Szlachetny choć nieco naiwny optymizm. Gaudium et spes o kulturze

Andrzej Potocki

Abstrakt


Autor podejmuje próbę komentarza do fragmentu konstytucji duszpasterskiej Gaudium et spes dotyczącego kultury. To rozdział drugi części drugiej zatytułowany Należyty sposób podnoszenia poziomu kultury. Komentarz jest pisany po pięćdziesięciu latach od przyjęcia dokumentu przez Vaticanum II, ale nie chce być jego jubileuszowym uczczeniem. Ma być przede wszystkim spojrzeniem na soborowe dzieło z perspektywy tego, co działo się w kulturze przez minione pół wieku. Autor wydobywa niebywały optymizm ojców soborowych. Kulturę odnoszą oni do doskonałości osoby ludzkiej, do dobra wspólnoty i całej społeczności ludzkiej. Upatrują w niej narzędzie doskonalenia uzdolnień człowieka i sposobu jego bycia z innymi. Konstatują, że rośnie liczba mężczyzn i kobiet świadomych, że są twórcami kultury swojej wspólnoty. Ojcowie soborowi zdają się śpiewać hymn na cześć kultury. Tymczasem wiodący dziś model kultury to kultura masowa, adresowana do mas, czyli do maksymalnie wielu adresatów. Dostosowuje się do nich poziomem, zatem rezygnacją z ambicji kultury wysokiej. Kultura masowa z racji nośnika, z którego w przekazie do mas korzysta, staje się kulturą medialną. Jest kulturą stechnicyzowaną. Jest kulturą na sprzedaż. Pozostaje w rękach mających władzę lub pieniądze. Kultura dawna, zwana ludową, była wybitnie mobilizująca. Charakteryzowała ją tożsamość twórcy i odbiorcy. Kultura masowa-medialna jest z gruntu demobilizująca. Konsument nie musi się wysilać. Kupił produkt i nim się karmi. Ta kultura nie pomaga w rozwoju. Przeciwnie: rozleniwia. Ojcowie soborowi zapowiadali, że będzie inaczej. Ale nie narzekajmy na autorów dokumentu. Raczej na siebie – bo nie podjęliśmy postawionych nam zadań jak należy. My, to jest twórcy kultury i jej odbiorcy.


Słowa kluczowe


religia; kultura; Sobór Watykański II

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Barbarzyńcy w kulturze. Rozmowa z Anną Chodakowską, „Nasz Dziennik”, 2012, nr 155, s. 11.

Bujak A., Przeciw wygaszaniu Krzyża, w: L. Sosnowski (red.), Wygaszanie Polski 1989-2015, Kraków: Biały Kruk 2015, s. 21-28.

Golinowska S. (red.), Komercjalizacja w kulturze. Szanse i zagrożenia, Warszawa: Instytut Kultury 1992.

Hałaś M., Czas odzyskać kulturę!, „Warszawska Gazeta”, 28 sierpnia-3 września 2015, s. 17.

Inteligencka misja zamiast pogardy dla słabszych. Wywiad z posłem PiS, byłym wiceministrem kultury Jarosławem Sellinem, „Gazeta Polska”, 2015, nr 40, s. 14.

Jan Paweł II, Istnieje – trzeba to stwierdzić bez lęku – chrześcijańska koncepcja kultury, „L’Osservatore Romano” (wyd. pol.), 1984, nr 1-2, s. 20-21. Przedruk: Jan Paweł II, Wiara i kultura. Dokumenty, przemówienia, homilie, wybór tekstów i opracowanie redakcyjne M. Radwan, S. Wyleżek, T. Gorzkula, Rzym–Lublin: RW KUL 1988, s. 233-236.

Jan Paweł II, Przemówienie w siedzibie UNESCO, Paryż, 2 czerwca 1980, w: Przemówienia i homilie Ojca Świętego Jana Pawła II, Kraków: Wydawnictwo „Znak” 1997, s. 267-286.

Jan Paweł II, Kultura ‘królewską drogą’ wyzwolenia z różnych form zniewolenia. Przemówienie do przedstawicieli świata kultury, Florencja, 18 października 1986, w: tenże, Wiara i kultura. Dokumenty, przemówienia, homilie, wybór tekstów i opracowanie redakcyjne M. Radwan, S. Wyleżek, T. Gorzkula, Rzym–Lublin: RW KUL 1988, s. 365-375.

Kawecki W., Kościół i kultura w dialogu (od Leona XIII do Jana Pawła II), Kraków: Wydawnictwo „Homo Dei” 2008.

Kawecki W., Kultura konsumpcyjna i wychowanie do kultury wysokiej, „Studia Theologica Varsaviensia”, 2010, nr 2, s. 177-197.

Kłoskowska A., Socjologia kultury, Warszawa: PWN 1981.

Kroeber A., Istota kultury, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2002.

Legutko P., Nadchodzą barbarzyńcy, „Rzeczpospolita”, 2010, nr 213, dodatek „Plus Minus” s. P2-P3.

Malinowski B., Szkice z teorii kultury, Warszawa: Książka i Wiedza 1958.

Maritain J., Religia i kultura, Poznań: Naczelny Instytut Akcji Katolickiej 1937.

Mathews G., Supermarket kultury. Kultura globalna a tożsamość jednostki, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 2005.

Orzeszyna J., Kościół wobec globalizacji, Kraków: Wydawnictwo Naukowe PAT 2003.

Pasierb J.St., Pionowy wymiar kultury, Kraków: Wydawnictwo „Znak” 1983.

Poupard P., Pomiędzy barbarzyństwem i nadzieją. Kryzys współczesnej kultury i chrześcijańska odpowiedź, w: R. Rubinkiewicz, S. Zięba (red.), Sacrum i kultura: chrześcijańskie korzenie przyszłości: materiały Kongresu Kultury Chrześcijańskiej, Lublin, 15-17 września 2000 r., Lublin: TN KUL, s. 17-33.

Wilkanowicz S., Kryzys człowieka po totalizmie, w: R. Rubinkiewicz, S. Zięba (red.), Sacrum i kultura: chrześcijańskie korzenie przyszłości: materiały Kongresu Kultury Chrześcijańskiej, Lublin, 15-17 września 2000 r., Lublin: TN KUL 2000, s. 213-218.

Wojtyła K., Chrześcijanin a kultura, w: tenże, Aby Chrystus się nami posługiwał, Kraków: Wydawnictwo „Znak” 1979, s. 457-461.




DOI: http://dx.doi.org/10.18290/rt.2016.63.6-6

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Roczniki Teologiczne · ISSN 2353-7272 | eISSN 2543-5973
© Towarzystwo Naukowe KUL & Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II – Wydział Teologii


Artykuły w czasopiśmie dostępne są na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-ND 4.0)