O przedmiocie metodologii nauk. Na marginesie książki Zygmunta Hajduka Struktury metodologiczne w nauce. Słowa klucze filozofii nauki

Monika Walczak

Abstrakt


Kategoria struktur metodologicznych wprowadzona przez Zygmunta Hajduka (2016) jest kategorią nową, nieużywaną dotąd w rozważaniach metodologicznych i niemającą w nich ugruntowanego miejsca. Dlatego można zapytać o funkcję, jaką miałaby ona pełnić w metodologii nauk, oraz o jej przydatność jako ogólnego pojęcia metodologicznego. Zasadnicze pytanie, jakie stawiam to: czy wprowadzony przez Z. Hajduka termin struktury metodologiczne może służyć jako najogólniejsza kategoria wyznaczająca przedmiot badań metodologii nauk? Odpowiadając negatywnie na to pytanie, przedstawiam argumenty, jakie przemawiają przeciwko używaniu pojęcia struktur metodologicznych w ten sposób. Moja argumentacja przebiega w następujący sposób. Przywołując funkcjonujące w metodologii nauk zasadnicze sposoby rozumienia nauki (typy desygnatów nazwy „nauka”), ujęcie metodologii nauk wyznaczone przez Szkołę lwowsko-warszawską (Kazimierz Ajdukiewicz, Tadeusz Kotarbiński) i tradycję metodologiczną KUL, będącą jej kontynuacją (Stanisław Kamiński), typy metodologii, współczesne anglosaskie ujęcia filozofii nauki oraz rozumienie analizy metodologicznej, próbuję wskazać w miarę całościową mapę kategorii metodologicznych wyznaczających przedmiot badań metodologii nauk. Następnie odnoszę do niej kategorię struktur metodologicznych jako wyznaczającą, moim zdaniem zbyt wąsko, przedmiot badań metodologii nauk i przeprowadzam krytykę pojęcia struktur metodologicznych jako najogólniejszej kategorii wyznaczającej przedmiot badań metodologii nauk. Wskazuję także na niekompletność zaproponowanej przez Z. Hajduka listy struktur metodologicznych, którymi zajmuje się metodologia nauk.


Słowa kluczowe


metodologia nauk; filozofia nauki; przedmiot badań; struktury metodologiczne; jednostki analizy metodologicznej; kategorie metodologiczne; nauka

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Ajdukiewicz, Kazimierz. 1965. Logika pragmatyczna. Warszawa: PWN.

Bronk, Andrzej. 1995. „Filozofia i nauka: problem demarkacji”. Roczniki Filozoficzne 43, z. 1: 181–236.

Bronk, Andrzej, i Stanisław Majdański. 2006. „Teologia: próba metodologicznej charakterystyki”. Nauka PAN 2: 81-110.

Carnap, Rudolf. 1928. Der Logische Aufbau der Welt, Berlin; tłum. pol. Paweł Kawalec. 2011 Logiczna struktura świata. Warszawa: PWN.

Grobler, Adam. 2016. Metodologia nauk, Kraków: Wydawnistwo Aureus, Wydawnictwo Znak.

Hajduk, Zygmunt. 2016. Struktury metodologiczne w nauce. Słowa klucze filozofii nauki. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Kamiński, Stanisław. 1994. „Metodologia nauk. Współczesne problemy i tendencje”. W: Stanisław Kamiński. Metoda i język. Studia z semiotyki i metodologii nauk. (Pisma wybrane, t. 3), 419–443. Lublin: TN KUL.

Kamiński, Stanisław. 1992. Nauka i metoda. Pojęcie nauki i klasyfikacja nauk. (Pisma wybrane t. 4). Lublin: TN KUL.

Kotarbiński, Tadeusz. 1990 (1929). Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk. Lwów. Wrocław: Ossolineum.

Kotarbiński, Tadeusz. 1990a. „O pojęciu metody”. W: Jan Woleński. Kotarbiński, 183–196. Warszawa: Wiedza Powszechna.

Kuhn, Thomas S. 1970 (1962). The Structure of Scientific Revolutions. Chicago; tłum. pol. Helena Ostromęcka. 1968 (2001). Struktura rewolucji naukowych, Warszawa; tu: Postscriptum, przeł. Justyna Nowotniak. 1969, 301-360.

Laudan, Larry. 1977. Progress and Its Problems. Towards a Theory of Scientific Growth. London: Routledge & Kegan Paul.

Laudan, Larry. 1984. Science and Values. The Aims of Science and Their Role in Scientific Debate, Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press.

Nagel, Ernest. 1961. The Structure of Science. New York: Harcourt; tłum. pol. Jerzy Giedymin, Bozydar Rassalski, Helena Eilstein. 1970. Struktura nauki. Zagadnienia logiki wyjaśnień naukowych. Warszawa: PWN.

Machamer, Peter, i Michael Silberstein, ed. 2002. The Blackwell Guide to the Philosophy of Science, Oxford: Blackwell.

Marciszewski, Witold, red. 1988. Mała encyklopedia logiki. Wyd. 2 zmienione. Wrocław: Ossolineum.

Marciszewski, Witold. 1977. Metody analizy tekstu naukowego. Warszawa: PWN.

Newton-Smith, William H., ed. 2001. A Companion to the Philosophy of Science. Oxford, Cambridge, Mass.: Blackwell.

Popper, Karl R. 1992. Wiedza obiektywna. Ewolucyjna teoria epistemologiczna. Tłum Adam Chmielowski. Warszawa: PWN.

Psillos, Stathis, i Martin Curd, ed. 2010, 2014. The Routledge Companion to the Philosophy of Science. wyd. 2. London. New York: Routledge/Tylor & Francis Group.

Repko, Alan F. 2008. Interdisciplinary Research: Process and Theory. Los Angeles: Sage Publications Inc.

Rosenberg, Alex. 2012. Philosophy of Science. A Contemporary Introduction. 3rd edition. New York, London: Routledge.

Russell, Bertrand A.W. 1912. The Problems of Philosophy. Oxford: Oxford University Press; tłum. pol. Wojciech Sady. 1995. Problemy filozofii. Warszawa: PWN.

Ryle, Gilbert. 1949. The Concept of Mind. London: Hutchinson.

Sklar, Lawrence. 1995. „Philosophy of Science”. W: Robert Audi, ed. The Cambridge Dictionary of Philosophy, 611–615. Cambridge: Cambridge University Press.

Szubka, Tadeusz. 2009. Filozofia analityczna. Koncepcje, metody, ograniczenia. Wrocław: Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej.

Walczak, Monika. 2016. „Pojęcie, koncepcja, teoria. Rozgraniczenia terminologiczne”. W: Anna Brożek, Alicja Chybińska, Mariusz Grygianiec i Marcin Tkaczyk, red. Myśli o języku, nauce i wartościach, Seria druga, 477–483. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper.

Woleński, Jan. 1996 (1979). „Kontrowersje metametodologiczne”. W: tenże. W stronę logiki, 239–250. Kraków: Aureus.

Zmyślony, Iwo. 2012. Pojęcie wiedzy niejawnej. Analiza poglądów metodologicznych i epistemologicznych Michaela Polanyiego. PhD diss. (mps), Uniwersytet Warszawski.




DOI: http://dx.doi.org/10.18290/rf.2018.66.2-2

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Roczniki Filozoficzne · ISSN 0035-7685| eISSN 2450-002X

© Towarzystwo Naukowe KUL & Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II – Wydział Filozofii


Artykuły w czasopiśmie dostępne są na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-ND 4.0)