Religia jako szczególna relacja człowieka do świata w życiu i filozofii Lwa Tołstoja

Agnieszka Dziuba

doi:10.18290/rkult26172.6

Data publikacji : 2026-06-26

Tom 17 Nr 2 (2026)

Religia jako szczególna relacja człowieka do świata w życiu i filozofii Lwa Tołstoja

Agnieszka Dziuba

DOI: https://doi.org/10.18290/rkult26172.6

Abstrakt

Filozofia religii, jaką Lew Tołstoj rozwinął w drugiej fazie swej twórczości, jest kwestią bądź pomijaną, bądź lekceważoną, bądź na różne sposoby deformowaną w dyskursie dotyczącym jego działalności. Jest to sytuacja godna pożałowania, gdyż kwestie przez niego wówczas w tych ramach podejmowaną są absolutnie centralne dla rozumienia zarówno jego twórczości, jak i prywatnego życia. Niniejszy artykuł opisuje centralne wątki filozofii religii Tołstoja. Wychodzi od ogólnej kwestii, jaką jest koncepcja religii, sformułowana przez autora Mojej wiary, w ramach której religia rozumiana jest jako pewna odmiana najogólniejszej, praktycznej relacji jednostki do świata. Następnie zostają podjęte tematy tołstojowskiego rozumienia Boga, pozytywnej koncepcji prawdziwego chrześcijaństwa, krytyki kościelnego chrześcijaństwa oraz egzystencjalnego wymiaru refleksji Tołstoja na temat religii.

Słowa kluczowe:

Lew Tołstoj, religia, chrześcijaństwo, krytyka chrześcijaństwa

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Dziuba, A. (2026). Religia jako szczególna relacja człowieka do świata w życiu i filozofii Lwa Tołstoja. Roczniki Kulturoznawcze, 17(2), 143–191. https://doi.org/10.18290/rkult26172.6

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Asmus, Walentin. Lew Tołstoj. Tłum. Janina Walicka. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1964.

Bartlett, Rosamund. Tolstoy. A Russian Life. London: Profile Books, 2010.

Basiński, Pawieł. Lew Tołstoj. Ucieczka z raju. Tłum. Jerzy Czech. Warszawa: Wydawnictwo Marginesy, 2015.

Eguchi, Mitsuru. „Leo Tolstoy’s View of Religion and the Philosophy of Daisaku Ikeda: From the Perspective of the Lotus Sutra”. Journal of Oriental Studies 19 (2009): 92–102.

Gudzij, Mikołaj. Lew Tołstoj 1828-1910. Tłum. Ryszard Radwiłowicz. Warszawa: PIW, 1950.

Karst, Roman. Lew Tołstoj. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1952.

Kolstø, Pål i Ulrich Schmid. „Fame, Sainthood, and «Iurodostvo»: Patterns of Self-presentation in Tolstoi’s Life Practice”. The Slavic and East European Journal 57, nr 4 (2013): 525–543.

Lebrun, Victor. Wspomnienia o Lwie Tołstoju. Tłum. Tybercjusz Tyblewski. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1985.

Machinek, Marian. „Etyczno-religijny system L. N. Tołstoja w oczach współczesnych”. Forum Teologiczne 1 (2000): 115–129.

Medzhibovskaya, Inessa. Tolstoy and the Religious Culture of His Time. A Biography of a Long Conversion, 1845-1887. Lanham: Lexington Books, 2008.

Moulin, Daniel. „Challenging Christianity: Leo Tolstoy and Religious Education”. Journal of Beliefs and Values 30, nr 2 (2008): 183–191. https://doi.org/10.1080/13617670903175121.

Oldenburg, Hermann. Życie, nauczanie i wspólnota Buddy. Tłum. Ireneusz Kania. Kraków: Oficyna Literacka, 1994.

Pełczyński, Grzegorz. „Lew Tołstoj jako myśliciel religijny”. Our Europe. Ethonography – Ethnology – Anthropology of Culture 5 (2016): 23–30.

