Religia jako szczególna relacja człowieka do świata w życiu i filozofii Lwa Tołstoja

Agnieszka Dziuba

doi:10.18290/rkult26172.6

Published : 2026-06-26

Vol. 17 No. 2 (2026)

Religion as a Particular Relationship of Man to the World in the Life And Philosophy of Leo Tolstoy

Agnieszka Dziuba

DOI: https://doi.org/10.18290/rkult26172.6

Abstract

Philosophy of religion that Leo Tolstoy formulated in the second period of his life is often either neglected or misunderstood. That is very unfortunate, because it contains matters of fundamental significance for understanding both his life and late works. The present paper is an attempt to delineate the central topics of Tolstoy’s philosophy of religion. It begins with a more general problem of the conception of religion, which is defined by Tolstoy as a certain version of the most general practical attitude to the world. Next the text proceeds to Tolstoy’s conception of God, his positive conception of the authentic Christianity, the critique of Church Christianity, and finally the existential dimension of Tolstoy’s reflection on religion.

Keywords:

Leo Tolstoy, religion, Christianity, critique of Christianity

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Citation rules

Dziuba, A. (2026). Religion as a Particular Relationship of Man to the World in the Life And Philosophy of Leo Tolstoy. Roczniki Kulturoznawcze, 17(2), 143–191. https://doi.org/10.18290/rkult26172.6

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Asmus, Walentin. Lew Tołstoj. Tłum. Janina Walicka. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1964.

Bartlett, Rosamund. Tolstoy. A Russian Life. London: Profile Books, 2010.

Basiński, Pawieł. Lew Tołstoj. Ucieczka z raju. Tłum. Jerzy Czech. Warszawa: Wydawnictwo Marginesy, 2015.

Eguchi, Mitsuru. „Leo Tolstoy’s View of Religion and the Philosophy of Daisaku Ikeda: From the Perspective of the Lotus Sutra”. Journal of Oriental Studies 19 (2009): 92–102.

Gudzij, Mikołaj. Lew Tołstoj 1828-1910. Tłum. Ryszard Radwiłowicz. Warszawa: PIW, 1950.

Karst, Roman. Lew Tołstoj. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1952.

Kolstø, Pål i Ulrich Schmid. „Fame, Sainthood, and «Iurodostvo»: Patterns of Self-presentation in Tolstoi’s Life Practice”. The Slavic and East European Journal 57, nr 4 (2013): 525–543.

Lebrun, Victor. Wspomnienia o Lwie Tołstoju. Tłum. Tybercjusz Tyblewski. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1985.

Machinek, Marian. „Etyczno-religijny system L. N. Tołstoja w oczach współczesnych”. Forum Teologiczne 1 (2000): 115–129.

Medzhibovskaya, Inessa. Tolstoy and the Religious Culture of His Time. A Biography of a Long Conversion, 1845-1887. Lanham: Lexington Books, 2008.

Moulin, Daniel. „Challenging Christianity: Leo Tolstoy and Religious Education”. Journal of Beliefs and Values 30, nr 2 (2008): 183–191. https://doi.org/10.1080/13617670903175121.

Oldenburg, Hermann. Życie, nauczanie i wspólnota Buddy. Tłum. Ireneusz Kania. Kraków: Oficyna Literacka, 1994.

Pełczyński, Grzegorz. „Lew Tołstoj jako myśliciel religijny”. Our Europe. Ethonography – Ethnology – Anthropology of Culture 5 (2016): 23–30.

Romaniuk, Radosław. Dramat religijny Tołstoja. Warszawa: Biblioteka „Więzi”, 2004.

Romaniuk, Radosław. One. Nadieżda Mandelsztam, Anna Iwaszkiewiczona, Zofia Tołstojowa, Maria Kasprowiczowa. Warszawa: Twój Styl, 2005.

Roszyk, Maksymilian. „Ethics, Religion, and the Problem of Life: Tolstoy’s Influence on Wittgenstein’s Thinking About the Meaning of Life”. Roczniki Filozoficzne 71, nr 2 (2023): 129–146. http://dx.doi.org/10.18290/rf.237102.8.

Roszyk, Maksymilian. „Leo Tolstoy’s Critique of Church Christianity”. Ethos. Kwartalnik Instytutu Jana Pawła II KUL 38, nr 4 (2025): 262–277. https://doi.org/10.12887/38-2025-4-152-15.

Roszyk, Maksymilian. „Lwa Tołstoja koncepcja chrześcijaństwa – zarys tematyki”. W: Powrót do praktyki. Krytyka tradycyjnych sposobów rozumienia religii i nowe idee rozwoju duchowego w myśli filozoficznej i teologicznej XIX i XX wieku, red. Maksymilian Roszyk i Marcin Walczak, 97–120. Lublin: Lubelskie Koło Wittgensteinowskie, 2016.

Roszyk, Maksymilian. „Problem jedności Tołstojowskiej koncepcji religii”. Roczniki Filozoficzne 65, nr 4 (2017): 177–199. http://dx.doi.org/10.18290/rf.2017.65.4-9.

Roszyk, Maksymilian. Religia jako praktyka. Ludwiga Wittgensteina koncepcja religii w kontekście filozofii Lwa Tołstoja i Sørena Kierkegaarda. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2020.

Szkłowski, Wiktor. Lew Tołstoj. Tłum. Romana Granas. Warszawa: PIW, 1982.

Tarkowski, Andriej. Kompleks Tołstoja. Myśli o życiu, sztuce i filmie. Tłum. i oprac. Seweryn Kuśmierczyk. Warszawa: Wydawnictwo Pelikan, 1989.

Tołstoj, Lew. Listy. T. 2: 1887-1910. Tłum. Maria Leśniewska. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1976.

Tołstoj, Lew. Moja wiara. Tłum. Anna Kunicka. Warszawa: Aletheia, 2024.

Tołstoj, Lew. Myśli o Bogu. Tłum. Krzysztof Tur. Białystok: Wydawnictwo Łuk, 1993.

Tołstoj, Lew. O życiu. Tłum. Anna Kunicka. Warszawa: Aletheia, 2013.

Tołstoj, Lew. Ojciec Sergiusz. Tłum. Ryszard Przybylski. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2009.

Tołstoj, Lew. Pisma pedagogiczne. Tłum. Lidia i Stefan Wołoszynowie. Wrocław: Ossolineum, 1963.

Tołstoj, Lew. Religia i moralność. Tłum. Marcin Walczak. Deon. Dostęp 29.12.2025. https://kompletnieinaczej.blog.deon.pl/2021/10/04/lew-tolstoj-religia-i-moralnosc/.

Tołstoj, Lew. Spowiedź. Tłum. N.N., oprac. Bogdan Baran. Warszawa: Aletheia, 2011.

Tołstojowa, Zofia. Pamiętniki. Tłum. Maria Leśniewska. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1968.

Thurber, Edward. „Tolstoy’s Religion”. The Open Court 28, nr 1 (1914): 1–12.

Wilson, Andrew. Tolstoy. London: Hamish Hamilton, 1988.

Zagajewski, Adam. Wiersze. Wiek XX na emeryturze. Zeszytyliterackie.pl. Dostęp 21.05.2026. https://zeszytyliterackie.pl/zagajewski-wiersze-2.

Zorin, Andriej. Leo Tolstoy. Londyn: Reaktion Books, 2020.