Canon Missae w alegorycznej interpretacji Ruperta z Deutz OSB

Waldemar Pałęcki

Abstrakt


W centrum celebracji Eucharystii znajduje się Modlitwa eucharystyczna, w czasie której dokonuje się uobecnienie misterium Chrystusa. W liturgii łacińskiej Kościoła zachodniego przez wieki kapłan odmawiał we Mszy św. zawsze tę samą Modlitwę eucharystyczną – Kanon Rzymski. Ten najstarszy tekst liturgiczny został zbudowany symetrycznie wokół słów ustanowienia, które wypowiedział Jezus nad chlebem i winem. Sama struktura Kanonu kształtowała się przez kilka wieków, ale właściwy układ znany był już w VII/VIII wieku. Kanon Mszy św. stanowił od wieków podstawę do interpretacji teologicznej poszczególnych tekstów, gestów i znaków. Zwłaszcza od średniowiecza wyjaśniano je w oparciu o ich alegoryczną interpretację. Ta forma wykładni Mszy św. była znana od VIII wieku i polegała na ukazywaniu moralizującym, typologicznym, rememoratywnym, eschatycznym i anagogicznym wszystkich obrzędów liturgicznych. Traktat Liber de divinis officiis Ruperta z Deutz stanowi jeden z ważniejszych tekstów poświęconych liturgii w dobie średniowiecza. W księdze drugiej swego dzieła wyjaśnił on celebracje Mszy św. Na pierwszym miejscu Rupert wskazuje na interpretację pasyjną Kanonu od momentu wjazdu Jezusa do Jerozolimy aż do złożenia Jego ciała do grobu. Pasyjny charakter podkreślają również znaki krzyża, kreślone przez kapłana w czasie Kanonu, które mają symbolizować rany Chrystusa. Interpretacja alegoryczna Kanonu mszalnego, dokonana przez Ruperta z Deutz, wpisuje się w tradycję teologiczną epoki średniowiecza. Chociaż nie omówił on wszystkich tekstów występujących w Kanonie, to jednak dokonał interpretacji istotnych jego części.


Słowa kluczowe


liturgia; alegoria; Canon Missae; Eucharystia

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Ambrosius: De sacramentis libri sex, PL 16, 417-462.

Beinert Wolfgang: Rupert v. Deutz, w: Lexikon des Mittelalters, Bd. VII, München: dtv 1995, kol. 1103.

Benedykt XVI: Audiencja generalna: Rupert z Deutz [9.12.2009], „Osservatore Romano” (wyd. pol.) 320 (2010) nr 2, s. 49-51.

Cozel Feliks: Msza Święta. Jej znaczenie, korzyści, obrzędy i sposoby słuchania, Warszawa: Te Deum 1998.

Deutz Helmut i Ilse: Einleitung, w: Rupert von Deutz, Liber de divinis officiis. Der Gottesdienst der Kirche, Erster Teilband, hrsg. von Hrabanus Haacke, Freiburg–Basel–Wien–Barcelona–Rom–New York: Herder 1999, s. 21-130.

Engelbert P.: Rupert v. Deutz, w: Lexikon für Theologie und Kirche, 3. Auflage, hrsg. von Walter Kasper, Bd. 8, Freiburg: Herder 1999, kol. 1366-1367.

Gamber Klaus: W stronę Pana!, przeł. Anna Huculak, Rzeszów: Wydawnictwo św. bpa Józefa Sebastiana Pelczara 2012.

Innocentius III: De sacro altaris mysterio. Libri Sex, PL 217, 773-967.

Jougan Alojzy: Słownik kościelny łacińsko-polski, Sandomierz: Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarnia 20135.

Jungmann Josef Andreas: Liturgia pierwotnego Kościoła do czasów Grzegorza Wielkiego, przeł. Teresa Lubowiecka, Kraków-Tyniec: Wydawnictwo Benedyktynów 2013.

Jungmann Josef Andreas: Missarum sollemnia. Eine genetische Erklärung der römischen Messe, Bd. II, Wien: Herder 19625.

Konstytucje Apostolskie, w: Konstytucje apostolskie oraz Kanony Pamfilosa […], (Synody i Kolekcje Praw, t. II), oprac. Arkadiusz Baron, Henryk Pietras, Kraków: Wydawnictwo WAM 2007.

Lengeling Emil Joseph: Die neue Ordnung der Eucharistiefeier. Kommentar der Dokumente zum Römischen Meßbuch, Leipzig: St.-Benno-Verlag 1970.

Lustiger Jean-Marie: Die Heilige Messe, przeł. Cornelia Capol, Einsiedeln–Freiburg: Johannes 19982.

Martimort Aimé Georges: Handbuch der Liturgiewissenschaft, Bd. I, Freiburg im Breisgau: Herder 1963.

Meyer Hans Bernhard: Eucharistie, w: Gottesdienst der Kirche. Handbuch der Liturgiewissenschaft, cz. 4, hrsg. von Hans Bernhard Meyer; Franz Bartunek; Josef Andreas Jungmann, Regensburg: Pustet 1989.

Missale Romanum ex decreto SS. Concilii Tridentini Restitutum Summorum Pontificum cura recognitum, Editio Typica, Typis Polyglottis Vaticanis 1962, s. 302.

Nadolski Bogusław: Eucharystia. Jej miejsce i rola w życiu chrześcijanina, Kraków: Wydawnictwo WAM 2006.

Niparko Romuald: Anamneza. III. W liturgii, w: Encyklopedia katolicka, t. 1, Lublin: TN KUL 1973, kol. 512-513.

Nowowiejski Antoni Julian: Msza święta, cz. 1, Sandomierz 1992.

Paprocki Henryk: Misterium Eucharystii. Interpretacja genetyczna liturgii bizantyjskiej, Kraków: Wydawnictwo WAM 2010.

Rupert von Deutz: Liber de divinis officiis. Der Gottesdienst der Kirche, Erster Teilband, hrsg. von Hrabanus Haacke, Freiburg–Basel–Wien–Barcelona–Rom–New York 1999.

Sokołowski Paweł: Rupert z Deutz, w: Encyklopedia katolicka, t. 17, Lublin: TN KUL 2012, kol. 597-598.

Weiss Anzelm: Inwestytura, w: Encyklopedia katolicka, t. 7, Lublin: TN KUL 1987, kol. 419-422.

Zahajkiewicz Marek: Expositio missae, w: Encyklopedia katolicka, t. 4, Lublin: TN KUL 1973, kol. 1467-1468.




DOI: http://dx.doi.org/10.18290/rt.2018.65.8-8

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Roczniki Teologiczne · ISSN 2353-7272 | eISSN 2543-5973
© Towarzystwo Naukowe KUL & Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II – Wydział Teologii


Artykuły w czasopiśmie dostępne są na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-ND 4.0)