Socjologia moralności – empiryczna nauka o zjawiskach i procesach moralnych zachodzących w zbiorowościach różnej skali

Andrzej Tarczyński

Abstrakt


Socjologia moralności jako subdyscyplina socjologiczna zajmuje szczególną pozycję, będąc specjalnością rzadko reprezentowaną zarówno w Polsce, jak i w innych krajach, i to nawet tych, które mają bogatą tradycję socjologiczną. Głównym powodem tego stanu rzeczy są dwa rodzaje trudności, przed którymi stają socjologowie, którzy czyniący przedmiotem swych badan fakty i zjawiska moralne. Pierwszym źródłem problemów jest samo wykreślenie zakresu pojęcia moralność. Drugą kluczową kwestią pozostaje konieczność wypracowania i zastosowania w praktyce takiej formuły metodologicznej, która uchroni socjologa moralności przed popadaniem w dogmatyzm etyczny, a jednocześnie nie pozwoli na popełnianie błędu socjologizmu moralnego (tj. uznawanie stwierdzanego stanu faktycznego za obowiązującą normę).

Postawa badawcza socjologa moralności akcentuje pluralizm (środowiskowy, kulturowy, historyczny) i zmienność form moralnych oraz ukazuje dynamikę moralności w dłuższej perspektywie czasowej. Jednocześnie na terenie socjologii moralności występują różne formy „odniesienia do wartości”. Kluczową sprawa dla reprezentanta socjologii moralności pozostaje konieczność oddzielania stwierdzanych faktów empirycznych od interpretacji tych faktów zrelatywizowanych do własnych poglądów na moralność.

Pomimo istnienia różnic zapatrywań w ujmowaniu moralności między poszczególnymi badaczami, uprawianie tej specjalności naukowej pozwala na lepsze zrozumienie mechanizmów zapewniających równowagę i kontynuację w życiu społecznym, jak i na dokonanie precyzyjnej diagnozy stanu istniejącego oraz pełniejsze zinterpretowanie zarysowujących się trendów i dokonujących się przemian w ramach społeczeństwa ponowoczesnego.


Słowa kluczowe


moralność; socjologia moralności; relatywizm metodologiczny; wartości i wartościowanie w socjologii; zmiana społeczna a moralność

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Beck U., Giddens A., Lash S.: Modernizacja refleksyjna, Warszawa: PWN 2009.

Durkheim E.: O podziale pracy społecznej, tłum. K. Wakar, Warszawa: PWN 2002.

Giddens A.: Nowoczesność i tożsamość. Ja i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności, tłum. A. Szulżycka, Warszawa: PWN 2001.

Kiciński K.: Marii Ossowskiej socjologia moralności. Analiza wybranych problemów, w: Socjologia moralności, red. K. Kiciński, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 1984, s. 9-56.

Kiciński K.: Orientacje moralne społeczeństwa polskiego, w: Kondycja moralna społeczeństwa polskiego, red. J. Mariański, Kraków: WAM 2002, s. 369-403.

Lasch C.: Bunt elit, tłum. D. Rodziewicz, Kraków: Wyd. Platan 1997.

Mariański J.: Między sekularyzacją a ewangelizacją. Wartości prorodzinne w świadomości młodzieży szkół średnich, Lublin: TN KUL 2003.

Mariański J.: W poszukiwaniu sensu życia. Szkice socjologiczno-pastoralne, Lublin: TN KUL 1990.

Mariański J.: Między sekularyzacją a ewangelizacją. Wartości prorodzinne w świadomości młodzieży szkół średnich, Lublin: TN KUL 2003.

Mariański J.: Socjologia moralności, Lublin: Wydawnictwo KUL 2006.

Mariański J.: Socjologia moralności w służbie społeczeństwa, w: Socjologia jako służba społeczna. Pamięci Władysława Kwaśniewicza, red. K. Gorlach, M. Niezgoda, Z. Seręga, Kraków: Wyd. UJ 2007, s. 21-35.

Mariański J.: Czego socjolog moralności może nauczyć się z prac W. Kwaśniewicza, w: Socjologia jako służba społeczna, s. 195-200.

Mariański J.: Moralność jako fakt społeczny, „Socjologia Religii” 6(2008), s. 11-35.

Mariański J.: Religia w społeczeństwie nowoczesnym. Studium socjologiczne, Warszawa: Oficyna Naukowa 2010.

Mariański J.: Sens życia, wartości, religia. Studium socjologiczne, Lublin: Wyd. KUL 2013.

Mariański J.: Kontrowersje wokół relacji religii i moralności. Tożsamość czy rozbieżność. Studium socjologiczne, Toruń: Wyd. A. Marszałek 2014.

Ossowska M.: Podstawy nauki o moralności, Warszawa: „Czytelnik” 1947.

Ossowska M.: O człowieku moralności i nauce. Miscellanea, Warszawa: PWN 1983.

Ossowska M.: Socjologia moralności. Zarys zagadnień, Warszawa: PWN 1986.

Pawełczyńska A.: Relatywizm moralny a wartości bezwzględne, w: Wartości i ich przemiany, red. A. Pawełczyńska, Warszawa: Wyd. Archidiecezji Warszawskiej 1992, s. 12-29.

Pawlik W.: Grzech. Studium z socjologii moralności, Kraków: Nomos 2007.

Podgórecki A., Kwaśniewski J., Łoś M., Kurczewski J.: Poczucia prawne i moralne społeczeństwa, Warszawa: Wyd. Radia i Telewizji 1968.

Podgórecki A., Kojder A.: Ewolucja świadomości prawnej i postaw moralnych społeczeństwa polskiego, Warszawa: Komitet ds. Radia i Telewizji 1972.




DOI: http://dx.doi.org/10.18290/rns.2015.7(43).2-11

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Roczniki Nauk Społecznych · ISSN 0137-4176 | eISSN 2544-5812

© Towarzystwo Naukowe KUL & Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II - Wydział Nauk Społecznych KUL


Artykuły w czasopiśmie dostępne są na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-ND 4.0)