Przemiany moralności w polskim społeczeństwie między mitem a rzeczywistością. W kręgu socjologii Janusza Mariańskiego

Grzegorz Adamczyk

Abstrakt


Janusz Mariański formułuje cztery scenariusze przemian moralności w społeczeństwie polskim – sekularyzacja, indywidualizacja, rekonstrukcja i rewitalizacja moralności. Wyniki badań socjologicznych wskazują, że obecnie najintensywniej realizującym się scenariuszem jest sekularyzacja, w rozumieniu autonomizacji religijności i moralności. Można przypuszczać, że w przyszłości nastąpi intensyfikacja procesów przemian moralności również w ramach pozostałych scenariuszy. Wskazują na to hipotezy braku i socjalizacji Ronalda Ingleharta. Obecne pokolenie młodzieży wzrasta w zgoła odmiennych warunkach bezpieczeństwa materialnego niż reprezentanci starszych kohort urodzeniowych, których młodość przypadała w okresie Polski Ludowej. Osłabione poczucie bezpieczeństwa fizycznego czy materialnego wiąże się z silniejszym rygoryzmem moralnym. Niepodważalność reguł moralnych sprawia bowiem, że świat społeczny jest bardziej przewidywalny, a w związku z tym bardziej bezpieczny, mimo zagrożeń bytu fizycznego i materialnego. Wzrastanie w warunkach bezpieczeństwa fizycznego i materialnego wywołuje efekt odwrotny – relatywizacja moralności jest łatwiejsza. Zgodnie z koncepcją Ingleharta społeczeństwo polskie czeka intensywniejsza faza przemian moralności na skutek wymiany pokoleniowej. Porównanie wyników badań Mariańskiego nad kondycją moralną młodzieży z wynikami badań w przekroju ogólnospołecznym nie uprawnia do wniosku, że przemiany te będą mieć charakter gwałtowny. Rzeczywiście młodzież w większym stopniu, niż dorośli opowiada się za relatywizacją moralności. Jednak w obszarze autonomizacji moralności, w kwestiach obyczajowości oraz zaufania społecznego jako spoiwa ładu moralnego różnice pomiędzy młodzieżą a dorosłymi nie mają charakteru międzypokoleniowej „przepaści”.


Słowa kluczowe


scenariusze przemian moralności; relatywizacja i indywidualizacja moralności; młodzież; hipotezy braku i socjalizacji

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Adamczyk G.: Kompensacyjne i demonstratywne zachowania – przejaw przemiany moralności?, w: Metodologia i problematyka socjologii moralności, red. J. Baniak, Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza 2009, s. 203-214.

Adamczyk G.: Moralność i konsumpcja we współczesnym społeczeństwie polskim. Studium socjologiczne, Lublin: Wydawnictwo KUL 2013.

Boguszewski R.: Moralność Polaków po dwudziestu latach przemian, komunikat z badań CBOS BS/40/2009, Warszawa 2009.

Inglehart R.: Modernisierung und Postmodernisierung. Kultureller, wirtschaftlicher und politischer Wandel in 43 Gesellschaften, Frankfurt am Main–New York: Campus Verlag 1998.

Inglehart R.: The Silent Revolution: Changing Values and Political Styles Among Western Publics, Princeton: Princeton University Press 1977.

Klages H.: Traditionsbruch als Herausforderung: Perspektiven der Wertewandelsgesellschaft, Frankfurt am Main–New York: Campus Verlag 1993.

Klages H.: Wertedynamik. Über die Wandelbarkeit des Selbstverständlichen, Zürich–Osnabrück: Fromm Verlag 1988.

Klages H.: Wertorientierung im Wandel. Rückblick, Gegenwartsanalyse, Prognosen, Frankfurt am Main–New York: Campus Verlag 1985.

Mariański J.: Kondycja moralna społeczeństwa polskiego: hipotezy wstępne, „Społeczeństwo” 1(2000), s. 163-185.

Mariański J.: Kryzys moralny czy transformacja wartości. Studium socjologiczne, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL 2001.

Mariański J.: Małżeństwo i rodzina w świadomości młodzieży maturalnej – stabilność i zmiana, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek 2012.

Mariański J.: Przemiany moralności polskich maturzystów w latach 1994-2009. Studium socjologiczne, Lublin: Wydawnictwo KUL 2011.

Mariański J.: Socjologia moralności, Lublin: Wydawnictwo KUL 2006.

Mariański J.: Społeczeństwo i moralność. Studia z katolickiej nauki społecznej i socjologii moralności, Tarnów: Wydawnictwo Biblos 2008.

Mariański J.: W poszukiwaniu sensu życia. Szkice socjologiczno-pastoralne, Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL 1990.

Maslow A.H.: Motywacja i osobowość, Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX 1990.

Ossowska M.: Podstawy nauki o moralności, Wrocław–Warszawa–Kraków: Ossolineum 1994.

Wartości i zmiany. Przemiany postaw Polaków w jednoczącej się Europie, red. A. Jasińska-Kania, Warszawa: Wydawnictwo Scholar 2012.




DOI: http://dx.doi.org/10.18290/rns.2015.7(43).2-13

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Roczniki Nauk Społecznych · ISSN 0137-4176 | eISSN 2544-5812

© Towarzystwo Naukowe KUL & Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II - Wydział Nauk Społecznych KUL


Artykuły w czasopiśmie dostępne są na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-ND 4.0)