Leibniz’s Scientific Collaboration with Adam Kochański, S.J.

Bogdan Lisiak

Abstrakt


Współpraca naukowa Leibniza z Adamem Kochańskim SJ

W artykule zostały omówione kontakty naukowe polskiego matematyka i uczonego z zakonu jezuitów Adama Kochańskiego SJ (1631–1700) z Gottfriedem Wilhelmem Leibnizem. Jezuicki uczony i niemiecki filozof prowadzili rozległą korespondencję, w której omawiali szereg interesujących ich zagadnień naukowych i filozoficznych. Kochański był jednym z najwybitniejszych polskich uczonych XVII wieku i jako matematyk znany jest przede wszystkim z rozwiązania problemu kwadratury koła. W wymianie listowej między Kochańskim a Leibnizem dominują zagadnienia matematyczne. Uczeni omawiają problemy ówczesnej geometrii, szczególnie Kartezjusza, teorii szeregów, a zwłaszcza nowego rachunku różniczkowego odkrytego przez Leibniza. Ostatnie zagadnienie stanowi niezmiernie cenny aspekt współpracy między polskim matematykiem i niemieckim filozofem, albowiem jest to pierwsza wzmianka w polskim środowisku naukowym o odkryciu przez Leibniza (niezależnie od Izaaka Newtona) rachunku różniczkowego, który był przełomem w rozwoju nowożytnej matematyki i nowej fizyki. W korespondencji omawiane są także problemy mechaniki i grawitacji. Ważnym zagadnieniem jest dyskutowana w korespondencji kwestia maszyny liczącej do wykonywania podstawowych działań arytmetycznych, nad której konstrukcją samodzielnie pracowali Leibniz i Kochański. Polski uczony omawiał ze swoim korespondentem z Hanoweru konstrukcje różnych maszyn i urządzeń, w tym także perpetuum mobile. W listach obydwu uczonych obecne są też zagadnienia językoznawcze w kontekście prac Leibniza na językiem uniwersalnym. Stąd jego zainteresowanie językami ludów wschodnich zamieszkujących ziemie Rzeczypospolitej Obojga Narodów i państwa moskiewskiego. Kochański interesował się także alchemią, zwłaszcza możliwością wynalezienia nowych leków, szczególnie panaceum. Kwestię naukowej wartości alchemii omawiał ze swoim znakomitym korespondentem z Hanoweru. Kochański przedstawił w korespondencji swoje stanowisko w kwestii filozofii Arystotelesa. Jego opinia o niej jest dość krytyczna, albowiem ceni on Arystotelesa za precyzję w rozumowaniu i subtelność logiki, lecz zarzuca jego doktrynie brak kontaktu z rzeczywistością poprzez eksperyment i ograniczanie się w odkrywaniu prawdy jedynie do wykonywania operacji na pojęciach.


Słowa kluczowe


korespondencja; matematyka; filozofia; maszyna liczącą; językoznawstwo; perpetuum mobile; alchemia

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


Finster, Reinhard, and Gerd van den Heuvel. Gottfried Wilhelm Leibniz. Hamburg: Rowohlt Taschenbuch Verlag, 1990.

Gut, Przemysław. Leibniz. Myśl filozoficzna w XVII wieku. (Monografie Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej. Seria Humanistyczna). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004.

Lisiak, Bogdan. Adam Adamandy Kochański (1631-1700). Studium z dziejów filozofii i nauki w Polsce w XVII wieku. (Studia i Materiały do Dziejów Jezuitów Polskich, 15). Kraków: Wydawnictwo WAM, 2005.

Pawlikowska, Zofia. “On the Mathematical Works of Kochański.” Organon 14 (1978): 67–72.

Targosz, Karolina. Jan III Sobieski mecenasem nauk i uczonych. (Monografie z dziejów nauki i techniki, 149). Wrocław, Warszawa, Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991.




DOI: http://dx.doi.org/10.18290/rf.2017.65.2-10

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Roczniki Filozoficzne · ISSN 0035-7685| eISSN 2450-002X

© Towarzystwo Naukowe KUL & Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II – Wydział Filozofii


Artykuły w czasopiśmie dostępne są na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-ND 4.0)