Der Glaube der Lebuser und Pommerschen Stämme im 12. Jahrhundert

Stanisław Gręś

Abstrakt


Wierzenia plemion lubuskich i pomorskich w XII wieku

Pomorze Zachodnie, do którego należała Ziemia Lubuska, było centrum pogaństwa słowiańskiego. Rugia była stolica pogaństwa, a Swarożyc naczelnym bożkiem.

Na podstawie przeprowadzonych wykopalisk na terenie Głogowa i okolic znamy pozostałości mieszkań ludzkich ze średniowiecza. Zachowały się skorupy i resztki żywności, kości zwierząt, a także materiał opalowy (drewno dębowe).

Kapłani pogańscy sprawowali kult albo kierowali czynnościami kultowymi, strzegli też miejsc kultu. W dużych świątyniach było kilku kapłanów, a w małych świętych gajach tylko jeden. Czczenie bożka było ograniczone do terenu plemienia i zamkniętej wspólnoty. Przed wyruszeniem na podbój zanoszono prośby do bóstwa, a po zwycięstwie składano ofiary dziękczynne. Składano też opłaty na rzecz bóstwa Światowida - nawet król duński wysłał Światowidowi złoty kielich na znak swej czci. Kapłani pogańscy mieli duży wpływ na swoich władców, życie społeczne i religijne oraz na rozstrzyganie różnych spraw.

Chrześcijaństwo najwcześniej przyjęto w południowej Polsce, a dopiero w XII w. na Pomorzu Zachodnim. Pogaństwo oraz zwyczaje i praktyki pogańskie istniały jednak przez wiele lat. Niszczono co było chrześcijańskie, mordowano duchownych i świeckich chrześcijan. Władcy, którzy przyjęli chrześcijaństwo, obdarowywali dobrami podwładnych, a karali śmiercią tych, którzy nie porzucili obrzędów pogańskich. Podobnie postępował Bolesław Krzywousty (1086-1138).

Poganie oddawali cześć bóstwom i duchom, rzekom, drzewom przez modlitwę i składanie ofiar. Modlitwa była prośbą, a ofiara, jak pożywienie czy schronienie, dziękczynieniem za otrzymane dobro. Polskie pogaństwo rozpoczęło budowę świątyń na przełomie XI i XII w. Pomimo że Polska przyjęła chrześcijaństwo dużo wcześniej, to wpływy pogańskie w tym okresie były bardzo silne. Misjonarze, władze duchowne i świeckie w XII w. przygotowywali pogan do przyjęcia chrześcijaństwa i tępili kult starych bogów. Poganie stawiali opór szerzącej się religii chrześcijańskiej. W 1106 poganie z Pomorza napadli na Bolesława Krzywoustego (1086-1 138), który przybył na uroczystości poświęcenia kościoła na Ziemi Lubuskiej. To on przywrócił polskie panowanie nad Pomorzem i Ziemią Lubuską oraz dokonał ich chrystianizacji, utrzymując niezależność Kościoła polskiego na tych terenach. Ok. 1123 utworzono w Lubiążu biskupstwo (sufragania Poznania).

Na Łysej Górze kult pogański trwał do drugiej połowy XII w. Kościół w Lubiążu powstał w 1150 r. na miejscu świątyni pogańskiej. Świątynia pogańska pod Jaworem przetrwała do 1168 r. Natomiast pogaństwo na Pomorzu Zachodnim zaginęło na skutek zwycięstwa Duńczyków w 1168 r., a świątynia Światowida została doszczętnie zniszczona, Bolesław Krzywousty narzucił chrześcijaństwo Pomorzanom. W XII w. zaczęły na Pomorzu szerzyć się herezje średniowieczne i działalność sekty bogumiłów.


Słowa kluczowe


wierzenia; wiara; bóg (bogowie); kult; obrzędy religijne; plemiona lubuskie i pomorskie; ziemia lubuska (Terra Lebusana); słowianie; religia; teologia religii

Pełny tekst:

PDF (Deutsch)

Bibliografia


Blaschke J.: Geschichte der Stadt Glogau und des Glogauer Landes. Glogau 1913.

Brückner A.: Mitologia słowiańska i polska. Warszawa 1980.

Brückner A.: Wierzenia religijne i stosunki rodzinne. In: Początki kultury słowiańskiej. Warszawa 1912 S. 149-187.

