Reorganizacja archidiecezji gnieźnieńskiej na podstawie bulli cyrkumskrypcyjnej Vixdum Poloniae unitas z 1925 roku

Łukasz Krucki

Abstrakt


Na skutek zaborów historyczne terytorium archidiecezji gnieźnieńskiej zostało podzielone między Rosję i Prusy. Na terenie państwa Hohenzollernów znalazła się stolica archidiecezji – Gniezno wraz z obszarem kanonicznym, który składał się z 3 odrębnych enklaw. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości ważnym problemem okazało się zreorganizowanie struktur Kościoła, aby mógł on właściwie wypełniać swoją misję duszpasterską. Kwestią tą zajął się Episkopat Polski, który w latach 1919-1924 przedstawił kilka koncepcji dokonania nowych rozgraniczeń pomiędzy diecezjami. Niektóre z nich wpłynęły na tenor bulli cyrkumskrypcyjnej Piusa XI Vixdum Poloniae unitas z 28 X 1925 r., która ustanowiła dwie nowe metropolie: krakowską i wileńską, a także cztery diecezje: częstochowską, katowicką, łomżyńską i pińską. Nie mniej ważne okazały się zawarte w niej wytyczne odnoszące się do ustroju i organizacji archidiecezji gnieźnieńskiej. W ich świetle przyłączono do archidiecezji świętowojciechowej dwa poznańskie dekanaty: miłosławski i jarociński (23 parafie), choć jednocześnie odłączono na rzecz Poznania dekanaty ołobocki i krotoszyński (24 parafie). Zamiana ta zlikwidowała istniejące w archidiecezji gnieźnieńskiej enklawy, a jej ujednolicony obszar objął ok. 12.000 km2. Uzyskany na mocy bulli Vixdum Poloniae unitas kształt terytorialny utrzymał się do 1992r., czyli momentu ogłoszenia przez papieża Jana Pawła II bulli Totus Tuus Poloniae populus.


Słowa kluczowe


archidiecezja gnieźnieńska; archidiecezja poznańska; organizacja Kościoła katolickiego w Polsce; ustrój Kościoła katolickiego w Polsce; cyrkumskrypcja; bulla Vixdum Poloniae unitas

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Aleksandrowicz M., Edmund Dalbor 1915-1926, w: Na stolicy prymasowskiej w Gnieźnie i w Poznaniu. Szkice o prymasach Polski w okresie niewoli narodowej i w II Rzeczypospolitej, red. F. Lenort, Poznań 1982, s. 293-318.

Guzewicz W., Zagadnienie organizacji kościelnej w Drugiej Rzeczypospolitej, „Kościół wPolsce. Dzieje i Kultura” 12 (2013), s. 115-127.

Kopiczko A., Reorganizacja Kościoła katolickiego w Prusach na podstawie bulli „De salute animarum”, „Kościół w Polsce. Dzieje i Kultura” 12 (2013), s. 65-85.

Krucki Ł., Archidiecezja gnieźnieńska i jej granice w dokumentach Stolicy Apostolskiej (od wieku XIX do początku XXI), „Kościół w Polsce. Dzieje i Kultura” 12 (2013), s. 87-114.

Kumor B., Granice archidiecezji gnieźnieńskiej w tysiącleciu (1000-1939), „Prawo Kanoniczne” 9 (1966), nr 3-4, s. 3-26.

Kumor B., Granice metropolii i diecezji polskich (966-1939), „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 21 (1970), s. 309-404.

Kumor B., Projekt zmian organizacji metropolitalnej i diecezjalnej w Polsce (1918-1925), w: Kościół w Drugiej Rzeczypospolitej, red. Z. Zieliński, S. Wilk, Lublin 1981, s. 53-62.

Kumor B., Ustrój i organizacja Kościoła polskiego w okresie niewoli narodowej (1772-1918), Kraków 1980.

Nowacki J., Archidiecezja poznańska w granicach historycznych i jej ustrój, t. 2, Poznań 1964.

Pest Cz., Kardynał Edmund Dalbor (1869-1926). Pierwszy Prymas Polski Odrodzonej, Poznań 2004.

Szatkowski H., Okoniewski Stanisław Wojciech, w: Księża społecznicy w Wielkopolsce 1894-1919, t. 2, red. L. Wilczyński, H. Szatkowski, Gniezno 2007, s. 371-375.

Urban W., Ostatni etap dziejów Kościoła w Polsce przed nowym tysiącleciem (1815-1965), Rzym 1966.

Wilk S., Archidiecezja gnieźnieńska w II Rzeczpospolitej. Administracja archidiecezji pod rządami prymasów kard. Edmunda Dalbora i kard. Augusta Hlonda, Lublin 1987.

Wilk S., Episkopat Kościoła katolickiego w Polsce w latach 1918-1939, Warszawa 1992.

Wyczawski H.E., Organizacja kościelna, w: Historia Kościoła w Polsce, t. II, cz. 2, red. B.Kumor, Z. Obertyński, Poznań−Warszawa 1979, s. 22-44.

Zakrzewski T., Dalbor Edmund, w: Polski Słownik Biograficzny, t. 4, red. W. Konopczyński, Kraków 1938, s. 391-392.

Zieliński Z., De salute animarum, w: Encyklopedia Katolicka, t. 3, red. R. Łukaszyk, Lublin 1985, kol. 1191-1192.

Zieliński Z., Katolicka mniejszość niemiecka w archidiecezji gnieźnieńskiej i poznańskiej oraz diecezji chełmińskiej: 1918-1939, w: 1000 lat Archidiecezji Gnieźnieńskiej, red. J.Strzelczyk, J. Górny, Gniezno 2000, s. 369-377.




DOI: http://dx.doi.org/10.18290/rt.2015.62.4-8

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Roczniki Teologiczne · ISSN 2353-7272 | eISSN 2543-5973
© Towarzystwo Naukowe KUL & Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II – Wydział Teologii


Artykuły w czasopiśmie dostępne są na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-ND 4.0)