The Epistemological Transformation of the Book of Nature: From Mirror to Touch

Magdalena Krasińska

doi:10.18290/rf26741.9

Data publikacji : 2026-03-25

Tom 74 Nr 1 (2026)

Epistemologiczna przemiana księgi natury: od zwierciadła do dotyku

Magdalena Krasińska

https://orcid.org/0000-0003-2347-3065

DOI: https://doi.org/10.18290/rf26741.9

Abstrakt

Artykuł przedstawia analizę przemiany metafory Księgi Natury od katoptrycznego modelu percepcji do modelu haptycznego. Śledząc biblijne i średniowieczne źródła tej tradycji, tekst rekonstruuje symboliczne i teologiczne ujęcia, które kształtowały klasyczne postrzeganie natury w duchu boskiego zwierciadła. Szczególne miejsce zajmuje Francisa Bacona koncepcja natury jako systemu znaków podlegających odczytaniu, inspirowana źródłami kabalistycznymi i modelem katoptrycznym. W kontraście do tego ujęcia, ostatnia część artykułu koncentruje się na immaterialistycznej epistemologii George’a Berkeleya, w której natura przestaje być powierzchnią odbicia, a w zamian staje się medium boskiej komunikacji przez dotyk. Ta haptyczna reinterpretacja liber mundi prowadzi ku teologii zmysłów zakorzenionej w ucieleśnionej percepcji.

Słowa kluczowe:

Księga Natury, liber mundi, Boży język, alfabet natury, percepcja haptyczna, katoptryka, George Berkeley, estetyka teologiczna

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf (English)

Zasady cytowania

Krasińska, M. (2026). Epistemologiczna przemiana księgi natury: od zwierciadła do dotyku. Roczniki Filozoficzne, 74(1), 193–222. https://doi.org/10.18290/rf26741.9

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Alberti, Leon Battista. 2011. On Painting. A New Translation and Critical Edition. Edited and translated by Rocco Sinisgalli. Cambridge: Cambridge University Press.

Augustine. 1961. Confessions. Translated by R. S. Pine-Coffin. Harmondsworth: Penguin Books.

Bacon, Francis. 1669. “The Alphabet of Nature.” In Baconiana, edited by Thomas Tenison. Accessed July 7, 2025. https://sirbacon.org/alphabetofnature.htm.

Bacon, Francis. 1999. Selected Philosophical Works. Edited by Rose-Mary Sargent. Indianapolis, IN: Hackett Publishing Company.

Barbour, Reid. 2013. Sir Thomas Browne. A Life. Oxford: Oxford University Press.

Benjamin, Walter. 2019. Origin of the German Trauerspiel. Translated by Howard Eiland. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Bergson, Henri. 2007. The Creative Mind. An Introduction to Metaphysics. Translated by Mabelle L. Andison. Mineola, NY: Dover Publications.

Berkeley, George. 1953. The Works of George Berkeley, Bishop of Cloyne. Volume Five. Edited by Arthur A. Luce and Thomas E. Jessop. London: Thomas Nelson.

Berkeley, George. 1996. Philosophical Works. Including the Works on Vision. Edited by Michael R. Ayers. London: Dent.

Berkeley, George. 2003. Alciphron, or the Minute Philosopher in Focus. Edited by David Berman. London: Routledge. Taylor & Francis e-Library.

Blumenberg, Hans. 2022. The Readability of the World. Translated by Robert Savage and David Roberts. Ithaca, NY: Cornell University Press, Cornell University Library.

Bradatan, Costica. 2006. The Other Bishop Berkeley. An Exercise in Reenchantment. New York: Fordham University Press.

Browne, Thomas. 1967. The Prose of Sir Thomas Browne. Edited by Norman J. Endicott. New York: Garden City.

Clody, Michael C. 2011. “Deciphering the Language of Nature: Cryptography, Secrecy, and Alterity in Francis Bacon.” Configurations 19 (1): 117–42. https://doi.org/10.1353/con.2011.0000.

Curtius, Ernst Robert. 2013. European Literature and the Latin Middle Ages. Translated by Willard R. Trask. Princeton, NJ: Princeton University Press.

Descartes, René. 2001. Discourse on Method, Optics, Geometry, and Meteorology. Translated by Paul J. Olscamp. Indianapolis, IN: Hackett Publishing Company.

Hamann, Johann Georg. 2007. Writings on Philosophy and Language. Translated and edited by Kenneth Haynes. Cambridge: Cambridge University Press.

Harrison, Peter. 2006. “The ‘Book of Nature’ and Early Modem Science.” In The Book of Nature in Early Modern and Modern History, edited by Klaas van Berkel and Arjo Vanderjagt, 1–26. Leuven: Peeters.

Hawkes, David, and Richard G. Newhauser, ed. 2013. The Book of Nature and Humanity in the Middle Ages and the Renaissance. Turnhout: Brepols; Tempe, AZ: Arizona State University.

Hooke, Robert. 1665. Micrographia: Or Some Physiological Descriptions of Minute Bodies Made by Magnifying Glasses with Observations and Inquiries Thereupon. London: The Royal Society of London.

Jorink, Eric. 2010. Reading the Book of Nature in the Dutch Golden Age, 1575–1715. Translated by Peter Mason. Leiden: Brill.

Juurikkala, Oskari. 2025. “The Patristic Book of Nature: A Shared Spiritual Resource between East and West.” Teresianum 76 (1): 159–77. https://doi.org/10.1484/J.TER.5.150501.

Michalski, Rafał A. 2024. “Umysł ucieleśniony – haptyczność w filozofii Berkeleya.” Humaniora. Czasopismo Internetowe 4 (48): 101–22. https://doi.org/10.14746/h.2024.4.7.

Nobis, Herbert M. 1971. “Buch der Natur.” In Historisches Wörterbuch der Philosophie, vol. 1, edited by Joachim Ritter and Karlfried Gründer, 957. Basel: Schwabe Verlag.

Palmerino, Carla Rita. 2006. “The Mathematical Characters of Galileo’s Book of Nature.” In The Book of Nature in Early Modern and Modern History, edited by Klaas van Berkel and Arjo Vanderjagt, 27–44. Leuven: Peeters.

Pätzold, Detlev. 2006. “Deus sive Natura. J.G. Herder’s Romanticised Reading of Spinoza’s Physico-Theology.” In The Book of Nature in Early Modern and Modern History, edited by Klaas van Berkel and Arjo Vanderjagt, 155–66. Leuven: Peeters.

Plato. 2008. Timaeus and Critias. Translated by Robin Waterfield. Oxford: Oxford University Press.

Schiemann, Gregor. 2010. “Die Sprache der Natur – Über das Schicksal einer Metapher und ihre Relevanz in der Umweltdebatte.” In Widerfahrnis und Erkenntnis. Zur Wahrheit menschlicher Erfahrung, edited by Bernhard Marx, 101–19. Leipzig: Evangelische Verlagsanstalt.

Scholem, Gershom. 1996. On the Kabbalah and its Symbolism. Translated by Ralph Manheim. New York: Schocken Books.

Wewiór, Przemysław. 2017. Wstępując w ślady Salomona. Religia i nauka w myśli Francisa Bacona. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.

Wood, David W. 2006. “A Scientific Bible. Novalis and the Encyclopedistics of Nature.” In The Book of Nature in Early Modern and Modern History, edited by Klaas van Berkel and Arjo Vanderjagt, 167–79. Leuven: Peeters.

Yates, Frances. 1980. The Occult Philosophy in the Elizabethan Age. London: Routledge & Kegan Paul.