Człowiek, sacrum, środowisko. Miejsca kultu we wczesnym średniowieczu. Wrocław 2000.

Drabina J.: Wierzenia, religie, wspólnoty wyznaniowe w średniowiecznej Polsce i na Litwie i ich koegzystencja. Kraków 1994.

Dziewulski W.: Postępy chrystianizacji i proces likwidacji pogaństwa w Polsce wczes¬nofeudalnej. Wrocław–Warszawa–Kraków 1964.

Filipowiak W.: Słowiańskie miejsca kultowe z Trzebiatowa pow. Gryfice. „Materiały Zachodnio-Pomorskie” 3:1957 S. 75-97.

Gieysztor A.: Mitologia Słowian. Warszawa 1982.

Hensel W.: Polska przed tysiącem lat. Wrocław–Warszawa–Kraków 19642.

Herrmann J.: Materielle und geistige Kultur. In: Die Slawen in Deutschland. Geschichte und Kultur der slawischen Stämme westlich von Oder und Neiße von 6. bis 12. Jahrhun¬dert. Hg. von J. Hermann. Berlin 1985.

Historia Pomorza. T. 1 do roku 1466 [Bd. 1 bis Jahr 1466]. Część 1 [Teil 1]. Red. [Hg. von] G. Labuda. Poznań 1969.

Kosman M.: Zmierzch Perkuna czyli ostatni poganie nad Bałtykiem. Warszawa 1981.

Kostrzewski J.: Pradzieje Pomorza. Wrocław–Warszawa–Kraków 1966.

Kronika Thietmara. Poznań 1953.

Kronika wielkopolska. Warszawa 1965.

Kultura Polski średniowiecznej X-XIII w. Red. [Hg. von] J. Powiat. Warszawa 1985.

Leciejewicz L.: Religia pogańska i początki chrześcijaństwa na Pomorzu sło¬wiańskim. In: Historia Pomorza S. 336-338.

Leciejewicz L.: Słowianie Zachodni. Z dziejów tworzenia się średniowiecznej Euro¬py. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1989.

Lodowski J.: Dolny Śląsk na początku średniowiecza (VI-X w). Podstawy osadnicze i gospodarcze. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1980.

Łowmiański H.: Geneza politeizmu połabskiego. „Przegląd Historyczny” 69:1978 S.1-21.

Łowmiański H.: Religia Słowian i jej upadek (w. VI-XII). Warszawa 19862.

Mazurski K. R.: Świeradów-Zdrój i okolice. Warszawa 1986.

Miejsca centralne Polski wczesnopiastowskiej. Organizacja przestrzeni we wczesnym średnio¬wieczu jako źródło poznania systemu społeczno-gospodarczego. Red. [Hg. von] S. Moź¬dzioch. Wrocław 1999 S. 21-51.

Miś A. L.: Przedchrześcijańska religia Rugian. „Slavia Antiqua” 38:1997 S. 105-149.

Rehfeldt R.: Todesstrafen und Bekehrungsgeschichte. Zur Rechts- und Religions¬geschichte der germanischen Hinrichtungsgebräuche. Berlin 1942.

Silnicki T.: Początki chrześcijaństwa i organizacji kościelnej na Pomorzu. Część 1 [Teil 1]. Chrystianizacja. „Życie i Myśl” 2:1951 Nr. 3-4 S. 298-323.

Silnicki T.: Z dziejów Kościoła w Polsce. Studia i szkice historyczne. Warszawa 1960.

Słowianie, Słowiańszczyzna – pojęcia i rzeczywistość dawniej i dziś. Zbiór studiów. Warszawa 2002.

Urbańczyk S.: Wierzenia plemion prapolskich. In: Początki Państwa Polskiego. Księga tysiąclecia. T. 2 [Bd. 2]. Poznań 2002 S. 137-153.

Weiss A.: Terytorium diecezji lubuskiej w średniowieczu. „Roczniki Teologiczno-Kano¬niczne” 20:1973 H. 4 S. 83-99.

Weiss A.: Stan badań nad dziejami diecezji lubuskiej. „Archiwa Biblioteki i Muzea Koś¬cielne” 28:1974 S. 29-40.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Roczniki Teologii Fundamentalnej i Religiologii | ISSN 2080-8534

© Copyright by Towarzystwo Naukowe KUL & Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Wydział Teologii