przeplecenia i nieznacznego rozwinięcia dwóch traktacików, Dicta Albini de imagine Dei oraz Dicta Candidi presbiteri de imagine Dei, zawiera sformułowania paralelne do określeń występujących u Hilarego z Poitiers, Leona Wielkiego, w kazaniach Euzebiusza Galikańskiego i pracach Grzegorza Wielkiego. Dyskusja nad powstaniem tekstu osadzona została zatem na tle historii pojęcia „godności stworzenia człowieka” (dignitas conditionis humanae), występującego w incipicie De dignitate conditionis humanae, oraz pokrewnych mu pojęć dignitas hominis, dignitas originis oraz dignitas renovationis. Dicta Albini dyskutowane są z punktu widzenia ich nowatorskiego wkładu w rozumienie pojęcia imago Dei, zaś analiza Dicta Candidi ukazuje przypadek łacińskiej amfibolii, nazwanej „iluzją Kandyda”. Do badania dołączono pierwsze polskie tłumaczenie traktatu oraz jego części składowych (Dicta Albini i Dicta Candidi).

Słowa kluczowe:

Dicta Albini, Dicta Candidi, Alkuin z Jorku, renesans karoliński, godność stworzenia człowieka, dignitas conditionis humanae

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Guerrero van der Meijden, J. (2026). Pseudoepigraf De dignitate conditionis humanae: jego patrystyczne źródła i wkład w rozwój pojęcia godności człowieka. Roczniki Filozoficzne, 74(1), 9–36. https://doi.org/10.18290/rf26741.1

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Bailey, Lisa K. 2010. Christianity’s Quiet Success. The Eusebius Gallicanus Sermon Collection and the Power of the Church in Late Antique Gaul. Notre Dame, IN: Notre Dame Press.

Brown, Stephen F. i Juan C. Flores. 2018. „Alcuin (ca. 735-804)”. W: Stephen F. Brown i Juan C. Flores. Historical Dictionary of Medieval Philosophy and Theology, 49–50. Lanham: Bloomsbury Academic.

Bullough, Donald A. 1991. Alcuin and the Kingdom of Heaven. W: Donald A. Bullough. Carolingian Renewal: Sources and Heritage, 161–240. Manchester: Manchester University Press.

Bullough, Donald A. 2004. Alcuin: Achievement and Reputation. Leiden: Brill.

Chudzikowska-Wołoszyn, Małgorzata. 2011. Spór o tradycję patrystyczną w Księgach Karolińskich. Studium historyczno-filologiczne. Olsztyn: Polskie Towarzystwo Historyczne.

Clavis patristica pseudepigraphorum Medii Aevi. 1994. Red. Johannes Machielsen, CCL 2B. Turnhout: Brepols.

Clavis scriptorum latinorum Medii Aevi: auctores Galliae: 735-987. 1996. T. 1. Red. Marie--Hélène Jullien i Françoise Perelman. Turnhout: Brepols.

Clavis scriptorum latinorum Medii Aevi: auctores Galliae: 735-987. 1999. T. 2. Red. Marie--Hélène Jullien i Françoise Perelman. Turnhout: Brepols.

Czerkawski, Jan. 1974. Wstęp do Jana z Trzciany „De natura ac dignitate hominis”. Seria: Textus et studia Theologiae in Polonia excultae spectatantia. T. 2. Fasc. 2, 127–230. Warszawa: ATK.

Dolbeau, François. 1997. „Le «Liber XXI sententiarum» (CPL 373): Edition d‘un texte de travail”. Recherches Augustiniennes 30: 113–165.

Domański, Juliusz. 1997. Z dawnych rozważań o marności i pogardzie świata oraz nędzy i godności człowieka. Warszawa: IFiS PAN.

Guerrero van der Meijden, Jadwiga. 2022. „Późnostarożytne apele o rozpoznanie godności ludzkiej. Bazyli z Cezarei Kapadockiej, Ambroży z Mediolanu, Leon Wielki, Anonim z Werony”. Vox Patrum 83: 141–162. https://doi.org/10.31743/vp.13657.

Guerrero van der Meijden, Jadwiga. 2023. „Utworzenie kategorii godności człowieka dignitas hominis przez Hieronima ze Strydonu”. Vox Patrum 87: 135–154.

Guerrero van der Meijden, Jadwiga. 2024. The Making of Human Dignity in Christian Antiquity. Paderborn: Brill Schöningh.

Guerrero van der Meijden, Jadwiga. 2026. Delficka linia transmisji pojęcia godności człowieka. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.

Ineichen-Eder, Christine E. 1981. „The Authenticity of the «Dicta Candidi», «Dicta Albini», and Some Related Texts”. W: Insular Latin Studies: Papers on Latin Texts and Manuscripts of the British Isles. 550-1066, red. Michael W. Herren, 179–193. Toronto: Pontifical Institute of Mediaeval Studies.

Jones, Christopher A. 2005. „The Sermons Attributed to Candidus Wizo”. W: Latin Learning and English Lore: Studies in Anglo-Saxon Literature for Michael Lapidge, red. Katherine O’Brien O’Keefe i Andy Orchard, 260–282. Toronto: University of Toronto Press.

Lebech, Mette. 2019. European Sources of Human Dignity. A Commented Anthology. Oxford: Peter Lang.

Lebech, Mette, James McEvoy i John Flood. 2009. „«De dignitate conditionis humanae»: Translation, Commentary, and Reception History of the «Dicta Albini» (Ps.-Alcuin) and the «Dicta Candidi»”. Viator 40 (2): 1–34. https://doi.org/10.1484/J.VIATOR.1.100420.

Marenbon, John, red. 1981. From the Circle of Alcuin to the School of Auxerre: Logic, Theology and Philosophy in the Early Middle Ages. Cambridge: Cambridge University Press.

Marenbon, John. 2000. „Alcuin, the Council of Frankfurt and the Beginnings of Medieval Philosophy”. W: John Marenbon. Aristotelian Logic, Platonism, and the Context of Early Medieval Philosophy in the West, 603–615. Aldershot: Ashgate.

Orchard, Andy. 2005. „Enigma Variations: The Anglo-Saxon Riddle-Tradition”. W: Latin Learning and English Lore: Studies in Anglo-Saxon Literature for Michael Lapidge, red. Katherine O’Brien O’Keefe i Andy Orchard, 284–305. Toronto: University of Toronto Press.

Starowieyski, Marek, Jan M. Szymusiak i Wojciech Stawiszyński. 2022. „Euzebiusz Galikański”. W: Nowy słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa. Wyd. 2 popr., red. Marek Starowieyski, Jan M. Szymusiak i Wojciech Stawiszyński, 343. Poznań: Święty Wojciech.

Studer, Basilio. 2007. „Filioque”. W: Nuovo dizionario patristico e di antichità Cristiane. T. 2, red. Angelo Di Berardino, 1944–1945. Genova: Marietti.

Szczubiałka, Michał. 2004. „Amfibolia”. W: Oksfordzki słownik filozoficzny, red. Jan Woleński, tłum. Cezary Cieśliński i in., 20. Warszawa: Książka i Wiedza.