Romaniuk, Radosław. Dramat religijny Tołstoja. Warszawa: Biblioteka „Więzi”, 2004.

Romaniuk, Radosław. One. Nadieżda Mandelsztam, Anna Iwaszkiewiczona, Zofia Tołstojowa, Maria Kasprowiczowa. Warszawa: Twój Styl, 2005.

Roszyk, Maksymilian. „Ethics, Religion, and the Problem of Life: Tolstoy’s Influence on Wittgenstein’s Thinking About the Meaning of Life”. Roczniki Filozoficzne 71, nr 2 (2023): 129–146. http://dx.doi.org/10.18290/rf.237102.8.

Roszyk, Maksymilian. „Leo Tolstoy’s Critique of Church Christianity”. Ethos. Kwartalnik Instytutu Jana Pawła II KUL 38, nr 4 (2025): 262–277. https://doi.org/10.12887/38-2025-4-152-15.

Roszyk, Maksymilian. „Lwa Tołstoja koncepcja chrześcijaństwa – zarys tematyki”. W: Powrót do praktyki. Krytyka tradycyjnych sposobów rozumienia religii i nowe idee rozwoju duchowego w myśli filozoficznej i teologicznej XIX i XX wieku, red. Maksymilian Roszyk i Marcin Walczak, 97–120. Lublin: Lubelskie Koło Wittgensteinowskie, 2016.

Roszyk, Maksymilian. „Problem jedności Tołstojowskiej koncepcji religii”. Roczniki Filozoficzne 65, nr 4 (2017): 177–199. http://dx.doi.org/10.18290/rf.2017.65.4-9.

Roszyk, Maksymilian. Religia jako praktyka. Ludwiga Wittgensteina koncepcja religii w kontekście filozofii Lwa Tołstoja i Sørena Kierkegaarda. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2020.

Szkłowski, Wiktor. Lew Tołstoj. Tłum. Romana Granas. Warszawa: PIW, 1982.

Tarkowski, Andriej. Kompleks Tołstoja. Myśli o życiu, sztuce i filmie. Tłum. i oprac. Seweryn Kuśmierczyk. Warszawa: Wydawnictwo Pelikan, 1989.

Tołstoj, Lew. Listy. T. 2: 1887-1910. Tłum. Maria Leśniewska. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1976.

Tołstoj, Lew. Moja wiara. Tłum. Anna Kunicka. Warszawa: Aletheia, 2024.

Tołstoj, Lew. Myśli o Bogu. Tłum. Krzysztof Tur. Białystok: Wydawnictwo Łuk, 1993.

Tołstoj, Lew. O życiu. Tłum. Anna Kunicka. Warszawa: Aletheia, 2013.

Tołstoj, Lew. Ojciec Sergiusz. Tłum. Ryszard Przybylski. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2009.

Tołstoj, Lew. Pisma pedagogiczne. Tłum. Lidia i Stefan Wołoszynowie. Wrocław: Ossolineum, 1963.

Tołstoj, Lew. Religia i moralność. Tłum. Marcin Walczak. Deon. Dostęp 29.12.2025. https://kompletnieinaczej.blog.deon.pl/2021/10/04/lew-tolstoj-religia-i-moralnosc/.

Tołstoj, Lew. Spowiedź. Tłum. N.N., oprac. Bogdan Baran. Warszawa: Aletheia, 2011.

Tołstojowa, Zofia. Pamiętniki. Tłum. Maria Leśniewska. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1968.

Thurber, Edward. „Tolstoy’s Religion”. The Open Court 28, nr 1 (1914): 1–12.

Wilson, Andrew. Tolstoy. London: Hamish Hamilton, 1988.

Zagajewski, Adam. Wiersze. Wiek XX na emeryturze. Zeszytyliterackie.pl. Dostęp 21.05.2026. https://zeszytyliterackie.pl/zagajewski-wiersze-2.

Zorin, Andriej. Leo Tolstoy. Londyn: Reaktion Books, 2020.