Akty woli w myśli średniowiecznej — od św. Augustyna do Wilhelma z Auxerre

Monika Michałowska

Abstrakt


Koncepcja autonomii osoby Harry’ego Frankfurta, uznawana obecnie za jedną z ważniejszych teorii autonomii, podkreśla istotną rolę zdolności podmiotu moralnego do świadomej refleksji nad sobą i swoim życiem i ufundowana jest na zdolności podmiotu do formułowania pragnień pierwszego oraz drugiego rzędu. Intrygujące, że już w myśli średniowiecznej daje się zauważyć propozycje, które budują prekursorski wobec współczesnych teorii obraz podmiotu moralnego, odnosząc się do złożonej struktury woli, jak również dwurzędowości jej aktów. W niniejszym artykule śledzę rozwój terminologii oraz argumentacji wykorzystywanej w tych średniowiecznych koncepcjach, które odwołują się do pragnień pierwszego oraz drugiego rzędu oraz rozróżnień między różnymi aktami woli. Skupiam się na koncepcjach powstałych do pierwszej połowy XIII wieku wprowadzających do debaty woluntarystycznej terminologię, niuanse pojęciowe oraz argumentację, która stanie się punktem wyjścia dla późnośredniowiecznych teorii woli.


Słowa kluczowe


pragnienia pierwszego i drugiego rzędu; złożoność woli; warunkowość woli; etyka wczesnośredniowieczna; etyka dwunasto- i trzynastowieczna

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Anzelm z Canterbury. O wolności woli. Tłum. i wstęp Andrzej Piotr Stefańczyk. Roczniki Filozoficzne 58 (2010), 1: 301–324.

Augustinus. De gratia Christi et de peccato originali. Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum 42. Ed. Carl Franz Urba i Joseph Zycha. Vindobonae (Vienna), Lipsiae: F. Tempsky, G. Freytag, 1902.

Augustinus. De libero arbitrio. Corpus Christianorum. Series Latina 29. Ed. William M. Green. Turnholti: Brepols, 1970.

Augustinus. De octo dulcitii quaestionibus. Corpus Christianorum. Series Latina 44A. Ed. Almut Mutzenbecher. Turnholti: Brepols, 1975.

Augustinus. Enarrationes in Psalmos 110-118. Enarrationes in Psalmos 110-150, Pars 2. Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum 95/2. Ed. Franco Gori i Angelo De Nicola. Berlin, Boston: De Gruyter, 2015.

Augustyn. O Trójcy Świętej. Tłum. Maria Stokowska. Kraków: Wydawnictwo Znak, 1996.

Augustyn. Wyznania. Tłum. Zygmunt Kubiak. Kraków: Wydawnictwo Znak, 1999.

Colish, Marcia. Peter Lombard. Vol. I. Leiden, New York, Köln: Brill, 1994.

Dworkin, Gerald. The Theory and Practice of Autonomy. Cambridge: Cambridge University Press, 1988.

Ekenberg, Tomas. „Augustine on Second-Order Desires and Persons”. W: Subjectivity and Selfhood in Medieval and Early Modern Philosophy. Studies in the History of Philosophy of Mind 16. Red. Jari Kaukua i Tomas Ekenberg, 9-24. Dordrecht: Springer International Publishing, 2016,

Frankfurt, Harry. Wolność woli i pojęcie osoby. Tłum. Justyna Nowotniak. W: Filozofia moralności. Postanowienie i odpowiedzialność moralna. Red. Jacek Hołówka, 21–39. Warszawa: Spacja/Aletheia 1997.

Guillaume d’Auxerre. Summa aurea. Ed. Jean Ribaillier. Vol. I. Paris: Centre National de la Recherche Scientifique; Grottaferrata (Romaa): Editiones Collegii S. Bonaventurae ad Claras Aquas, 1986

Haworth, Lawrence. Autonomy: An Essay in Philosophical Psychology and Ethics. New Haven: Yale University Press, 1986.

Koszkało, Martyna. „Koncepcja woli według św. Augustyna — perspektywa antropologiczna”. Roczniki Filozoficzne 64 (2016), 3: 5–37.

Langton, Stephanus. Quaestiones Theologiae. Liber I. Auctores Britannici Medii Aevi 22. Ed. Magdalena Bieniak i Riccardo Quinto. Oxford: Oxford University Press, 2014.

[Langton, Stephanus] „Magistri Stephani Langton Ex Summa Quaestionum Theologiae”. Ed. Riccardo Quinto. Cahiers de l’Institut du Moyen-Âge Grec et Latin 62 (1992), 77–165.

Lindley, Richard. Autonomy. London: Macmillan, 1986.

Lombard, Petrus. Sententiae in IV libris distinctae. Vol. I. Grottaferrata (Romae): Collegium S. Bonaventurae Ad Claras Aquas, 1971.

Lombard, Petrus. Sententiae in IV libris distinctae. Vol. II. Grottaferrata (Romae): Collegium S. Bonaventurae Ad Claras Aquas 1981.

Peter of Poitiers. Sententiae. Vol. I. Ed. Philip S. Moore i Marthe Dulong. Notre Dame: The University of Notre Dame Press, 1961.

Peter of Poitiers. Sententiae. Vol. II. Ed. Philip S. Moore, Joseph Garvin i Marthe Dulong. Notre Dame: The University of Notre Dame Press, 1950.

Rogers, Kathrin. „The Purpose, Definition and Structure of Free Will”. W: Debates in Medieval Philosophy. Essential Readings and Contemporary Responses. Red. Jeffrey Hause, 43-60. New York, London: Routlege, 2014.

Rogers, Kathrin. „Anselm on Eudaemonism and the hierarchical structure of moral choice”. Religious Studies 41 (2005), 3: 249–268.

Saarinen, Risto. „Augustine’s Two Wills and Two Goals: Some Applications of Holmström-Hintikka’s Formal Theory”. Ed. Ghita Holmstrom-Hintikka. W: Medieval Philosophy and Modern Times. Synthese Library 288, 121–136. Dordrecht, Boston, London: Kluwer Academic Publishers 2000.

Stump, Eleonore. „Augustine on Free Will”. W: The Cambridge Companion to Augustine. Red. Eleonore Stump i N. Kretzmann, 124–147. Cambridge: Cambridge University Press, 2006.

Williams, Thomas, „Anselm: Free Will and Moral Responsibility”. W: Debates in Medieval Philosophy. Essential Readings and Contemporary Responses. Red. Jeffrey Hause, 61–72. New York, London: Routlege, 2014.




DOI: http://dx.doi.org/10.18290/rf.2017.65.3-7

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Roczniki Filozoficzne · ISSN 0035-7685| eISSN 2450-002X

© Towarzystwo Naukowe KUL & Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II – Wydział Filozofii


Artykuły w czasopiśmie dostępne są na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-ND 4.0)